Oppositie staat op tegen ‘Sasja de Kakkerlak’

Wit-Rusland In aanloop naar de presidentsverkiezingen broeit verzet tegen de Wit-Russische leider Loekasjenko.

President Aleksandr Loekasjenko van Wit-Rusland bij een parade op 9 mei.
President Aleksandr Loekasjenko van Wit-Rusland bij een parade op 9 mei. Foto Vasily Fedosenko/Reuters

Aleksandr Loekasjenko heeft een nieuwe bijnaam. ‘Sasja 3 Procent’ is de slogan waarmee Wit-Russen hun president met zijn karakteristieke zwarte snor al weken bespotten in memes op sociale media, in liedjes en gedrukt op T-shirts. In aanloop naar de presidentsverkiezingen van 9 augustus mag Aleksandr (‘Sasja’) Loekasjenko volgens officiële peilers steun hebben van een kwart van de bevolking, volgens officieuze peilingen is zijn populariteit gedaald tot een schamele 3 procent. Zelfs voor een leider die al een kwart eeuw bekendstaat als ‘Europa’s laatste dictator’ en media en politiek onder strikt overheidstoezicht heeft staan, is dat een zorgwekkend lage score.

Onder druk van de lakse aanpak van de pandemie is sluimerende onvrede onder de 9 miljoen Wit-Russen omgeslagen in openlijke woede en protest. Dat wordt aangevuurd door een keur aan oppositieleiders die Loekasjenko in campagnes en tijdens demonstraties bekritiseren en zichzelf kandidaat proberen te stellen. Hun overwegend jonge achterban bereiken ze via sociale media, demonstraties en via de vele burgerinitiatieven om de coronacrisis te bezweren.

Lees ook ‘Terwijl Loekasjenko lacht om corona, gaan de Wit-Russen over tot actie

Dat gaat niet zonder slag of stoot. Verschillende van hen werden afgelopen weken bedreigd en opgepakt.

‘Maskers afgetrokken’

Vorige week was het de beurt aan oppositiepoliticus, filantroop en oud-bankier Viktor Babaryko. Twintig jaar lang leidde hij Belgazprombank, de grootste bank van het land, met sterke Russische banden. Vorige week deed veiligheidsdienst KGB een inval bij de bank en werd de oud-bankier samen met zijn zoon aangehouden op verdenking van fraude.

Vrijdag zei Loekasjenko dat troepen „in het Oosten en het Westen” Wit-Rusland proberen te destabiliseren, maar dat hun „maskers zijn afgetrokken” en de „poppen en poppenspelers in het buitenland” zijn gestopt. Een zeldzame uithaal naar bondgenoot Rusland, waarmee Loekasjenko een moeizame relatie onderhoudt. Nog diezelfde dag vormden in Minsk honderden mensen een menselijke keten uit protest tegen Babaryko’s arrestatie. De politie greep daarop in en pakte niet alleen aanhangers van de oppositie op, maar ook aanwezige journalisten.

Babaryko is niet de enige in de vuurlinie. Een keur aan bekende en minder bekende oppositiepolitici staat te popelen het tegen Loekasjenko op te nemen. De populairste is de 41-jarige populaire vlogger Sergej Tichanovski uit de noordelijke stad Gomel. Zijn YouTube-kanaal Land voor Leven, waarin de problemen van gewone Wit-Russen centraal staan, trekt tienduizenden kijkers. Hij gaf Loekasjenko eerder dit jaar de bijnaam ‘kakkerlak’ en trok met een enorme slipper op zijn auto het land door om het insect symbolisch te vertrappen. Sindsdien nemen Wit-Russische demonstranten graag slippers mee en doopten commentatoren de protesten al de ‘slipperrevolutie’.

Ook Tichanovski kreeg het aan de stok met de autoriteiten. Toen hij zich begin mei wilde kandideren voor de verkiezingen werd hij geweigerd en daarna, tijdens coronaprotesten tegen de regering, hardhandig gearresteerd. Terwijl haar man twee weken in de cel doorbracht, nam zijn echtgenote Svetlana Tichanovskaja het stokje over. Ze reisde de afgelopen weken door het land en verzamelde tienduizenden handtekening voor haar kandidatuur.

Tot vorige week ineens een video online verscheen waarin ze in tranen verklaarde zich terug te trekken uit de race. Ze had een telefoontje gekregen met bedreigingen en de mededeling dat haar kinderen uit huis geplaatst zouden worden. „Ik heb de keuze gekregen tussen mijn kinderen en deze strijd, mijn keus zal de logische zijn.”

De oppositie heeft alweer een nieuwe ludieke actie bedacht: burgers worden opgeroepen zich ’s avonds op het balkon te verzamelen om ‘Sasja de Kakkerlak’ te verjagen.