Reportage

Podiumdier Trump mag dit weekend losgaan voor twintigduizend mensen

Verkiezingscampagne De rally is Trumps campagnemiddel bij uitstek. Maar door de coronacrisis heeft de Amerikaanse president maanden zijn publiek moeten missen. Dit weekend mag hij weer los.

Trump-aanhangers, een enkeling verkleed als grensmuur, staan al dagen in de rij voor de verkiezingsbijeenkomst zaterdagavond in Tulsa.
Trump-aanhangers, een enkeling verkleed als grensmuur, staan al dagen in de rij voor de verkiezingsbijeenkomst zaterdagavond in Tulsa. Foto Tom McCarthy/AP

Zeker veertig mensen zitten woensdagavond al op de stoep voor het BOK-congresgebouw in Tulsa, Oklahoma. Ze delen waterflesjes uit hun koelboxen, een kleinzoon geeft zijn grootmoeder een voetmassage en als het volkslied op de radio klinkt, zingen ze mee, de pet op de borst. Pas zaterdagavond gaan de deuren open, maar dan zijn ze wel de eersten die naar binnen mogen voor de verkiezingsbijeenkomst van Donald Trump.

Het is voor het eerst in ruim drie maanden dat de president weer zo’n rally organiseert – bijna twintigduizend mensen in een grote zaal, ze hebben allemaal een verklaring ondertekend dat ze zijn campagne-organisatie niet aansprakelijk zullen stellen als ze het coronavirus oplopen. In Oklahoma is de coronagrafiek juist de laatste week omhooggeschoten. Deze week zag Tulsa een enorme piek. Er zullen zaterdag wel mondkapjes worden uitgedeeld bij de deur, maar in de rij draagt niemand er een.

Inwoners en ondernemers uit Tulsa spanden een kort geding aan om de rally te verhinderen. Zonder verdere maatregelen zou zo’n indoor massabijeenkomst ernstig gevaar voor de volksgezondheid opleveren, aldus hun advcoaat. „Het is niet de vraag óf er meer mensen worden besmet en sterven in Tulsa, maar hoeveel het er zullen zijn.” Het Supreme Court van Oklahoma bepaalde vrijdag dat de bijeenkomst mag doorgaan.

Lees ook: Wie pakt de coronaregie in de VS?

Aan de overkant staan al de eerste kraampjes met Trump-parafernalia: petjes, vlaggen, stickers, T-shirts. De sfeer op de stoep is uitgelaten, net als bij een van de laatste rally’s in Manchester, New Hampshire. Het verschil: daar stonden ze met z’n duizenden in de maartse sneeuw, hier in de droge hitte is het om tien uur ’s avonds nog altijd dertig graden. De overeenkomst: de aanhang van Trump verwacht ook hier dat de president de verkiezingen op 3 november zal winnen met een verpletterende meerderheid. „Of ze moeten de boel flessen”, zegt Brian Perkins. Ze, dat zijn de Democraten.

Brian en Angela Perkins zijn uit de naburige staat Arkansas komen rijden. Er zitten hier mensen uit de buurt, zoals Lisa McKellan, maar ze komen ook uit Kansas, Massachusetts, Californië. Af en toe rijdt een auto of een motor langs met inwoners van Tulsa die hen uitschelden: „Fuck Trump.” Dan roepen zij terug: „Jesus loves you.”

De tegenstanders van Trump willen Amerika veranderen, zegt Brian Perkins. „Ze proberen er een soort Europa van te maken” – hij bedoelt: een luie welvaartsstaat waar iedereen zijn hand kan ophouden om overheidsgeld te ontvangen. „Mijn waarden zijn de afgelopen twintig jaar niet veranderd”, zegt Angela Perkins. „De Democratische Partij is veranderd.” Zij komt uit een „true blue” Democratisch nest, drie van haar grootouders waren gekozen kantonrechters. „Ze hebben in 2008 nog op Obama gestemd, maar in 2012 niet meer. Toen gingen ze helemaal niet stemmen, ze konden het niet over hun hart verkrijgen om voor een Republikein te kiezen.”

De sfeer onder Trump-aanhangers is uitgelaten. Ze denken dat hij weer de verkiezingen wint.

Foto Win McNamee/AFP

In de rij zitten zowel verstokte Republikeinen als in Obama teleurgestelde Democraten. „Ik heb gehuild van blijdschap toen Obama president werd”, zegt Lisa McKellan. En in 2016 stemde ze op Donald Trump. „Ik wilde verandering”, zegt ze. „Trump is president geworden door Obama”, zegt Brian Perkins.

De law & order-president

Op maandag twitterde Trump al dat „bijna een miljoen mensen” hadden laten weten naar Tulsa te komen. Tammy in haar scootmobiel denkt dat het er vrijdag wel twéé miljoen zullen wezen. Toch, als je de Amerikaanse media mag geloven, maakt Trump zich meer zorgen over zijn herverkiezing dan zijn aanhangers op de stoep in Tulsa. Er zijn schijnbaar slechte voortekenen genoeg. Hij ziet de laatste weken zijn approval rating scherp dalen, tot tussen de 40 en de 42,5 procent, afhankelijk van de peiling. De afkeurcijfers zijn gestegen tot boven de 55 procent. Voormalige bondgenoten namen afstand.

Pijnlijk is vooral de kritiek vanuit militaire hoek op Trumps poging het leger te gebruiken om zijn imago als law & order-president te onderstrepen. Zijn eigen minister van Defensie, zijn eigen chef van de defensiestaven, zijn voormalige minister, zijn voormalige stafchef, allemaal bekritiseerden zij Trumps wandelingetje naar een kerk tegenover het Witte Huis, begin deze maand. Daartoe veegde de politie een vreedzame demonstratie tegen de ongelijke behandeling van zwarte Amerikanen uiteen, alleen om de president een bijbel te laten ophouden voor een kluitje journalisten.

In de peilingen loopt de voorsprong van Democraat Joe Biden op

De president houdt zich al maanden afzijdig van de bestrijding van de corona-epidemie. Donderdag vertelde hij aan de pers dat hij denkt dat mensen alleen een mondkapje voordoen om te laten zien dat ze tegen hem zijn – hoewel het een maatregel is die zijn eigen corona-team heeft voorgesteld. Trump kan in één adem zeggen dat het coronavirus niet gevaarlijker is dan de griep, dat hij het gevaar eerder zag dan wie ook, dat hij er een geweldig gevecht tegen heeft geleverd, en dat de Chinezen deze plaag over de aardbol hebben uitgestort om zijn economische succes te verstoren. En zijn aanhangers op de stoep in Tulsa echoën elk van die elkaar uitsluitende stellingen.

De plots precaire toestand van de economie is een harde klap voor Trump. De economie was zijn troefkaart in de campagne, nu moet hij hopen op een spoedig herstel, zonder dat zijn regering daar een duidelijk plan voor heeft. De werkloosheid die onder zijn presidentschap naar recordlaagte was gedaald, steeg van 3,5 procent in februari naar ruim 13 procent in mei.

Anonieme campagnemedewerkers zeiden deze week tegen The New York Times dat ze zich soms afvragen of de president wel herkozen wíl worden. Ze hebben de indruk dat Trump aan „zelfsabotage” doet en ze zien zijn ongeduld als zij hem (weer eens) vragen zijn ziedende getwitter te beteugelen. „Ik moet mezelf zijn”, zou de president daarop hebben geantwoord.

Alle publieke uitlatingen van Trump, of het nu om de corona-epidemie gaat, om de protesten tegen strikte quarantainemaatregelen in staten met een Democratische gouverneur, of om demonstraties na de dood van de zwarte arrestant George Floyd – alle uitlatingen van de president bedienen de rechtervleugel van zijn rechtse Republikeinse Partij. Hij lijkt daarmee kwetsbaar in het gematigde midden. Intussen loopt in peilingen de voorsprong van de waarschijnlijke Democratische kandidaat Joe Biden op. Het campagneteam van de president, dat een enorme hoeveelheid geld ter beschikking heeft, dirigeert nu fondsen naar staten als Ohio en Iowa, waar Trump vier jaar geleden nog met gemak Hillary Clinton versloeg.

Trump-parafernalia voor het BOK-congresgebouw in Tulsa.

Foto Lawrence Bryant/Reuters

Maar wat zegt het helemaal? In de kranten verschijnt de ene na de andere aanzegging van Trumps electorale problemen (‘Republikeinen zijn doodsbenauwd over de peilingen’). Maar de peilers zelf zijn onzeker. In 2016 werden ze verguisd na de verrassende overwinning van Trump, en juist deze week verschenen berichten dat de peilingbureaus nu voor dezelfde problemen staan. Trump spreekt immers een klasse aan die zich lastig laat peilen, witte arbeiders in staten als Ohio, Michigan, Indiana. Mensen met een lage opleiding, destijds door Hillary Clinton gekwalificeerd als deplorables, stumperds. Ook kiezers wantrouwen de peilingen. Zo publiceerde de ervaren peiler John Zogby de resultaten van een enquête onder ruim duizend Amerikanen. Een meerderheid onder de Republikeinen en een meerderheid onder de Democraten zei te verwachten dat Trump Joe Biden zal verslaan. Relatief meer mannen dan vrouwen denken dat, relatief veel vakbondsleden en mensen die recentelijk hun baan hebben verloren. Uitzondering: kiezers aan de westkust, gematigde kiezers en jongeren tot dertig jaar. Die denken dat Biden zal winnen.

Performance artist

Weinig jongeren tot dertig jaar op de stoep in Tulsa. Weinig zwarte of bruine Amerikanen ook. In de tuinstoeltjes zitten vijftigers en zestigers. Veel mensen die een eigen bedrijf hebben of hadden. Ze zijn vrijwel allemaal wit. Wat wil je: Oklahoma telt nog geen 8 procent Afrikaans-Amerikaanse inwoners. Dit is de enige staat waar in 2008 Barack Obama geen enkel district wist te veroveren.

Trump ziet zijn approval rating scherp dalen en de afkeurcijfers stijgen

De oudere, witte Amerikaan – wat heeft de president hem gemist de afgelopen maanden. De antipoliticus Trump is in de eerste plaats een performance artist. Zonder publiek krijgt hij geen inspiratie. Tijdens de eerste maanden van de epidemie kwam hij het Witte Huis niet uit en moest hij zijn optredens beperken tot de journalisten in de perskamer – een nukkig gezelschap dat niet lachte om zijn grappen en niet meeloeide als de president de media beschuldigde van het verspreiden van ‘nepnieuws’.

Zijn verlangen naar de echte rally’s bleek wel op de paar werkbezoeken die hij afgelopen maanden bracht aan fabrieken. Schijnbaar kwam hij kijken hoe ze mondmaskers of beademingsapparaten maakten, in feite snoof hij weer de geur van zijn publiek op. Tijdens deze presidentiële bezoeken klonk soms dezelfde muziek als tijdens de verkiezingsbijeenkomsten.

De rally is Trumps campagnemiddel bij uitstek. Elke grote bijeenkomst is een show waarvan de elementen de afgelopen jaren steeds verder zijn bijgeslepen. Het publiek wordt opgewarmd met rockklassiekers (‘Sweet Home Alabama’) en familieleden van de president. En als de klanken van het lied God Bless the USA wegsterven, wandelt Trump de zaal in. Hij wijst naar willekeurige mensen in de zaal en begint te praten. Er staan grote schermen waarop zijn toespraak wordt geprojecteerd, maar zowel de artiest als zijn publiek wachten op de momenten waarop hij de voorgeschreven tekst verlaat en begint te improviseren. Dat kan een mijmering over de vlag zijn, het kan eenmanssketch zijn over een echtpaar dat stroom krijgt van een windmolen (waarbij de tv uitvalt als het niet waait). Heel vaak zijn het vernederingen van Trumps vijanden, waar de zaal smakelijk om lacht.

Lees ook: In plaats van zijn land te verenigen voert Trump de krijgsretoriek verder op

Haar ouders vinden dat onplezierig, zegt Angela Perkins op de stoep in Tulsa. De grove taal doet hun pijn aan de oren. „Maar weet je waarom de mensen hier van hem houden”, zegt Lisa McKellan. „Omdat hij niet presidentieel is. Presidentieel betekent dat je iets anders zegt dan hoe het is. Obama was presidentieel. Trump spreekt de waarheid. En hij spreekt die in de taal van mijn vader.” De rij buiten is een essentieel onderdeel van de Trump-rally. Regelmatig loopt een camera langs die rij, waarvan de opnamen versneld worden afgespeeld op de grote tv-schermen om te laten zien hoeveel mensen er zijn gekomen. Zonder mensen die buiten de deur moeten blijven, is een Trump-rally niet geslaagd. Als hij klaar is, meestal na zo’n anderhalf uur, klinkt het kinderkoor van de Rolling Stones-hit ‘You can’t always get what you want’.

Aan de vooravond van Trumps komst houdt Tulsa de adem in. De politie plaatst wegversperringen bij de toegangswegen tot het congrescentrum. Sinds donderdag geldt rond het congrescentrum een avondklok. Angela Perkins zegt dat ze zich zorgen maakt over tegendemonstranten. Ze is niet tégen Black Lives Matter, zegt ze, maar ze heeft het gevoel dat ze dicht tegen gewelddadige groepen aan schurken. Trump had zijn rally oorspronkelijk op vrijdag gepland. Dat is Juneteenth, 19 juni, de herdenking van de afschaffing van de slavernij in de laatste Amerikaanse staat. Die samenloop voelde als de provocatie van een president die geen woord heeft gewijd aan de maatschappelijke achterstelling van zwarte Amerikanen terwijl daar in het hele land tegen wordt gedemonstreerd. De rally is naar zaterdag verschoven.

Obama heeft níks voor de zwarte Amerikanen gedaan, zegt Brian Perkins. „Zij hebben nog de meeste reden om teleurgesteld te zijn in hem. Allemaal loze beloften.” Twee motoren rijden langs en laten hun uitlaat knallen. De Trump-aanhangers krimpen even ineen op hun stoeltjes. „Het is pas juni”, zegt Perkins. „Moet je nagaan hoe het in oktober zal zijn. En wat gaat er allemaal gebeuren als Biden verliest?” En als Biden wint? Blijft het dan rustig? Perkins schudt zijn hoofd. „Wie er ook wint, november wordt ellendig.”

Dit artikel is op 20 juni om 11.30 uur geactualiseerd met het nieuws dat de bijeenkomst in Oklahoma van het Supreme Court mag doorgaan.