Reportage

Puzzelen op de volgende coronagolf

Intensive Care Nu het rustig is, bereiden ziekenhuizen zich voor op een volgende coronagolf. Maar de meningen over hoe dat moet, zijn verdeeld.

IC van Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Op het dieptepunt van de coronacrisis in april lagen er ruim 1.400 coronapatiënten op de 75 intensive cares.
IC van Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Op het dieptepunt van de coronacrisis in april lagen er ruim 1.400 coronapatiënten op de 75 intensive cares. Foto Kees van de Veen

Ze geven de zorg die ze verleenden aan coronapatiënten op de intensive care de afgelopen maanden een mager zesje. De verpleegkundigen die de enquête van beroepsvereniging V&VN invulden, zijn kritisch: normaal draaien ze een IC-patiënt bijvoorbeeld elke vier uur zodat hij geen doorligwonden krijgt. Nu lukte dat niet. Wat wil je ook, met één verpleegkundige op drie tot vier ernstig zieke patiënten.

De kwaliteit van de intensive cares is in Nederland normaal gesproken hoog en de kosten (2.500 euro per dag) ook. Het aantal bedden is beperkt. Nu lagen er op het dieptepunt begin april ruim 1.400 coronapatiënten op de 75 intensive cares en gingen er enkele naar Duitse ziekenhuizen. Normaal zijn er 1.150 IC-bedden, waarvan maar 900 in gebruik. Zo weinig IC-personeel is er.

Hoe moet het dan bij de volgende coronagolf, als die komt? Ziekenhuizen en beroepsverenigingen breken zich het hoofd erover. Ze gebruiken de relatieve rust om een plan te bedenken. Minister Hugo de Jonge (VWS, CDA) wil dat er structureel 1.700 IC-bedden komen. Maar hooguit 1.300 bedden zijn haalbaar, zeggen V&VN en NVIC, de intensivisten, in een concept-advies. En pas over 18 maanden.

De meningen zijn verdeeld. De IC-zorg kan met meer patiënten per verpleegkundige, met veel assistentie van andere ziekenhuisafdelingen die dus eigen patiënten niet opvangen. Dat is hoe het nu ging, waardoor duizenden hart- en kankerpatiënten niet geholpen konden worden.

In het UMCGroningen leiden ze nu IC-verpleegkundigen op om bij een nieuwe coronagolf drie patiënten onder hun hoede te nemen en daarbij assistentes aan te sturen. Ook die assistentes, van andere afdelingen worden bijgeschoold, vertelt afdelingshoofd Peter Van der Voort. „Je zult bij elke golf wel de andere zorg een beetje moeten beperken. Niet zo drastisch als eerst: je moet acuut zieke mensen gewoon helpen.”

Een andere oplossing is minder coronapatiënten toelaten. In het ‘ethisch protocol’ dat artsenorganisaties KNMG en Federatie uitbrachten, is ‘verwachte ligduur’ het eerste selectie-criterium als de vraag naar bedden in een pandemie te groot wordt. Aangezien coronapatiënten gemiddeld weken op de IC liggen, zouden ze in het nadeel zijn vergeleken met andere patiënten.

Strenger aan de poort

Sommige intensivisten, zoals die van RadboudUMC, zeggen: streng patiënten selecteren in plaats van overige zorg afschalen. Hugo Touw: „De andere zorg heeft erg geleden onder de opvang van coronapatiënten. Duizenden verwijzingen gingen niet door. We moeten volgende keer zorgvuldiger álle patiënten in de gaten te houden.”

Ook cardiologen zien liever niet dat alles weer moet wijken voor coronapatiënten. Maar bij een nieuwe golf blijft reguliere zorg niet buiten schot, weet Ed de Kluiver, voorzitter van het Isala Hartcentrum in Zwolle. „Personeel wordt dan overal vandaan getrokken. Ziekenhuizen houden er al rekening mee dat ze de gewone zorg met 25 procent zullen reduceren.” Sommige gewone zorg kan dit keer wel doorgaan tijdens een uitbraak, zegt hij. Bijvoorbeeld reguliere dotters op de katheterisatiekamers. De Kluiver: „Bij ons was materiaal het belangrijkste argument om zulke afdelingen te sluiten. Ik ga er vanuit dat we bij een nieuwe golf wel voldoende materiaal hebben.”

Sommige artsen, en ziekenhuizen, pleiten voor aparte corona-ziekenhuizen. Maar welk ziekenhuis wil dat zijn? Alle besmettelijke, soms doodzieke coronapatiënten in de regio opvangen?

„Als een ziekenhuis jarenlang alleen coronazorg doet”, zegt intensivist Touw, „heeft het geen eerlijke concurrentiepositie als het weer gewone zorg gaat verlenen. Huisartsen die doorverwijzen zijn dan aan andere ziekenhuizen gewend.”

En coronapatiënten helemaal nooit opnemen, zal andere ziekenhuizen niet lukken, zegt longarts Gert-Jan Braunstahl van het Rotterdamse Sint Franciscus. „Er zullen altijd mensen met corona binnenlopen op de spoedeisende hulp. Vaak hebben ze ook iets anders. Of wéten we nog niet dat ze besmet zijn.”

Corona-reserves

Waarschijnlijk zal een groot aantal ziekenhuizen corona-reserves achter de hand moeten houden. Extra IC-bedden paraat houden voor een coronapiek willen ziekenhuizen best doen, zegt Bart Berden, ziekenhuisdirecteur en voorzitter van de regionale acute zorg in Brabant. „Voor de brandweer-functie. Als je er maar voor betaalt. De brandweer wordt ook betaald als er geen brand is.”

Vrijwel iedereen in de zorg vindt dat dat niet van heel kleine ziekenhuizen zoals Bernhoven in het Brabantse Uden, dat compleet overspoeld werd, gevraagd kan worden. Peter Van der Voort: „Grote ziekenhuizen kunnen dat. Wij hebben in het UMCGroningen 2.000 verpleegkundigen. dan kun je veel makkelijker tijdelijk opschalen.”

Beschikbaarheid van medewerkers, zeggen alle artsen, is het grootste vraagstuk. „Coronazorg is vrij ondoelmatig, je hebt meer mensen nodig op een Covid-afdeling dan op een normale afdeling”, zegt De Kluiver. „Je zweet je te pletter in zo’n pak. We hebben het hele ziekenhuis voor hen een paar graden kouder gezet.”

Het allerbelangrijkste, zegt De Kluiver, is zorgen dat er niet te veel besmettingen zijn. „We moeten de dectectiemechanismes en testcapaciteit zwaar op orde hebben.”