KLM: waar blijft de steun en wat gebeurt er met de banen?

Luchtvaart Het aantal vluchten neemt weer toe, maar KLM zit nog middenin de crisis. Het uitgewerkte plan voor staatssteun laat lang op zich wachten. Zelfs met die steun zijn gedwongen ontslagen niet te voorkomen, vrezen de vakbonden.

Dat nog niet duidelijk is hoeveel banen bij KLM zullen sneuvelen, wordt inmiddels „wel een beetje ongemakkelijk”, aldus de FNV.
Dat nog niet duidelijk is hoeveel banen bij KLM zullen sneuvelen, wordt inmiddels „wel een beetje ongemakkelijk”, aldus de FNV. Foto Robin Utrecht

1. De steun

Volgende week, is de laatste verwachting. Dan presenteert het ministerie van Financiën waarschijnlijk het uitgewerkte steunplan voor KLM. Eindelijk.

Twee maanden geleden kondigde minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) aan dat KLM kan rekenen op 2 à 4 miljard euro, in de vorm van directe leningen en garantstellingen. Door de coronacrisis verliest het bedrijf veel inkomsten. Het aantal vluchten wordt nu weer opgevoerd, maar blijft in juli steken op 25 à 30 procent van het normale aantal.

Binnen en buiten de luchtvaartsector is er verbazing en ongerustheid over het uitblijven van een steunplan. Zeker omdat de Franse en Duitse overheid de plannen voor Air France en Lufthansa al wel rond hebben.

Dat het zo lang duurt komt omdat er zoveel partijen bij betrokken zijn, zeggen KLM en Financiën. Over de inhoud van de gesprekken willen ze niets kwijt, alleen dat het complex is. Hoekstra moet overeenstemming bereiken met KLM over de voorwaarden ten aanzien van bedrijfsvoering en verduurzaming, met banken over de garanties voor leningen, met de Franse staat over de besteding van het geld, met moedermaatschappij Air France-KLM over de relatie tussen Air France en KLM.

Lees ook over de vier obstakels voor steun aan KLM

Ook moet de Europese Commissie instemmen met de gewenste vorm van staatssteun. Bij Air France was die goedkeuring geen probleem, bij Lufthansa zorgden Europese eisen voor vertraging. Tenslotte maken ondernemingsraad, vakbonden en Tweede Kamer deel uit van de puzzel. Zij wachten niet alleen op het steunplan, maar ook op het herstructureringsplan van KLM. Dan wordt duidelijk of en hoeveel banen er moeten verdwijnen.

De afspraken met KLM over de voorwaarden en met de banken over de leningen zijn rond, zeggen betrokkenen die anoniem willen blijven. De laatste hobbel speelt naar verluidt op regeringsniveau tussen Frankrijk en Nederland. Air France-KLM is een delicaat dossier voor de twee landen, vol wederzijds wantrouwen. Bezoekjes van Hoekstra aan zijn ambtgenoot Bruno Le Maire, zoals begin juni, veranderen daar weinig aan.

De onenigheid zou onder meer gaan over de volgende fase van staatssteun. Vrijwel zeker volgt in het najaar de noodzaak voor een kapitaalinjectie door extra aankoop van aandelen. Beide landen bezitten 14 procent (Frankrijk 14,3) van de aandelen Air France-KLM. Tot Frans ongenoegen bezit de Nederlandse staat daarnaast 5,9 procent van de aandelen KLM. De Franse regering wil dat Nederland kiest voor de holding, en niet primair voor KLM. Dat Hoekstra eist dat de Nederlandse steun uitsluitend ten goede komt aan KLM bevestigt de tweespalt.

Een echo van het Frans-Nederlandse geruzie klinkt binnen het bedrijf zelf. Ben Smith, topman van Air France-KLM, streeft naar een sterke holding, ten koste van autonome bedrijfsvoering door Air France en KLM. Binnen KLM vreest men dat Smith de coronacrisis aangrijpt om de macht van de holdingtop te versterken. Smith komt volgende maand met een ‘transformatieplan’ om Air France-KLM door de crisis te loodsen.

Lees ook waarom KLM geldt als een nationaal icoon

Bij de presentatie van het steunplan zal veel aandacht uitgaan naar de ‘groene’ eisen die het kabinet aan KLM stelt. Tot nu toe is sprake van twee voorwaarden: reductie van CO2-uitstoot en van het aantal nachtvluchten op Schiphol. Aan de eerste voorwaarde wordt al voldaan met ingebruikname van elk nieuw vliegtuig. Het tweede punt ligt lastiger.

Minder of geen starts en landingen tussen 23.00 en 07.00 uur is al jaren een wens van omwonenden. Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) noemde het vorig jaar al als voor de hand liggende optie voor hinderbeperking. GroenLinks kondigde deze week een initiatiefwet aan om nachtvluchten helemaal te verbieden.

Voor KLM zijn de nachtvluchten echter cruciaal voor het mondiale netwerk, als schakel tussen Europese en intercontinentale vluchten. Zonder nachtvluchten geen herstel na de crisis, zegt KLM. Moet het kabinet milde eisen stellen om KLM in staat te stellen de geleende miljarden af te lossen? Of is het beter om met strenge eisen het maatschappelijke belang van de volksgezondheid te dienen? Zo ja, gaat dat niet ten koste van het doel, het redden van KLM? Het steunplan zal de keuze van het kabinet laten zien.

Lufthansa Groep ontvangt grootste steunpakket

2. De banen

KLM wordt kleiner, dat staat vast. De acht vakbonden – vijf voor grondpersoneel, twee voor cabinepersoneel, een voor piloten – bereiden zich daarop voor. Maar, zeggen ze, we horen nog niets van KLM over de gevolgen voor de bijna 30.000 werknemers. Er zingt van alles rond, maar formeel is er nog niets bekend. „Dat wordt wel een beetje ongemakkelijk”, zegt FNV-bestuurder Jan van den Brink. „We willen meer duidelijkheid kunnen bieden. Dit vreet aan KLM’ers”, zegt Michiel Wallaard van de CNV.

Half juli komt de directie naar verwachting met een herstructureringsplan. De bonden rekenen op een krimp van 20 procent van het netwerk in 2021, in lijn met wat topman Ben Smith in mei voorspelde voor Air France-KLM. Natuurlijk verloop en vrijwillig vertrek zijn dan niet voldoende, gedwongen ontslagen zijn waarschijnlijk. Bij veel andere luchtvaartmaatschappijen zijn al forse ontslagrondes aangekondigd.

Op 1 juni begon KLM met een vrijwillige vertrekregeling, zonder limiet voor het aantal werknemers. Tot nu toe hebben zich volgens de bonden 4 à 500 mensen aangemeld, de termijn loopt tot en met 5 juli. Air France hoopt dat maar liefst 8.300 mensen vrijwillig vertrekken, meldde persbureau Bloomberg deze week.

Met een vergoeding van anderhalf jaarsalaris is de regeling vooral aantrekkelijk als je 64 bent, zegt Robert Swankhuizen, voorzitter van technicibond NVLT met veel oudere leden. „Voor werknemers van 61 of 62 is het een flinke periode om te overbruggen naar je pensioenleeftijd.”

Lees ook dit artikel over het economische belang van KLM

Tussen de grondbonden, die gezamenlijk optrekken, en KLM is deze week een voorlopige patstelling ontstaan. Waar KLM al wil praten over een sociaal plan, willen de bonden eerst weten hoe de reorganisatie uitpakt. Een kwestie van de juiste volgorde, zegt Gertjan Tommel van De Unie. „Pas als we weten wat de plannen zijn, kunnen we kijken welke maatregelen daarbij horen. Dan weten we waar de boventalligheid precies zit en kunnen we ons richten op maatwerk.”

De relatie tussen cabinebonden en KLM is er nog slechter aan toe. Op 26 juni dient een kort geding van de VNC, die bijna 6.000 van de 9.500 stewardessen en stewards vertegenwoordigt, tegen KLM. De VNC wil bij eventuele ontslagen afwijken van de cao en het principe last in first out (lifo) toepassen omdat anciënniteit leidend is in luchtvaart. KLM houdt vast aan spreiding over de leeftijdsgroepen (afspiegeling).

FNV Cabine ziet ruimte voor andere opties, maar wordt door de VNC waarschijnlijk ook voor de rechter gedaagd. Waarom dwingt de ene bond een andere bond hetzelfde standpunt in te nemen? VNC-bestuurder Chris van Elswijk: „Afspiegeling is wettelijk vastgelegd bij collectief ontslag. Afwijken mag, maar dat moet via een ontslagcommissie. Voor die commissie hebben we alle cao-partners, dus ook FNV Cabine, nodig.” Van Elswijk wijst er op dat door het niet verlengen van jaarcontracten komend najaar al 450 cabinebanen verdwijnen, nog voordat er iets is afgesproken over gedwongen ontslagen.

Lees ook dit interview met de voorzitter van de pilotenvakbond

De bonden keren zich tegen bemoeienis van het kabinet met het personeelsbeleid van KLM. Pilotenbond VNV, door minister Hoekstra aangesproken met zijn eis dat „de breedste schouders de zwaarste lasten moeten dragen”, wil dat KLM met de bonden onderhandelt over arbeidsvoorwaarden, niet met het ministerie van Financiën. De Unie heeft er een leus voor: ‘Blijf 1,5 meter van mijn cao vandaan’.

Emirates heeft meeste ontslagen aangekondigd