Kinderombudsman: ‘Belang van kinderen niet altijd voorop bij sluiting Hoenderloo’

Jeugdzorg De Hoenderloo Groep, die opvang biedt aan kinderen met zeer complexe problemen, gaat sluiten. De belangen van de kinderen zijn hierbij veronachtzaamd, stelt de Kinderombudsman.

Tientallen medewerkers van de Hoenderloo Groep voerden in januari actie tegen de sluiting.
Tientallen medewerkers van de Hoenderloo Groep voerden in januari actie tegen de sluiting. Foto Marcel Krijgsman / Hollandse Hoogte

In de besluitvorming over de sluiting van jeugdzorginstelling de Hoenderloo Groep is het belang van kinderen onvoldoende onderzocht en meegewogen. In alle fases van het proces is niet voldaan aan de eisen van het Kinderrechtenverdrag en de richtlijnen van het Kinderrechtencomité. Kinderen hebben daarvan bijzonder veel last ervaren en zelfs schade ondervonden, concludeert Kinderombudsman Margrite Kalverboer in een rapport dat deze vrijdag is verschenen.

De beslissing van koepelorganisatie Pluryn eind vorig jaar om de Hoenderloo Groep te sluiten kwam voor velen als een verrassing, aldus de Kinderombudsman. De ruim tweehonderd kinderen die in Hoenderloo verblijven kwamen daardoor in grote onzekerheid terecht. Ook is er niet goed gecommuniceerd met de medewerkers over hoe de zorg tot aan de sluiting per 1 augustus 2020 eruit zou zien, en wat er daarna met jongeren zou gebeuren. „Dit leidde tot veel stress en onrust”, zegt Kalverboer tegen NRC. „Sommige ouders raakten in paniek.”

Nergens anders passende zorg

De Hoenderloo Groep, met locaties in Hoenderloo en Deelen, biedt opvang aan kinderen en jongeren met zeer complexe problemen, zoals stoornissen in het autismespectrum, ernstige gedragsproblemen, trauma’s en hechtingsproblematiek. De instelling is voor veel jongeren een ‘last resort’: nergens anders in Nederland is er voor hen passende zorg. In januari 2011 ging de Hoenderloo Groep op in de veel grotere zorginstelling Pluryn. Toen er grote financiële problemen ontstonden en de kwaliteit van zorg niet meer kon worden gegarandeerd, nam Pluryn zich afgelopen december voor de bijna 170-jarige instelling te sluiten.

NRC bezocht de Hoenderloo Groep in 2016. Lees hier de reportage.

De Kinderombudsman besloot onderzoek te doen nadat ouders en medewerkers van de instelling zich hadden gemeld. Ze vreesden of zagen achteruitgang in kwaliteit van zorg en hierdoor een terugval in problematiek van de kinderen. Ook maakten ze zich zorgen over hun perspectief.

Om inzicht te krijgen in het besluitvormingsproces sprak de Kinderombudsman onder meer met de voorzitter van de Raad van Bestuur van Pluryn, medewerkers, ouders, en jongeren en betrokkenen vanuit de overheid. Ze toetste of de beslissingen die genomen zijn rond de sluiting voldeden aan het VN-Kinderrechtenverdrag, en de door het Kinderrechtencomité gestelde normen over hoe je besluiten over een kind neemt.

Dat blijkt niet het geval. Op het moment dat het bericht over sluiting naar buiten kwam, lagen er geen scenario’s klaar over wat de invloed van het besluit zou kunnen zijn op de cliënten; kinderen met specifieke problematiek en zeer complexe zorgvragen. Daarom ontstond er „een ingewikkelde dynamiek”. „Er was als het ware sprake van een valse start, waarna Pluryn het bijna niet meer goed kon doen.”

Extra stress

Dat het proces niet goed is gemanaged heeft eraan bijgedragen dat kinderen mogelijk „meer dan nodig in gedrag zijn teruggevallen” en zich „onzeker en ongelukkig hebben gevoeld”, aldus de Kinderombudsman. Het leidde tevens tot extra stress en werkdruk onder medewerkers. Een deel van het personeel vertrok vanwege de onduidelijkheid.

Lees ook: Geef ouders een vaste rol in de jeugdzorg

Het onderzoek brengt volgens Kalverboer een belangrijk knelpunt in de jeugdzorg aan het licht: voor bepaalde groepen kinderen met complexe problemen zijn er geen passende en duurzame plekken in de buurt van hun ouders beschikbaar. „In Nederland vinden we dat kinderen moeten opgroeien in een huiselijke omgeving. Maar er is ook een kleine groep die juist gebaat is bij een hulpaanbod dat prikkelarm is, en ver van huis. Er zijn nog steeds kinderen die geen plek hebben als Hoenderloo op 1 augustus dichtgaat.”

De Hoenderloo Groep is niet de enige instelling die sluit of dreigt te sluiten. Het dringende advies van Kalverboer om bij dit soort ingrijpende gebeurtenissen altijd eerst te kijken naar de belangen van de kinderen, is daarom ook gericht op gemeenten en andere jeugdinstellingen. „Betrek de kinderen in dit proces. Het gaat immers om hun leven. Zij hebben het recht hierover mee te praten.”