Duitse ‘vleesbaron’ onder druk na massale besmetting in slachterij

Vleesverwerkende industrie Een grote corona-uitbraak in een slachthuis in Noordrijn-Westfalen vestigt de aandacht op zijn controversiële eigenaar en het systeem van onderaannemers voor het personeel.

Hammen hangen klaar voor transport. Een uitbraak in een enorme varkens slachterij nabij Gütersloh zorgt voor een heropleving van het virus in Duitsland.
Hammen hangen klaar voor transport. Een uitbraak in een enorme varkens slachterij nabij Gütersloh zorgt voor een heropleving van het virus in Duitsland. Foto Merlin Daleman

Nu bij de grootste vleesverwerker van Duitsland meer dan duizend besmettingen met het coronavirus zijn vastgesteld, groeit de roep om de sector snel aan strengere regels te binden. Onder meer door deze uitbraak is het reproductiegetal R in Duitsland omhooggeschoten: één besmette persoon steekt nu gemiddeld 2,88 andere mensen aan, waardoor het virus zich weer snel kan verspreiden.

Ik kan alleen maar mijn verontschuldigingen aanbieden. De branche kan zo niet doorgaan.”

Clemens Tönnies, ‘vleesbaron’

De betroffen slachterij van de firma Tönnies is zaterdag volledig stilgelegd, nadat eerder in de week al honderden besmettingen aan het licht waren gekomen. Zelfs de omstreden topman en mede-eigenaar Clemens Tönnies – een bekende ondernemer die ook voorzitter is van de voetbalclub Schalke 04 – erkent nu dat er verandering moet komen in de manier waarop de vleesindustrie werkt. „Ik kan alleen maar mijn verontschuldigingen aanbieden”, zei hij zaterdag. „De branche kan zo niet doorgaan.”

Straat in quarantaine

Er werken circa 6.500 mensen bij deze vestiging in Rheda-Wiedenbrück, bij Gütersloh in Noordrijn-Westfalen. Op een normale dag worden er vijftigduizend varkens geslacht en verwerkt. De omzet van het concern, dat ook andere slachterijen heeft, bedraagt meer dan 6 miljard euro.

Toen de helft van de werknemers in Rheda zaterdagmiddag getest was, bleek een derde van hen te zijn aangestoken. Alle mensen bij de fabriek werken moeten twee weken in quarantaine. De meesten van hen zijn Roemenen, Bulgaren en Polen. Eén straat waar niet alleen veel werknemers, maar ook niet-werknemers wonen, is tot quarantainegebied verklaard.

De kinderdagverblijven en basisscholen, die net weer begonnen waren, zijn tot ergernis van ouders weer gesloten. Militairen van de Bundeswehr zijn gekomen om te helpen bij het contactonderzoek, waarbij wordt nagegaan wie met besmette personen contact heeft gehad en dus mogelijk ook zelf besmet is.

Minister-president Laschet van Noordrijn-Westfalen is zondag poolshoogte komen nemen. Hij wil een algehele lockdown voor het gebied niet uitsluiten. Laschet liep in Duitsland steeds voorop bij het doorvoeren van versoepelingen, waardoor hij nu zwaar onder vuur ligt.

Onderaannemers

Al jaren is er kritiek op de praktijk in de vleesindustrie om te werken met onderaannemers, die goedkope arbeidskrachten werven in Oost-Europa. De Oost-Europeanen staan niet onder contract bij Tönnies of andere Duitse bedrijven, maar bij de onderaannemers.

Meestal worden ze ondergebracht in kleine behuizing, waar ze dicht op elkaar wonen. Ook tijdens het werk is het nauwelijks mogelijk anderhalve meter afstand te houden.

Tönnies, dat in Duitsland een marktaandeel heeft van bijna 30 procent bij varkensvlees en 20 procent bij overige vleesproducten, had al beloofd werkomstandigheden te zullen verbeteren en veiliger te zullen maken. Maar daar lijkt weinig van te zijn terechtgekomen.

De ergernis daarover is ook binnen de familie opgelaaid. Neef Robert Tönnies, die met zijn broer 50 procent van de aandelen heeft, evenveel als oom Clemens, drong afgelopen week in een felle brief aan op diens aftreden. De neef verwijt zijn oom een „onverantwoordelijke houding” in de coronacrisis.

Het hoofd van het crisisteam in de bestuursregio zei zaterdag „nul vertrouwen” meer in Tönnies te hebben. De onderneming had tot zaterdag slechts van een derde van de mensen die in de slachterij werken de adressen overgedragen aan de GGD. Die heeft de adressen nodig om met tolken langs de deuren te gaan, en de mensen ervan te doordringen dat ze echt thuis moeten blijven.

Controverse rond ‘vleesbaron’

Tönnies levert aan alle grote supermarktketens, waar het toch al goedkope vlees de afgelopen tijd nog meer in prijs gedaald is. Door de verplichte sluiting van restaurants en bedrijfskantines de afgelopen maanden is er een overaanbod op de markt, wat de prijzen drukt. Critici van de sector pleiten voor hogere prijzen, om betere werkomstandigheden in de slachterijen mogelijk te maken, evenals een betere behandeling van de dieren.

Lees ook deze reportage over corona in een Amerikaans vleesstadje

Na een eerdere uitbraak bij een andere slachterij kondigde de regering-Merkel vorige maand aan dat ze de contracten met onderaannemers wil verbieden. Maar een wetsontwerp is er nog niet.

Voor Clemens Tönnies, in de pers vaak aangeduid als „vleesbaron”, is dit niet de eerste controverse. Vorig jaar werd hem racisme verweten, onder meer door spelers van zijn eigen club Schalke 04. Tönnies had op een conferentie geopperd dat Duitsland ieder jaar twintig elektriciteitscentrales aan Afrika zou moeten leveren, want dan zouden de Afrikanen genoeg energie hebben om te kunnen ophouden met bomen kappen en genoeg licht hebben om als het donker wordt niet zo veel kinderen meer te maken.

Het reproductiegetal is geactualiseerd van 1,79 naar 2,88 (21 juni, 2020).