Opinie

Meer vluchtelingen hebben minder kans op terugkeer

79,5 miljoen mensen zijn op de vlucht. Carolien Roelants leest dat veruit de meesten niet in rijke maar juist in arme landen worden opgevangen.

Dwars

Ik ben niet van de verjaarsjournalistiek, dat heb ik u wel eens verteld. Zo van een reportage over de tonijn op de Dag van de Tonijn (2 mei) of een opiniepeiling over het verschijnsel vriendschap op de Internationale dag van de Vriendschap (30 juli). Wel fascinerend trouwens, de lijst van VN-dagen (kunt u vinden op timeanddate.com). Je gaat je van alles afvragen: waarom wel malariadag en niet cholera? Kan je een dag kopen?

Maar het was zaterdag Wereldvluchtelingendag en ik schrijf over vluchtelingen, verjaarsjournalistiek of niet. Ik geef toe aan de druk van de vluchtelingenorganisaties die aandacht willen, en geld, voor de vluchtelingen, maar ik doe het graag. Om te onderstrepen dat er nu 79,5 miljoen mensen zijn die volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR „met geweld zijn ontheemd als gevolg van vervolging, conflict, geweld, schendingen van de mensenrechten of gebeurtenissen die de openbare orde ernstig verstoren”.

Dat is ongeveer twee keer zoveel als in 2010, en 1 procent van de wereldbevolking. Allemaal mensen die uit hun huis hebben moeten vluchten, meestal met achterlating van bijna alles. Ik heb hen onder andere ontmoet in Pakistan en Iran, Afghaanse vluchtelingen, en in die heel akelige kampjes langs de weg in Libanon, Syriërs, vaak afgeknepen door de lokale autoriteiten die hen graag weer kwijt willen. Bedenk daarbij dat hun kans op terugkeer de afgelopen tien jaar juist steeds kleiner is geworden; Assad wil hen bijvoorbeeld niet terug. Nog geen 2 miljoen vluchtelingen en ontheemden zijn de afgelopen vijf jaar naar huis teruggekeerd.

Die 79,5 miljoen zijn samengesteld uit 26 miljoen vluchtelingen en 45 miljoen ontheemden, mensen die op de vlucht binnen de grenzen van hun land zijn gebleven, plus enkele kleinere categorieën. Hier in het debat heten vluchtelingen ook wel migranten, liefst illegale om hun niet-welkom-zijn te onderstrepen. Maar migranten – 272 miljoen volgens de Internationale Organisatie voor Migratie – zijn in principe niet op de vlucht. Zij zijn niet weggeschoten.

U kunt alle cijfers en nog veel meer vinden in de nieuwe uitgave van Global Trends van het UNHCR, maar ik pik er nog een paar voor u uit. Meer dan tweederde van de vluchtelingen komt uit vijf landen, met natuurlijk Syrië bovenaan met 6,6 miljoen, gevolgd door Venezuela, Afghanistan, Zuid-Soedan en Myanmar. Turkije herbergt de meeste vluchtelingen: 3,6 miljoen (bijna allemaal) Syriërs. Libanon, zelf in economische vrije val, heeft de meeste per hoofd van de bevolking, ook alweer Syriërs – 1 per 7 Libanezen. Er zijn ook nog eens meer dan 6 miljoen Syriërs in eigen land ontheemd. Ontwikkelingslanden herbergen 85 procent van de vluchtelingen. De Nederlandse regering wil niet eens alleenstaande kinderen uit die overvolle Griekse kampen opvangen.

UNHCR-chef Filippo Grandi deed voor de gelegenheid aan wensdenken: „We moeten een fundamenteel nieuwe en meer verdraagzame houding aannemen ten opzichte van allen die vluchten, tegelijk met een veel vastbeslotener inspanning om conflicten op te lossen die jarenlang doorgaan”. Zie Syrië, bijna 10 jaar oorlog, en als ik me tot het Midden-Oosten beperk, zie Jemen, vijf jaar oorlog 3,6 miljoen ontheemden, en Libië (355.000 ontheemden). Maar wat ik zie is dat vredesinspanningen verbaal zijn: de Egyptische president Sisi kondigde zojuist een extra oorlogsinspanning in Libië aan „om de burgers te beschermen”. Hoeveel vluchtelingen volgend jaar op Wereldvluchtelingendag?

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.