VN-commissaris mensenrechten: hoogste tijd voor actie tegen racisme

Afrikaanse staten wilden in de VN- Mensenrechtenraad spreken over racisme. Er kwam een spoeddebat, maar een stevige resolutie is er nog niet.

Philonise Floyd, de broer van de omgekomen George Floyd, sprak woensdag de VN-Mensenrechtenraad toe over systematisch racisme en politiegeweld.
Philonise Floyd, de broer van de omgekomen George Floyd, sprak woensdag de VN-Mensenrechtenraad toe over systematisch racisme en politiegeweld. Foto Martial Trezzini/EPA

Moeten de Verenigde Naties een onderzoek instellen naar ‘systemisch racisme’ in de Verenigde Staten? Daarover debatteerden VN-lidstaten in de Mensenrechtenraad.

Het was een spoeddebat, aangevraagd door 54 Afrikaanse staten. De dood van George Floyd en de opgelaaide protesten brengen volgens de Afrikaanse landen „de brutaliteit waarmee mensen van Afrikaanse afkomst dagelijks te maken krijgen in verschillende regio's in de wereld” onder de aandacht, zo schreef de VN-ambassadeur van Burkina Faso maandag in een brief.

In het debat was extra aandacht voor de huidige situatie in de VS en de daar begonnen Black Lives Matters-beweging. Zo stuurde Philonise Floyd, de broer van George Floyd, een videoboodschap in.

„Ik ben de hoeder van mijn broer. Jullie bij de Verenigde Naties zijn de hoeders van jullie broeders en zusters in Amerika, en hebben de macht om ons verder te helpen bij onze zoektocht naar gerechtigheid voor George en voor zwarte mensen in Amerika”, zei hij.

Tendayi Achiume, de VN-rapporteur tegen racisme die zich eerder ook kritisch uitliet over Nederland, stelde dat de dood van Floyd niet voortkwam uit een geïsoleerde handeling, maar dat gewelddadig optreden is ingebed in wetgeving.

Het Amerikaanse weerwoord kwam van buiten de zaal. De VS trokken zich twee jaar geleden terug uit het orgaan en nemen niet deel aan debatten. Ambassadeur Andrew Bremberg publiceerde een verklaring waarin hij zei dat zijn land niet verschoond kan zijn van kritiek. De VS zien zichzelf als „’s werelds grootste pleitbezorger van de mensenrechten” en roepen „alle regeringen op om dezelfde transparantie en verantwoording te tonen als de VS en onze democratische partners”, schreef Bremberg.

Sommige lidstaten en non-gouvernementele organisaties brachten in het debat ook de positie van inheemse volkeren onder de aandacht, die in meerdere landen - zoals Brazilië - worden gemarginaliseerd. Ook daaraan ligt een lange geschiedenis van racisme ten grondslag.

Breed feitenonderzoek

„Het geduld is op”, stelde Michelle Bachelet, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten daarover. Zij sprak van een „falen om slavernij en kolonialisme te erkennen”. Volgens Bachelet moeten landen intern onderzoek doen naar incidenten waarin mogelijk sprake is van buitenproportioneel optreden en politiehervormingen doorvoeren.

Lees ook: Canadezen realiseren zich: ook hier is racisme diepgeworteld

Met het debat wilden de Afrikaanse landen verder komen dan een veroordeling van de behandeling waardoor Floyd om het leven kwam, of een vrijblijvende oproep tot afbraak van racistische mechanismen. Op de achtergrond werd gewerkt aan een resolutie.

Persbureau Reuters berichtte meerdere ontwerpresoluties te hebben ingezien. Een expliciete oproep tot een specifiek onderzoek naar de VS, volgens racisme-rapporteur Achiume noodzakelijk, zou in de laatste versie niet zijn opgenomen. De resolutie zou in plaats daarvan Bachelet tot taak stellen een breder feitenonderzoek te starten naar systematisch racisme, en daarover binnen een jaar te rapporteren.

Activisten en ngo’s s spraken al van een „afgezwakte” boodschap. Zijn de VN nog wel de organisatie die zich serieus met de bescherming van burgers bezighoudt, vroegen enkele sprekers van mensenrechtenorganisaties zich in het debat af. De ngo’s wezen op de hypocrisie van lidstaten die deelnemen aan de VN-mensenrechtenraad: landen als Saoedi-Arabië, Venezuela en China, die nu de VS de les lazen over discriminatie, hebben zelf ook niet de beste staat van dienst hebben. Amerikaanse ambassadeur Bremberg wees daar in zijn eigen verklaring eveneens op.