Opinie

Het onrecht zit niet in een wit museumbestuur

Rosanne Hertzberger

Schokkend nieuws gisteren in de krant: NRC ging turven en kwam maar heel weinig gekleurde museumdirecteuren of curatoren tegen. De cijfers laten zien wat iedereen al wist: de wereld van de kunsten is afgrijselijk wit.

Wat blijkt: niet-witte studenten zijn moeilijk te bewegen om voor de klassieke kunsten en musea te kiezen. Voor de wetenschap geldt trouwens hetzelfde, daar verhult het aantal internationale collega’s hoe ontiegelijk wit we zijn. Het achterliggende verhaal is in werkelijkheid grotendeels sociaal-economisch. Het blijkt nogal onaantrekkelijk om zo lang te studeren voor een carrière met zo weinig baanzekerheid en toekomstperspectief als in de wetenschap of kunst en cultuur. Zeker wanneer je, zoals een aanzienlijk deel niet-witte studenten, de eerste generatie bent die gaat studeren. Dan kies je liever voor studies als economie, rechten, geneeskunde, bedrijfskunde.

Als de ‘zwarte mensen’-tellers ook waren gaan turven hoeveel mensen er uit de minima afkomstig zijn, kind van laagopgeleide ouders zijn, van havenarbeiders, bouwvakkers of schoonmakers, dan hadden ze nog veel meer onrecht kunnen constateren. Maar dat is niet hip. Kleur is hip. En in elke organisatie die witter dan Nederland is zien we tegenwoordig racistische uitsluiting.

Nu is kleur wel degelijk een probleem want het geeft een ronduit unheimisch gevoel om de enige niet-witte in een organisatie te zijn en het levert genante ‘bent u de schoonmaker?’-situaties op. Als niet iedereen zich welkom voelt is dat een goede reden voor een poging om dat te veranderen.

Maar dat was niet de belangrijkste reden. Nee, het onderzoek werd ingeleid met laaiend enthousiaste recensies van een tentoonstelling samengesteld door twee zwarte Amerikaanse curatoren. Niet-witte mensen hadden zogenaamd ‘een ander verhaal’, een verruimende kijk, een andere blik.

Die andere blik is de impliciete belofte van diversiteitsbeleid. Het is ook een valse belofte. U kunt zich de diepe teleurstelling voorstellen wanneer de eerste Antilliaanse curator een voorliefde voor Renoir en Gauguin blijkt te hebben of expert blijkt te zijn op Chinees porselein: „Zeg eeuhm, ken je niet nog wat leuke kunst uit Afrika?”

Of nog erger: stel dat de grootste kenner van moderne Latijns-Amerikaanse kunst Koos Swierstra heet en uit Appingedam komt en zoon van een melkveehouder is. Geboren op net zo’n afstand van de kunstwereld, maar met zijn witte kleur toch niet geclassificeerd als ‘andere blik’. U denkt dat dit uitzonderingen zijn? Het zal u verbazen. De meerderheid van de wereld bestaat uit uitzonderingen.

Herinnert u zich de ‘diversiteitsbokaal’ die bij de NOS werd uitgereikt? Dat was de aanmoedigingsprijs voor NOS-journalisten om zoveel mogelijk kleur in beeld te krijgen. Dat is precies het resultaat van dit soort lompe ‘zwarte mensen turven’-diversiteitsbeleid wat tot tenenkrommende situaties leidt. Ik zie hoe mijn niet-witte collega-commentatoren telkens weer gereduceerd worden tot one-

issue-paradepaardjes die mogen komen opdraven als het om integratie gaat, of islam of racisme, maar nooit eens mogen meepraten over het stikstofdebat. Ik zie hoe niet-witte studenten (net als vrouwen) telkens weer bevestigd worden in hun impostor-syndroom door ze disproportioneel voor te trekken. Ondanks hun talent schrijven we ze telkens weer in voor de Paralympics, alsof ze minder capabel zijn vanwege hun kleurtje. Het is onrecht bestrijden met nog meer onrecht.

De NOS stopte met die Divibokaal maar reken maar dat andere organisaties achter de schermen hem juist invoeren en allerhande prijzige diversiteitsconsultants en talentenbureaus inzetten om hun witte ongemak te verhelpen en hen aan wat cosmetische diversiteit te helpen.

Het onrecht zit niet in een wit museumbestuur. Het zit hem in twintig keer preventief gefouilleerd worden. Geen stageplaats kunnen krijgen. Niet serieus worden genomen door de dokter. Door de Belastingdienst als fraudeur worden bestempeld. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: veiligheid, gezondheid, leefbaarheid, rechtvaardigheid, zekerheid. In die grondslagen ligt nog genoeg racistisch onrecht verscholen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.