Necrologie

Zafón hield van vergeten mensen, ideeën en kennis

Carlos Ruiz Zafón (1964-2020) Delen uit zijn labyrintische tetralogie van spookachtige avonturenromans, vol bijverhalen, subplots en actie werden miljoenen keren verkocht. Zafóns werk was een eerbetoon aan vervlogen literatuur.

De Spaanse schrijver Carlos Ruiz Zafón werd bekend met zijn boek De schaduw van de wind, dat uitkwam in 2001 en wereldwijd miljoenen exemplaren verkocht.
De Spaanse schrijver Carlos Ruiz Zafón werd bekend met zijn boek De schaduw van de wind, dat uitkwam in 2001 en wereldwijd miljoenen exemplaren verkocht. Foto Jose Luis Cereijido/EPA

De belangrijkste uitvinding van schrijver Carlos Ruiz Zafón, die deze vrijdag overleed, was ‘Het Kerkhof der Vergeten Boeken’, een ondergronds labyrint in Barcelona. Vele gangen en ruimtes, door trappen verbonden, herbergden talloze hoekjes, steegjes en nisjes, waarin verloren literatuur een plek krijgt, wachtend op een ingewijde die het boek ooit weer aan de vergetelheid zal ontrukken. Het stond centraal in de vierdelige romanreeks die begon met De schaduw van de wind en Zafón in de daaropvolgende decennia een van de succesvolste schrijvers ter wereld maakte. De Spaanse auteur, die in Los Angeles woonde, overleed op 55-jarige leeftijd na een lang ziekbed.

Zafón (Barcelona, 1964) studeerde informatica en werkte in de reclame tot hij in 1993 zijn eerste jeugdroman publiceerde – klassieke avonturen vol mysterieuze elementen, vervallen huizen en grote raadsels. Zijn internationale doorbraak kwam een decennium later, met zijn boeken voor volwassenen.

Vanuit Zafóns Kerkhof ontspon zich de labyrintische tetralogie van spookachtige avonturenromans, vol bijverhalen, zijlijnen, subplots en actie. Het begon met de tienjarige Daniel, die in het doolhof op zoek gaat naar de identiteit van de vergeten schrijver Julián Carax, waarmee de lezer gaandeweg verzeild raakt in de geschiedenis van Barcelona in de eerste helft van de twintigste eeuw. Steeds omvangrijker, steeds ambitieuzer.

Spookavonturen

De schaduw van de wind (2001) verkocht wereldwijd alleen al vijftien miljoen exemplaren en ook in Nederland stond het vanaf de verschijning in 2005 twee jaar lang onafgebroken in de bestsellerlijst. Met die aantallen steeg Zafón op tot de echelons van Dan Brown, J.K. Rowling en E.L. James, en werd hij een hedendaagse evenknie van zijn grote voorbeelden: de grote verhalenvertellers van de negentiende eeuw.

Zafóns boeken gebruikten de narratieve technieken van spannende films, maar neigden met hun verhalende kracht, vuistdikke omvang en hoge amusementswaarde evenzeer naar de traditie van Victor Hugo, Dickens en Dumas. Schrijvers uit de tijd waarin lezen nog de voornaamste en meest alomtegenwoordige vorm van cultuur was.

Lees ook de recensie van ‘De gevangene van de hemel’, deel twee uit Zafóns reeks

Literaire waardering

Van die tijd hield Zafón. Daarnaast zei hij in interviews dat de „epische en tragische” periode tussen de Industriële Revolutie tot het einde van de Tweede Wereldoorlog hem het meest fascineert – met als brandpunt de Spaanse Burgeroorlog. Vooruitgang lonkte, maar destructie volgde. Dat historische gegeven baarde Zafón zorgen, waarmee zijn Kerkhof niet alleen een eerbetoon was aan een vorm van literatuur die uit de tijd was geraakt, maar ook een morele lading had.

Het ging hem ook om vergeten mensen en ideeën, vergeten kennis. „En hoe minder we ons herinneren” , zei hij in 2017 in de Spaanse krant El Tiempo, „hoe minder in staat zijn om te begrijpen waar we heen gaan en waar we vandaan komen”.

De literaire waardering bleef enigszins achter bij het verkoopsucces: Stephen King was liefhebber, maar critici beoordeelden de avonturenromans ook als kitsch – ondanks de ‘snob-appeal’ van Zafóns vele literaire verwijzingen. In 2016 voltooide hij de vierdelige serie, met Het labyrint der geesten – in Nederland nog goed voor ruim 25.000 verkochte exemplaren. In 2018 werd bij Carlos Ruiz Zafón darmkanker geconstateerd.