Frans burgerparlement wil referendum over ‘ecocide’

Klimaatbeleid Na maanden beraadslaging heeft het Franse burgerparlement over het klimaat zijn bevindingen neergelegd, van minder hard rijden tot een eind aan terraskachels. Vraag is wat daar nu mee gaat gebeuren.

In antwoord op de gele-hesjes-protesten liet de Franse president Macron een groep burgers klimaatplannen trekken. Die stellen onder meer een verbod op reclames voor SUV’s voor. Foto Yoan VALAT / POOL / AFP
In antwoord op de gele-hesjes-protesten liet de Franse president Macron een groep burgers klimaatplannen trekken. Die stellen onder meer een verbod op reclames voor SUV’s voor.

Foto Yoan VALAT / POOL / AFP

Negen maanden lang hebben honderdvijftig via loting gekozen Fransen van zestien tot tachtig jaar oud vergaderd over een van de grootste uitdagingen van onze tijd: hoe de strijd voor het klimaat te verzoenen met sociale rechtvaardigheid? Zondag hebben zij hun aanbevelingen overhandigd aan minister Elisabeth Borne (Milieu). De volgende stap is mogelijk een referendum.

Een aantal maatregelen die het burgerparlement zaterdag bij stemming heeft goedgekeurd zijn heel concreet. Zo wil men de maximumsnelheid op de autosnelwegen terugbrengen van 130 naar 110 kilometer per uur. Verwarmde caféterrassen moeten verboden worden en winkels moeten ’s nachts de verlichting uitdoen. Reclame voor vervuilende auto’s moet verboden worden.

Antwoord op ‘gele hesjes’

De zogeheten klimaatconventie was het antwoord van president Emmanuel Macron op de gele hesjes-crisis. De gele hesjes zijn gaandeweg symbool geworden voor een veel breder gevoel van uitsluiting, maar in 2018 waren zij in eerste instantie een protestbeweging tegen een verhoging van de brandstofprijzen via een CO2-belasting. Die maatregel botste op het onbegrip van veel Fransen in de provincie die afhankelijk zijn van de wagen en voor wie de verhoging een serieuze opdoffer betekende.

Macron besloot honderdvijftig Fransen van alle leeftijden, regio’s en sociale klassen te laten debatteren over de vraag: hoe de broeikasgassen met 40 procent te verminderen tegen 2030 met inachtneming van de sociale rechtvaardigheid? Hij beloofde de bevindingen van dit burgerparlement „zonder filter” uit te voeren of voor te leggen aan het parlement of aan de bevolking in een referendum.

De vraag is of het burgerparlement geslaagd is in zijn opdracht om duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid te verzoenen. Een voorstel om de werkweek in te korten tot vier dagen, gekoppeld aan een hoger minimumsalaris om het loonverlies te compenseren, haalde het niet. De voornaamste sociale maatregel is een systeem van subsidies om mensen te helpen bij het isoleren van de woning of het aanschaffen van een zuinigere auto. Aan rechterzijde klinkt de kritiek dat de klimaatconventie een praatbarak van „groene Khmers” is geworden.

Lees ook: Klein Frankrijk beslist over het klimaat

Het burgerparlement had eigenlijk al in april zijn beslag moeten krijgen maar de werkzaamheden kwamen tijdelijk stil te liggen door de coronacrisis. Die laatste heeft ook zijn impact gehad op het milieudebat. Veel Franse steden hebben in het kader van de versoepeling van de lockdown zwaar ingezet op de fiets, en president Macron heeft van het milieu een speerpunt gemaakt in zijn economisch herstelplan.

Een aantal voorstellen van het burgerparlement lijkt daardoor recht uit de koker van Macron te komen. Het afschaffen van binnenlandse vluchten daar waar een alternatief met de trein bestaat is nu een voorwaarde voor de staatssteun aan Air France. Om de Franse automobielsector te redden, rekent Macron op innovatie en een systeem van premies voor de aankoop van een elektrische of zuinigere wagen.

Er zijn ook lacunes. Zo spreekt de klimaatconventie zich niet uit over een CO2-taks terwijl die juist aan de basis lag van het initiatief. Ook kernenergie – nu nog de voornaamste energiebron in Frankrijk – komt niet ter sprake.

Referendum is lastig

Gaat Frankrijk de bevindingen van het burgerparlement ook echt uitvoeren en hoe? Milieuminister Borne zei zondag op persoonlijke titel dat zij overtuigd is van het idee van een referendum. Maar dat is niet zo eenvoudig: de wet bepaalt dat een referendum met ja of nee moet kunnen beantwoord worden, wat onmogelijk is gezien de complexiteit van het dossier.

De deelnemers hebben daarom beslist om alleen twee specifieke vragen voor te leggen aan een referendum: het opnemen van het begrip „ecocide” in het strafrecht, en het verankeren van de strijd tegen de klimaatopwarming in de grondwet. Het zou het eerste referendum zijn in Frankrijk sinds 2005 toen een meerderheid de Europese grondwet verwierp.