Profiel

Hoe topvoetballer Rashford de harde lijn van premier Johnson omboog

Marcus Rashford Met een open brief aan het Britse parlement vroeg topvoetballer Marcus Rashford aandacht voor de positie van minderheden in het Verenigd Koninkrijk. Dankzij hem veranderde premier Boris Johnson zijn koers.

Marcus Rashford maakt voor Manchester United de openingstreffer voor zijn ploeg tegen Liverpool, in oktober vorig jaar op Old Trafford, het stadion van United.
Marcus Rashford maakt voor Manchester United de openingstreffer voor zijn ploeg tegen Liverpool, in oktober vorig jaar op Old Trafford, het stadion van United. Foto Jon Super/AP

Dat de brille van Marcus Rashford in juni 2020 uitgemeten wordt in Britse kranten lag in de lijn der verwachtingen. De 22-jarige spits had deze maand kunnen opklimmen van kroonprins tot koning van het Engelse voetbal. Als hij bijvoorbeeld op 14 juni op Wembley in de eerste Engelse wedstrijd van het EK met een driftige dribbel de winnende had gescoord tegen Kroatië. In een alternatieve coronaloze wereld was dat reden om in te zoomen op de verrichtingen van het grote talent van Manchester United.

Maar corona is er wel, en hoe. In het Verenigd Koninkrijk zijn dit pandemiejaar al meer dan 63.000 mensen meer gestorven dan het gemiddelde van de afgelopen vijf jaren. Na de VS en Brazilië heeft het virus nergens zo dodelijk huisgehouden. En onder de Britse bevolking is het leed ongelijk verdeeld. Armeren en Britten met een Black, Asian or Minority Ethnic-achtergrond worden harder getroffen. Het virus werkt als een contrastvloeistof en laat meedogenloos zien welke delen van de verzorgingsstaat door de politiek genegeerd werden.

Dat Boris Johnson en zijn regering een onsamenhangend, risicovol en schadelijk coronabeleid voeren, was al langer duidelijk. In plaats van snel te handelen, verkondigde Johnson in maart dat hij handen bleef schudden. In plaats van een snelle lockdown te bevelen, toog hij met zijn hoogzwangere partner Carrie Symonds naar de paardenraces van Cheltenham. In plaats van buitenlandse reizen aan banden te leggen, kon de Champions League-wedstrijd tussen Liverpool en Atlético Madrid op 11 maart gewoon doorgaan. Atlético schakelde Liverpool uit en het duel droeg volgens experts bij aan de snelle verspreiding van het virus.

Lees ook: Lewis Hamilton lijkt de juiste toon aan te slaan in het racismedebat en inspireert velen

Ondanks al die bekende feiten en ondanks de niet-aflatende kritiek op de handelwijze van Johnson, wist niemand de premier zo direct te confronteren met zijn falende beleid als Marcus Rashford. In een brief van twee kantjes aan alle 650 volksvertegenwoordigers in het Lagerhuis legt de voetballer de vinger op de zere plek. Als gevolg van corona gingen de scholen begin maart dicht. Dit zorgt niet alleen voor een leerachterstand, het ontneemt meer dan een miljoen Engelse kinderen ook een gratis lunch, die door de overheid verstrekt wordt aan kinderen uit arme gezinnen. Rashford riep de regering op de aankomende maanden, dus ook tijdens de zomervakantie, via bonnen deze leerlingen toch hun gratis maaltijd te verschaffen. „Deze zomer had weer een tijd van trots moeten zijn, ouders en kinderen die hun vlaggen wapperden, maar de realiteit is dat wij Wembley twee keer kunnen vullen met kinderen die maaltijden moesten overslaan tijdens de lockdown omdat hun families geen toegang hadden tot voedsel”, schrijft Rashford.

Zijn verzoek was eenvoudig. Rashford wilde dat de regering een besluit terugdraaide om tijdens de zomervakantie, die aanvangt in de laatste week van juli, geen gratis maaltijden te verstrekken. Lunches in juli en augustus doorbetalen voor de 1,2 miljoen kinderen in Engeland (Schotland, Wales en Noord-Ierland gaan over hun eigen beleid) zou 120 miljoen pond (133 miljoen euro) kosten. Rashford plaatste de brief op zijn Twitter- (2,9 miljoen volgers) en Instagram-account (8,5 miljoen).

Spartelen en draaien

Johnson spartelde. Zijn woordvoerder zei aanvankelijk dat de premier erover nadacht. Een dag lang ontkende Johnson op de hoogte te zijn geweest van de brief. Het pro forma tegenstribbelen was nutteloos. Iedereen zag aankomen: Johnson draait. En zo geschiedde. Johnson trok een zak geld open en prees Rashford de hemel in als betrokken Brit die zijn burgerschap toont.

Minister Matt Hancock (Volksgezondheid) beging nog een flater door zich in een ochtendprogramma complimenteus uit te laten over de verrichtingen van Daniel Rashford. Foutje, zei Hancock. Het was vroeg in de ochtend. Zijn zoon leest graag de boeken van Harry Potter en Hancock dacht aan Daniel Radcliffe, de acteur die de bebrilde tovenaarsleerling speelt in de verfilming van de boeken van JK Rowling, die deze week transfobische uitspraken werd verweten door woke twitteraars. Je zag Hancock denken: ik haal de hoofdrolspelers van twee relletjes door elkaar.

De interventie van Marcus Rashford past in de trend van Britse voetballers die zich uitspreken tegen racisme

Maar de actie van Rashford is zo veel meer dan een fittie. De aanvaller van Manchester United gebruikt zijn levensverhaal om de twee dominante thema’s die het maatschappelijke debat beheersen, te koppelen: de coronacrisis en racisme in de Britse samenleving. Rashford laat merken in zijn brief dat hij vindt dat de Britse verzorgingsstaat faalt en dan vooral voor niet-witte Britten.

Een onversneden local lad

Rashford werd in 1997 geboren in Wythenshawe, een arme buitenwijk in het zuiden van Manchester. Al op zevenjarige leeftijd begon hij te spelen voor de jeugdelftallen van Manchester United. In het tijdperk van clubhoppende sterren is Rashford een onversneden local lad. Makkelijk was dat niet, schrijft Rashford. Zijn moeder verdiende een minimumloon. Er was niet altijd genoeg geld beschikbaar voor een echte maaltijd. „Het systeem is er niet gericht te zorgen dat families zoals de mijne kunnen slagen, ongeacht hoe hard mijn moeder werkte”, schrijft hij. Gratis ontbijt en lunch op school, donaties en tripjes naar de voedselbank „waren mij niet vreemd”, schrijft hij.

In zijn brief wijst Rashford op het institutionele racisme dat in het Verenigd Koninkrijk bestaat. „In Engeland leeft 45 procent van kinderen uit de zwarte en etnische gemeenschappen in armoede. Dit is Engeland in 2020 ...” Rashford schrijft: „Als een zwarte man uit een familie met een laag inkomen uit Wythenshawe, Manchester, had ik gewoon een statistiek kunnen zijn. Door het altruïsme van mijn moeder, mijn familie, mijn buren en mijn trainers zijn mijn doelpunten, gespeelde wedstrijden en interlands de enige statistieken waarmee ik geassocieerd word.”

De interventie van Rashford past in de trend van Britse voetballers die zich uitspreken tegen racisme, tegen onrecht en ongelijkheid. Raheem Sterling liet zich interviewen door Newsnight, de belangrijkste actualiteitenrubriek van de BBC, over de Black Lives Matter-beweging. Hij zei niet eens na te denken over de mogelijkheid als profvoetballer controverse aan te wakkeren door politieke standpunten in te nemen in het gepolariseerde Britse debat. „Ik denk aan wat juist is”, zei Sterling. „Ik hoop juist debat aan te wakkeren, zodat mensen in mijn bedrijfstak naar zichzelf kijken en nadenken over wat ze kunnen doen om mensen een gelijke kans te geven.”

Lees ook: Edgar Davids over de strijd tegen racisme

Een derde van de vijfhonderd spelers, maar geen enkele trainer in de Premier League is zwart, berekende Sterling, die zich afvroeg waarom Steven Gerrard en Frank Lampard wel versneld de kans krijgen hoofdtrainer te worden bij grote clubs, maar generatiegenoten Ashley Cole en Sol Campbell niet.

De generatie geëngageerde voetballers krijgt vooral lof toegezwaaid. The Guardian, een links-progressieve krant, betitelde de brief van Rashford als „een politieke masterclass”, geschreven met „authenticiteit, passie en eloquentie”. The Telegraph, rechts-conservatief, schreef een lovend profilerend stuk over Rashford. De krant beschreef hoe hij als jongetje al veel geluid maakte, door ballen ratelend in vuilnisbakken te wippen. „Nu maakt Rashford een ander geluid, van het soort dat doordringt tot aan de top van de regering, van het soort dat een generatie kan mobiliseren.”

Alleen de reactionaire shockjock Katie Hopkins vroeg Rashford of moeders niet beter moeten nadenken of ze een kind kunnen onderhouden alvorens zwanger te worden. Hopkins werd gekraakt door Patrick van Aanholt, de Nederlandse verdediger van Crystal Palace. „Hij heeft meer voor dit land betekend in 24 uur dan jij in je hele leven. Buig voor een koning.”

In interviews over zijn beroep zegt Rashford dat hij beter moet leren koppen, dat hij hoopt het killersinstinct van topspitsen te ontwikkelen die niet eens meer nadenken over wat ze gaan doen, maar de bal gewoon in het doel rammen. Louis van Gaal liet hem in 2016 debuteren in het eerste elftal van Manchester United. Een jaar later won hij zijn eerste Europese prijs, toen United in de finale van de Europa League Ajax versloeg. Zijn trainer, de Noor Ole Gunnar Solskjær, ziet een grootse toekomst weggelegd voor Rashford. „Een toekomstige aanvoerder van, misschien, Engeland en Man United. Wie weet”, zei Solksjaer. Wat vaststaat: een maatschappelijk leider is Marcus Rashford uit Wythenshawe al.