Opinie

Ingrijpen met slordig motief

Marike Stellinga

Het krijgt weinig aandacht, maar de zaak is spectaculair. Ik heb het over de overname van postbedrijf Sandd door grote concurrent PostNL. Mededingingswaakhond ACM keurde de overname september vorig jaar af. Er zou immers een monopolist ontstaan die meer dan 90 procent van de postmarkt in handen heeft. Maar staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat, CDA) stond de overname vervolgens tóch toe.

Dat besluit van Keijzer was op zichzelf al uniek: zij zette een niet eerder gebruikt artikel in uit de mededingingswet. Daarmee kon ze de vergunning voor de overname wél geven wegens „gewichtige redenen van algemeen belang die zwaarder wegen dan de te verwachten belemmering van de mededinging”.

Nu krijgt dat besluit een uniek vervolg. Vorige week vernietigde de rechtbank in Rotterdam de vergunning die Keijzer gaf. Kleine postbedrijven spanden de rechtszaak aan. De rechtbank is vooral kritisch over de motivering die Keijzer aanvoert. Uit de uitspraak: „Verder is de gemaakte belangenafweging gebrekkig, is het bestreden besluit niet zorgvuldig voorbereid en niet voorzien van een draagkrachtige motivering.” ‘Gewichtige redenen’ zonder sterke onderbouwing dus.

Nou zijn mededingingszaken altijd ingewikkeld. Zeker bij PostNL is dat zo. De overheid stelt namelijk allerlei eisen aan PostNL. Het bedrijf moet ervoor zorgen dat post voor alle burgers toegankelijk is. En de markt krimpt doordat minder mensen post versturen. Politieke partijen en vakbonden maakten zich zorgen dat postbezorgers vermalen zouden worden in de concurrentie.

Maar wat in de uitspraak van de rechtbank vooral opvalt is dat Keijzer en haar ministerie niet veel moeite lijken te hebben gedaan de ingreep goed te onderbouwen. Volgens Keijzer is de overname nodig om de postbezorging in stand te houden. Bovendien leidt de overname tot lagere kosten en betere bescherming van werknemers. De rechtbank wijst op gebrekkige argumentatie. Zo denkt de ACM niet dat de postbezorging gevaar loopt: volgens de rechtbank weerlegt Keijzer die analyse niet. En waaruit blijkt dat werknemers beter zijn beschermd?

De overname is waarschijnlijk onomkeerbaar, en misschien komt Keijzer met een betere motivering van haar besluit een heel end. Maar deze kwestie baart me zorgen.

Alles wijst erop dat de overheid vaker gaat ingrijpen in markten. Door de coronacrisis redt het kabinet bedrijven als IHC Merwede en KLM. De roep om garanties en staatsinvesteringen is groot. Daar kan je al vraagtekens bij zetten, maar áls de overheid het doet, dan vereist dat op zijn minst discipline: een ijzersterke onderbouwing welke bedrijven worden gered en waarom, welke ingrepen worden gedaan, wie profiteert en verliest. Als een overheid slecht doordacht in een markt gaat roeren, kan die makkelijk schade aanrichten.

Mededingingsbeleid is niet bedacht door neoliberale marktfetisjisten. Het is bedacht om concurrenten en consumenten te beschermen tegen bedrijven met te veel marktmacht. Juist over die marktmacht maken economen zich zorgen: die groeit, en dat zou wel eens nadelig kunnen zijn voor het breed delen van de welvaart. Wat we nodig hebben is een overheid die zonodig durft te handelen tegen de belangen van grote bedrijven. Slecht onderbouwd een private postmonopolist toestaan belooft dan weinig goeds.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.