Opinie

Europees als het moet, lokaal als het kan

In Europa

Baden-Württemberg was het eerste Duitse Land dat mensen tijdens de coronacrisis toestond om bij stervende familieleden te zijn. Andere Länder waren sceptisch. Maar toen er na een paar weken geen extra besmettingen waren, volgden zij ook.

Wie wil begrijpen waarom Duitsers naar Europese begrippen erg tevreden zijn over de crisisaanpak van de regering, moet naar dit soort kleine voorbeelden kijken. Anders dan het centralistische Frankrijk, waarin Parijs het hele land één beleid oplegt, is Duitsland een federaal land. Het politieke systeem zorgt ervoor dat bestuurders beleid beter, en meer democratisch, afstemmen op lokale wensen en behoeften.

In Duitsland zei men tijdens de lockdown: „Wir bleiben zu Hause.” In Frankrijk, waar je zelfs in verlaten bergdorpen hoge boetes kreeg als je je huis zonder officieel document verliet, zeiden ze: „Restez à la maison!

Achter dit verschil in toon gaan twee verschillende politieke culturen schuil. Dit zorgt ervoor dat Angela Merkel zo goed uit deze crisis komt en Emmanuel Macron zo slecht. Volgens een recente peiling in Duitsland, Frankrijk en Italië is 78 procent tevreden over de Duitse corona-aanpak en maar 31 procent over de Franse aanpak. In Italië, waar zorg een regionale bevoegdheid is (behalve financieel), is 56 procent tevreden. Merkels populariteitsscore loopt tegen de 80 procent. Macron blijft rond 40 procent hangen.

De zestien Länder voeren hun eigen coronapolitiek maar laten de Bund, de federale overheid, coördineren en maatregelen nemen om chaos te voorkomen. Er waren strenge regels in zwaar getroffen regio’s en minder strenge in regio’s die gespaard werden. Veel ging in overleg. Elke twee weken vergaderde Merkel met presidenten van de Länder. Alles werd bij consensus beslist. Natuurlijk waren er spanningen. Maar beslissingen werden door alle regeringen gedragen. Dat was belangrijk. Want in die regeringen zijn bijna alle politieke partijen vertegenwoordigd: conservatieven, sociaaldemocraten, Groenen, liberalen en Die Linke.

Merkel nam burgers mee in haar overwegingen. Ze citeerde experts, toonde voors en tegens, liet zien dat eenduidige antwoorden niet bestaan. Dat schiep vertrouwen. Macron verklaarde het virus de oorlog. Als hij op tv kwam, was het om besluiten aan te kondigen. Dat ligt niet zozeer aan hem (al ligt die rol hem zeker), maar aan het eeuwenoude Franse top-downsysteem met zwakke parlementaire vertegenwoordiging. Veel Fransen wílden dat Macron vertelde wat ze moesten doen. Om hem vervolgens onder vuur te nemen – wat hij ook zei.

De universiteit Sciences Po vroeg Fransen welk woord hun huidige gemoedstoestand het best weergeeft. ‘Wantrouwen’ scoorde het hoogst. Het favoriete woord van de Duitsers: ‘sereniteit’. En dit was nádat Merkel had aangekondigd dat ze met gemeenschappelijke Europese schuld andere landen wil helpen.

Wat de les is van dit verhaal? Dat federale landen meer kans hebben om hier goed uit te komen, omdat ze makkelijker schakelen tussen verschillende bestuursniveaus: lokaal, nationaal en internationaal. Een van de redenen dat Duitsland zo goed Europees kan denken, is dat het óók goed lokaal kan delegeren.

Daniel Dettling van het Duitse Zukunftinstitut schreef laatst in de Neue Zürcher Zeitung dat we een goede vorm van ‘glokalisering’ moeten vinden. Je financiert met 27 landen één Europees vaccin, maar houdt ook autonome provincieziekenhuisjes open. Dettling heeft gelijk. De nationale staat moet meer als schakelbord fungeren. Kan iets lokaal worden opgelost? Hup, doortikken naar lagere bestuurders. Moet het Europees? Dan gaat het naar Europa.

Het zal niet eenvoudig zijn, want politieke culturen zijn gebaseerd op oude tradities – maar als alle landen zich wat meer zouden gedragen als Duitsland, zouden burgers tevredener zijn en regeringen populairder. En Europa zou beter functioneren. Klinkt als een geweldige deal.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.