Analyse

Derksen schopt tegen wie hij wil

Voetbalanalist Het programma van Johan Derksen gaat allang niet meer alleen over voetbal. Na omstreden uitspraken staat hij onder druk.

„Ik bied mijn excuus niet aan, ik trek het boetekleed niet aan en ik ga niet door het stof”, zei Johan Derksen maandag in Veronica Inside, hier op een foto uit 2018 links aan tafel.
„Ik bied mijn excuus niet aan, ik trek het boetekleed niet aan en ik ga niet door het stof”, zei Johan Derksen maandag in Veronica Inside, hier op een foto uit 2018 links aan tafel. Foto Lex van Lieshout/ANP

Johan Derksen slaat weer toe. Wanneer de verdediger van voetbalclub Veendam in november 1973 een Cambuurder onderuit schoffelt, willen woeste supporters de kleedkamer bestormen. Derksen reageert met een obsceen gebaar. Schoppen, slaan, schelden – de voetballer „is bezig een bedenkelijke reputatie op te bouwen”, concludeert het Nieuwsblad van het Noorden. Hij wordt voor vier wedstrijden geschorst en zijn club zet hem te koop, wegens misdragingen op en buiten het veld. Een collega vat het spel van Veendam samen: „Meer schoppen dan voetballen”.

Bijna een halve eeuw later is oud-voetballer Derksen een bekende analist in het praatprogramma Veronica Inside (VI). Onderuit schoffelen doet de 71-jarige Drent nu louter verbaal, maar hij kan daarmee nog steeds golven van verontwaardiging over de tribunes jagen.

„Ik kan Nederland wel even uit de brand helpen”, zei hij maandagavond. „Ik bied mijn excuus niet aan, ik trek het boetekleed niet aan en ik ga niet door het stof.” Hij reageerde hiermee op de rel die vorige week ontstond toen hij rapper en dichter Akwasi vergeleek met Zwarte Piet. Als reactie op de ophef had VI maandag de advocaat Natacha Harlequin en de Marokkaans-Nederlandse oud-voetballer Dries Boussatta uitgenodigd om met Derksen te discussiëren. Derksen vond dat hem geen blaam trof, dat het Akwasi’s schuld was, want die had „opgeroepen tot geweld”. Akwasi had op 1juni bij een demonstratie op de Dam gezegd dat hij Zwarte Piet „hoogstpersoonlijk op zijn gezicht” wilde trappen. Harlequin vroeg Derksen om meer empathie te hebben. Derksen vond dat niet nodig – hij noemde de gasten „overgevoelig”.

Lees ook deze tv-recensie: De eenzaamheid van Johan Derksen

Anders dan andere racistische grappen in VI ging deze vorige week niet ongemerkt voorbij. Er volgde een kleine adverteerdersboycot: Gillette, Zespri Kiwi’s en Albert Heijn zeiden dat ze niet meer rond VI willen adverteren. Concertorganisator Mojo overweegt om de samenwerking met Derksens bluesfestival te beëindigen. Spelers van Oranje willen niet meer door VI geïnterviewd worden. Ze meldden op sociale media: „Dit is ver over de grens. Niet voor de eerste keer, niet voor de tweede keer. Keer op keer op keer. Enough is enough.” Derksen vindt hen hypocriete „kwajongens”.

Een soort voetbalkantine

Nadat de Drentse politiezoon Derksen (Heteren, 1949) in 1977 stopte met voetballen, werd hij journalist bij Voetbal International, vanaf 2000 tot 2013 was hij hoofdredacteur. Veronica Inside begon min of meer als tv-verlengstuk van dat blad. Het programma heeft diverse titels gehad en is vorig jaar van RTL naar Talpa verhuisd, maar de afkorting VI en de inhoud bleven vrijwel ongewijzigd. VI, zo wordt steeds uitgelegd, is een soort voetbalkantine waar dit soort grove humor nu eenmaal thuishoort. Vanaf 2001 zitten presentator Wilfred Genee en commentatoren Derksen en oud-voetballer René van der Gijp wekelijks aan tafel om over voetbal te praten. VI heeft een grote, trouwe aanhang van rond de 600.000 kijkers – die zich weinig lijken aan te trekken van de controverses. In 2011 werd het programma bekroond met de Gouden Televizier-Ring.

Afzeikhumor

In de beginjaren gold Derksen, toen hoofdredacteur van Voetbal International, als gezaghebbend voetbalanalist. Sinds hij met ruzie is vertrokken is bij het blad, en dat ook geen inbreng meer heeft in het programma, lijkt serieuze voetbaljournalistiek minder van belang geworden. Steeds vaker – zeker als er geen voetbal is, zoals nu – behandelen de mannen ook andere thema’s, doorgaans wat er elders op televisie te zien is. De afzeikhumor van Derksen en Van der Gijp is hierin belangrijk.

Derksen vindt de recente ophef over de aanval op Akwasi allemaal koude drukte om een onschuldig grapje. Maar daarvoor is zijn repertoire aan grappen over Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond te consistent. Bovendien koppelt hij die grappen aan serieuze beschouwingen tegen minderheden. Ook zijn aanvankelijke steun aan Forum voor Democratie is geen grapje. De opmerking over Akwasi hoorde bij een serieuze tirade tegen antiracistische betogers. Volgens Derksen valt het enorm mee met racisme in Nederland. Zwarte mensen die hun ervaringen met racisme op televisie delen, vindt hij „schreeuwende gekkies.” Dat hij midden in de Black Lives Matter-protesten olie op het vuur gooide, is dus geenszins een toevalstreffer.

Derksen stelde de Nederlands-Marokkaanse gemeenschap verantwoordelijk voor verloedering. In 2016 zei hij: „Er zijn toch heel wat clubs naar de klote gegaan omdat ze toevallig hun veld bij een wijk hebben liggen waar veel Marokkaanse gezinnen liggen. [...] Het is wel degelijk een probleem: een te grote groep Marokkaanse jongens in elftallen.”

Derksen verklaarde zijn afkeer tegen Nederlanders van Marokkaanse afkomst uit zijn ervaring als bewoner van Gouda, waar coffeeshopklanten in zijn portiek zaten. Hierdoor voelde hij zich genoodzaakt de stad te verlaten. Hij zei hierover in 2017: „Tien procent van de inwoners van Gouda was Marokkaan en negentig procent van de criminaliteit en onrust werd door die tien procent veroorzaakt.” Hij voegde hieraan toe: „Je moet nooit generaliseren.” Bij een opsomming van vermeend onhandelbare Marokkaanse voetballers noemde hij ook de half-Ghanese Memphis Depay.

Omdat hij hierop steeds vaker kritiek krijgt, leeft bij Derksen en zijn verdedigers het idee dat je in Nederland niet meer alles mag zeggen wat je wil, en dat de vrijheid van meningsuiting in gevaar is. In VI zei hij hierover eerder: „Het is te gek voor woorden dat ik in de zestiger jaren strijd voor mijn vrijheid heb moeten voeren en dat alles mocht, en nu met terugwerkende kracht mag er niks meer. Iedereen wordt maar boos, actiegroepen, trutwijven die zitten te huilen aan tafels bij die talkshows.”