Europarlementariër Paul Tang: ‘Persoonlijke advertenties zijn een smet op het internet’

Interview Het Europees Parlement heeft een motie aangenomen van PvdA-Europarlementariër Paul Tang om persoonlijke advertenties te verbieden. „Mensen hebben het recht om dingen te doen zonder dat de buitenwereld daar weet van heeft.”

Europarlementariër Paul Tang voert actie bij Benelux-hoofdkantoor van Facebook in Amsterdam.
Europarlementariër Paul Tang voert actie bij Benelux-hoofdkantoor van Facebook in Amsterdam. Foto Wouter Zaalberg / PvdA

Gepersonaliseerde advertenties zijn de inkomstenbron waarmee Facebook en Google konden uitgroeien tot enkele van de grootste bedrijven ter wereld. Maar die bron dreigt in de EU op te drogen, nu het Europees Parlement een motie heeft aangenomen van PvdA-Europarlementariër Paul Tang om persoonlijke advertenties te verbieden.

De motie maakt onderdeel uit van het jaarlijkse mededingingsrapport dat het parlement naar de Europese Commissie stuurt. Donderdag werd er al gestemd over het amendement van Tang, waar 503 van de 701 Europarlementariërs vóór stemden. Vrijdagochtend werd bekend dat het Parlement instemde met het hele rapport.

„Advertenties die gebruik maken van onze persoonlijke data en ons internetgedrag zijn een smet op het internet”, zegt Tang. „Techreuzen hamsteren vaak zonder ons medeweten persoonsdata, verkopen dat door aan de hoogste bieder en schenden dus onze privacy. Daar moet een eind aan komen.”

De motie is een eerste stap in een lange weg die uiteindelijk moet leiden tot Europese wetgeving. Het verbod moet in de nieuwe richtlijn voor digitale diensten belanden, de zogeheten Digital Services Act, die eind dit jaar wordt verwacht. „Maar er is nog een lange weg te gaan. Nu komt een leger van lobbyisten in actie, die EU-parlementariërs en andere politici gaan bestoken om ervoor te zorgen dat deze motie niet in de richtlijn van de Europese Commissie terecht komt.”

Om zijn voorstel kracht bij te zetten hingen Tang en zijn medewerkers deze vrijdagochtend de omgeving van het Benelux-hoofdkantoor van Facebook in Amsterdam vol met gepersonaliseerde advertenties voor Mark Zuckerberg. ‘Heb je je Harvard-opleiding niet afgemaakt en daardoor een vak over boekhouden gemist? Volg een cursus van Paul Tang die haarfijn uitlegt hoe je als multinational belasting moet betalen’, zo staat er op een van de posters. Ook startte Tang de petitie ‘Personalised Ads Zuck’ waarmee burgers zelf stelling kunnen nemen tegen bedrijven die van gepersonaliseerde advertenties gebruik maken.

Lees ook: Hoe Facebook advertenties héél precies op maat maakt

Wat is er mis met gepersonaliseerde advertenties? Veel mensen vinden het handig om producten aangeboden te krijgen waar ze in geïnteresseerd zijn.

„Het zou handig zijn als deze bedrijven ons een dienst zouden verkopen. Het zou geen probleem zijn als je invult welke kleren je leuk vindt en vervolgens een op jouw smaak toegespitst aanbod krijgt. Maar dat gebeurt nu niet. Op allerlei manieren die we helemaal niet doorgronden worden data over ons verzameld. We hebben vaak niet eens door dat dat gebeurt. En als we toestemming geven, weten we niet waar we mee instemmen. Bovendien wordt onze online data gecombineerd met offline data waardoor er een profiel van ons wordt geschetst. Zo komt onze privacy in het geding. En die praktijken moeten dus doorbroken worden. Het betekent niet dat je niet meer kunt adverteren. Het is prima dat je een advertentie voor schoenen ziet als je een schoenenwinkel binnen loopt. Dat zijn zogeheten contextuele advertenties. De Ster is daar tegenwoordig op overgegaan en heeft de gepersonaliseerde advertenties overboord gegooid. Wat moet stoppen is dat deze bedrijven alles van ons willen weten. Het zijn commerciële big brothers aan het worden.”

Wat is het gevaar?

„Dat er persoonlijke informatie op straat komt te liggen die we niet openbaar willen hebben. Dat mensen het ongemakkelijke gevoel hebben steeds gevolgd te worden. Mensen hebben het recht om dingen te doen zonder dat de buitenwereld daar weet van heeft en zonder het gevoel te hebben dat er iets of iemand meekijkt. Maar het gaat ook om het recht niet beïnvloed te worden. Er wordt nu veel gesproken over het verbieden van politieke advertenties die racisme en haat verspreiden. Maar het probleem is veel breder. Deze hele bedrijfstak draait erom mensen dusdanig te leren kennen dat je ze kan beïnvloeden. Waarom zouden wij het deze Amerikaanse techgiganten toestaan ons te manipuleren?”

Facebook en Google kunnen wel opdoeken als dit wetgeving wordt.

„Dat weet ik niet. Ze kunnen andere vormen van reclame aanbieden, zoals contextuele advertenties. Daarnaast zijn er ook techreuzen die producten of diensten verkopen. Kijk naar Microsoft. Dat haalt 6 procent van zijn omzet uit gepersonaliseerde advertenties via zoekmachine Bing, en de rest uit diensten zoals Word en Office. Facebook kan ook een betaalde dienst worden. Zolang het bedrijf maar zorgt voor een gezond verdienmodel, waarbij de relatie tussen klant en bedrijf duidelijk is en dat niet stiekem bedoeld is voor manipulatie.”

Wat is er niet gezond aan een relatie waarbij een product gratis wordt geleverd in ruil voor persoonlijke data?

„Ik denk dat veel mensen het prettiger zouden vinden om een duidelijke relatie met een bedrijf te hebben. De relatie met Facebook en Google is juist heel ondoorzichtig. Maar als je er even over nadenkt dan realiseer je je dat je gemanipuleerd wordt en niet eens weet hoe dat precies gebeurt. Die ondoorzichtigheid is ook een probleem voor adverteerders. Je zag deze week dat bedrijven zich terugtrekken als adverteerder van Veronica Inside vanwege uitspraken van Johan Derksen. Maar online weten adverteerders niet of nauwelijks waar hun advertenties naast staan. Het zou best kunnen dat Zalando per ongeluk een advertentie plaatst rond een racistische Facebookgroep. Dat is bizar en het moet stoppen.”