Analyse

Wéér onderhandelen over pensioenakkoord? Dat ziet Koolmees niet zitten

Pensioen Het ledenparlement van de FNV wil nog niet instemmen met het pensioenakkoord. Een tegenvaller voor minister Koolmees, die de vertraging ziet oplopen.

Een lid van het FNV-ledenparlement luistert vrijdag naar vicevoorzitter Tuur Elzinga tijdens de digitale vergadering.
Een lid van het FNV-ledenparlement luistert vrijdag naar vicevoorzitter Tuur Elzinga tijdens de digitale vergadering. Koen van Weel / ANP

Nu weet minister Wouter Koolmees (D66) het zeker: wanneer je zaken doet met vakbonden duurt alles langer dan je denkt, zéker als het over pensioenen gaat.

Vrijdag hebben tientallen leden van vakbond FNV ervoor gezorgd dat zijn plannen voor een nieuw pensioensysteem opnieuw vertraging oplopen.

Vorige week kwamen het kabinet, werkgevers en vakbonden met een uitwerking van hun vorig jaar gesloten pensioenakkoord. Ze moesten alleen nog instemming vragen aan hun achterban.

Bij de FNV, met bijna een miljoen leden de grootste vakbond, ligt de meeste macht bij de 105 actieve leden van het vaak onstuimige ‘ledenparlement’. Zij hebben nu nieuw uitstel afgedwongen. Eerder leidde kritiek in het ledenparlement al tot uitstel van dinsdag naar vrijdag.

Tijdens een chaotische digitale vergadering, die begon met technische problemen, weigerde een deel van de leden in te loggen. Daardoor waren er volgens het reglement te weinig leden om een rechtsgeldige stemming te houden. Een deel van de ‘stemweigeraars’ had fysiek bij elkaar willen komen. Anderen eisten de openbaarmaking van meer documenten en doorrekeningen.

Na overleg met minister Koolmees stelde FNV-voorzitter Han Busker de stemming twee weken uit, naar 4 juli, als de Tweede Kamer net met zomerreces is.

Koolmees had de uitgewerkte pensioenplannen juist nog voor het reces met de Tweede Kamer willen bespreken, zodat zijn ambtenaren daarna konden beginnen met het schrijven van een nieuwe pensioenwet.

Het is het zoveelste uitstel van de pensioenplannen. In het regeerakkoord schreven de regeringspartijen drie jaar geleden dat zij „begin 2018” een akkoord wilden bereiken met sociale partners en dat „in 2020 het wetgevingsproces is afgerond”. Daarvoor werd ook al jaren gesproken over een nieuw pensioensysteem.

In de plannen zoals die er nu liggen, gaat het aanvullend pensioen – dat werknemers opbouwen voor naast hun AOW-uitkering – meer meebewegen met de financiële markten. Ook kunnen werknemers straks duidelijker zien hoeveel geld er nú voor hen gereserveerd is. Maar pensioenfondsen doen geen beloftes meer over de hoogte van de toekomstige uitkering. De afgelopen jaren bleek dat ze die beloftes niet konden waarmaken.

Lees ook: Pensioenhervorming dichterbij dan ooit, maar verzekeraars morren

Door de extra vertraging is het zelfs denkbaar dat Koolmees zijn nieuwe pensioenwet niet meer zelf door de Tweede en Eerste Kamer krijgt, omdat er in maart al Tweede Kamerverkiezingen gepland zijn. Een kabinetsformatie vertraagt doorgaans de lopende wetgevingstrajecten. „De planning komt wel onder tijdsdruk te staan”, zei Koolmees vrijdag. „Maar hoeveel consequenties dit precies heeft, daar heb ik nog geen inzicht in.”

Van dat risico is Sooi van Weegberg, FNV-ledenparlementariër namens het streekvervoer, niet onder de indruk. „Dan komt de Kamer maar terug van het zomerreces.” Van Weegberg is een van de leden die weigerden in te loggen.

Nog meer inpraten

De FNV-bestuurders zullen de komende twee weken nóg meer inpraten op het ledenparlement. Het ziet ernaar uit dat ze daarbij vooral meer inzicht moeten geven in documenten en details. „Wij willen geen beslissing nemen op basis van onvolledige informatie”, zegt Peter den Haan, die in het ledenparlement het spoorpersoneel vertegenwoordigt. Ook hij heeft geen haast. „Deze discussie loopt al tien jaar vertraging op, dus die paar weken kunnen er nog wel bij.”

Voor het Van der Valk-hotel in Breukelen, waar een aantal fracties van het ledenparlement vrijdag bijeen waren, las Den Haan een verklaring op namens – naar eigen zeggen – 55 kritische ledenparlementariërs die meer tijd en helderheid willen.

Maar het is nog lang niet gezegd dat zij uiteindelijk allemaal tegen de pensioenplannen zullen stemmen. Dat zeggen ledenparlementariërs die wél meededen aan de vergadering. Zij willen niet met hun naam in de krant, omdat discussies van het ledenparlement officieel in beslotenheid plaatsvinden.

Lees meer over het ledenparlement: De 105 machtige leden van een diep verdeelde vakbond

Een van hen vertelt dat er nu twee soorten critici zijn. Eén groep was vorig jaar al tegen het pensioenakkoord – zij vormden in 2019 een minderheid bij de stemming. „En er zijn nu ook anderen die zeggen: ik wil meer informatie en tijd om met mijn achterban te overleggen.”

Beloftes inlossen

De ledenparlementariërs durven geen enkele inschatting te maken over hoe de stemming op 4 juli zal uitvallen. Onder de leden die vrijdag wel hadden ingelogd in het vergadersysteem, werd nog een ‘informatieve peiling’ gehouden. 47 leden steunden het pensioenplan, vijf stemden ertegen.

De achterban van vakbond CNV ging maandag al akkoord met de plannen. De kleinere vakbond VCP stemde vrijdag niet in met de plannen, maar wilde die ook niet blokkeren. De VCP vindt dat er te weinig concrete afspraken zijn gemaakt over het compenseren van mensen die er eenmalig op achteruit gaan onder de nieuwe pensioenregels.

Als de FNV over twee weken alsnog instemt met de uitwerking van het pensioenakkoord, zal Koolmees niet alleen een pensioenwet gaan maken. Hij zal ook de beloftes inlossen die hij vorig jaar aan de vakbeweging heeft gedaan, in ruil voor hun steun.

Koolmees heeft een wetsvoorstel klaarliggen waarin de AOW-leeftijd op de lange termijn langzamer meestijgt met de gemiddelde levensverwachting. Per extra levensjaar hoeven Nederlanders dan niet een jaar langer te werken, maar acht maanden. Ook zou hij met een plan komen voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers. Zonder een definitef akkoord blijven die plannen voorlopig liggen.

Eén ding wil Koolmees in ieder geval niet: wéér gaan onderhandelen met de bonden. „Dit is het pakket”, zei hij vrijdag.