Brussel ziet ‘ontluikende consensus’ over herstelfonds

EU-top Europese regeringsleiders verschillen nog fors van mening over het coronaherstelfonds, maar in elk geval toonden – de meesten – de wil er deze zomer uit te willen komen. De Nederlandse premier Mark Rutte benadrukte nog steeds „geen haast” te hebben.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-raadspresident Charles Michel na afloop van de top. De fase van onderhandelen kan nu beginnen, aldus Michel, dát er een fonds moet komen, beseft nu iedereen.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-raadspresident Charles Michel na afloop van de top. De fase van onderhandelen kan nu beginnen, aldus Michel, dát er een fonds moet komen, beseft nu iedereen. Foto Olivier Hoslet/EPA

De weg kent nog allerlei hobbels en gaten maar dat er een wil is, staat niet meer ter discussie. Dat is de conclusie na afloop van een video-overleg van Europese regeringsleiders deze vrijdag. Lidstaten verschillen nog altijd fors van mening over hoe een Europees herstelfonds om de coronacrisis te bestrijden er precies uit moet komen te zien. Maar „de volgende fase” kan, aldus EU-raadsvoorzitter Charles Michel, na deze eerste oriëntatie wel beginnen: die van onderhandelingen.

Halverwege juli wil Michel regeringsleiders daartoe voor een speciale topontmoeting naar Brussel laten komen. Zijn ambitie om er nog vóór augustus uit te komen wordt door de meeste regeringsleiders gedeeld. Tegelijk temperde premier Mark Rutte de verwachtingen en benadrukte hij na afloop „geen haast” te hebben.

Regeringsleiders bespraken vrijdag het voorstel voor een fonds dat de Europese Commissie drie weken geleden presenteerde. De Commissie wil daarvoor met behulp van de EU-begroting 750 miljard euro op de kapitaalmarkten lenen. Het grootste gedeelte van dat geld (500 miljard) zou vervolgens via speciale wederopbouwprogramma’s naar de lidstaten vloeien en in een versterking van de Europese crisisvoorbereiding worden gestoken. De resterende 250 miljard wil de Commissie als lening uitgeven. Voor de terugbetaling van het geld zouden lidstaten gezamenlijk garant staan.

Lees ook: Vurig pleidooi voor herstelplan, maar geen Kamerleden om ernaar te luisteren

Over de noodzaak van zo’n speciaal fonds werden lidstaten het eerder al eens, maar over de precieze uitwerking is grote onenigheid. Bijvoorbeeld over de vraag of er uit het fonds „subsidies” mogen worden gegeven of louter leningen, zoals Nederland samen met Oostenrijk, Denemarken en Zweden bepleit. Maar ook over de omvang van het fonds, de verdeelsleutel en de terugbetaling zijn EU-landen het oneens.

Uitruilen

Bondskanselier Angela Merkel benadrukte na afloop dat het „fundament” van het Commissievoorstel door niemand ter discussie is gesteld, maar dat er nog wel „hoge bruggen te bouwen” zijn. Duitsland zelf wil de duur van het fonds beperken en Merkel uitte ook twijfels over de criteria die de Commissie aanhoudt voor het verdelen van het geld. Beide kritiekpunten worden door Nederland gedeeld.

Tegelijk met het herstelfonds moeten lidstaten het ook eens worden over de nieuwe EU-meerjarenbegroting, een onderhandeling die traditioneel minstens even ingewikkeld is. Maar dat de onderhandelingen nu samenvallen betekent ook dat er allerlei wensen en eisen kunnen worden uitgeruild.

Lees ook: EU maakt zich op voor bal masqué

Een van die eisen is voor Nederland een zogeheten ‘korting’ op de bijdrage aan Europese meerjarenbegroting die ze samen met een kleine groep andere rijke landen al enige tijd krijgt. Tijdens het overleg vrijdag lieten meerdere regeringsleiders, onder wie de Italiaanse premier Guiseppe Conte en de Franse president Emmanuel Macron, weten bereid te zijn hun verzet tegen die korting te laten varen. Premier Rutte benadrukte na afloop dat de korting „een entreeticket” is voor de onderhandelingen en dat hij zag dat daarvoor „begrip” ontstond bij andere landen. Ook Merkel zei na afloop dat de korting voor Duitsland van groot belang is.

Voordat lidstaten het over het hele pakket van mogelijk bijna 2.000 miljard eens worden, zullen nog felle onderhandelingen volgen. Michel sprak vrijdag niettemin van een „ontluikende consensus” en kondigde aan binnenkort met een eigen compromisvoorstel te komen. Rutte herhaalde vrijdag dat het volgens hem nog onzeker is „of we het afronden en of dat in de zomer lukt”.

Ondertussen wordt de druk wel langzaam opgevoerd. Een groot aantal regeringsleiders liet vrijdag weten de onderhandelingen bij voorkeur vóór de ‘zomerstop’ in augustus af te ronden. Vooral Merkel en Macron zetten daar stevig op in, maar ook de Deense premier Mette Frederiksen en de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz spraken de ambitie uit er in juli uit te komen.