Interview

Tsoupaki’s Thin Air is een hymne voor empathie

Compassie-estafette Met Festivals for Compassion schaart een groeiend aantal Europese muziekfestivals zich achter een compassie-estafette van Thin Air, een nieuw werk van Componist des Vaderlands Calliope Tsoupaki

Tamar Brüggemann
Tamar Brüggemann Foto Juri-Hiensch

„Ronduit Scheiße”, zo omschrijft festival-directeur Tamar Brüggemann het besluit om het driedaagse klassieke muziekfestival Wonderfeel 2020 af te blazen. Begin april hakte ze de knoop door: drie dagen klassiek in de open lucht bleek onhoudbaar geworden. Voor het eerst sinds 2015 blijft het deze zomer stil in de ’s-Gravelandse bossen.

Een bittere pil, maar ook de belofte van een nieuw initiatief. Brüggemann: „Het voortwoekeren van het virus bracht veel ellende, maar ook prachtige voorbeelden van saamhorigheid en mededogen. Ik voelde een drang om dat gevoel van compassie alsnog muzikaal gestalte te geven.”

Ze liet zich inspireren door de Vlag voor Compassie, een conceptueel kunstwerk van Rini Hurkmans, dat deze zomer een muzikale vertaling had moeten krijgen tijdens Wonderfeel. Wat als ze dat idee nou eens Europees zou trekken?

Het resultaat is Festivals for Compassion, een convenant van een groeiend aantal muziekfestivals uit onder meer Nederland, België, Duitsland, Engeland, Italië en Turkije. Samen zetten ze de komende maanden een muzikale estafette op touw rond een nieuw werk van de Componist des Vaderlands Calliope Tsoupaki, die met stukken als Inner Life en Meeting Point al eerder op de coronacrisis reflecteerde.

Ingetogen dialoog

Thin Air heet de solo-compositie die Tsoupaki schreef voor het project. „Het is een hymne voor empathie en medeleven”, licht de Grieks-Nederlandse componist begin juni toe over de Zoom-verbinding. „Het stuk is bedoeld voor iedereen die op wat voor manier dan ook door het coronavirus is geraakt.”

Zaterdag 20 juni gaat Thin Air in première op Radio 4. Meteen maar in drie verschillende uitvoeringen: gitarist Wiek Hijmans speelt namens het Holland Festival, cellist Maya Fridman en fagottist Thomas Dulfer namens Festival Classique en Wonderfeel. Aansluitend reist het stuk tot eind november door Europa, in versies voor onder meer trombone, orgel, carillon, theremin en zelfs qanun (een Arabisch hakkebord).

Het componeren voor zo’n veranderlijke bezetting, bleek nog een behoorlijke puzzel, vertelt Tsoupaki: „Componeren begint voor mij met een specifieke klankvoorstelling. Alleen dan lukt het me om de muziek een ziel te geven. Maar zo’n concreet vertrekpunt ontbrak in dit geval.”

Lees ook: ‘Kunst geeft ons onze menselijkheid terug’

Ze bleef wikken en wegen. Tot er een telefoontje van gitarist Wiek Heijmans kwam. Of er al een partituur was. Tsoupaki: „Die druk was precies wat ik nodig had. Met Wieks elektrische gitaar in mijn hoofd begonnen de noten te stromen.”

Je zou het eindresultaat een ingetogen dialoog kunnen noemen. Twee melodielijnen spelen vraag-en-antwoordspelletjes in een licht lamenterend g-klein. Het idee van een samenspraak tekent ook het feit dat iedere deelnemende musicus vrij is om zijn of haar eigen versie uit de noten te destilleren. „Er moet een dialoog ontstaan tussen componist en musicus”, zegt Tsoupaki. „Ik wil dat iedere deelnemer medeschepper wordt van het eindresultaat.”

Ademruimte

Thin Air heeft meerdere betekenislagen. De woorden verwijzen naar de verstilling die de lockdown teweeg bracht, maar ook naar de laatste ademtocht van de dodelijke slachtoffers die het virus eiste,” duidt Tsoupaki de titel.

„Voor mij heeft lucht eveneens een connotatie met vrijheid, met ademruimte krijgen”, vult Brüggemann aan. „De afgelopen maanden waren zonder meer akelig, maar het was ook een periode van ongekende creativiteit.”

Inmiddels neemt Festivals for Compassion nu ook in het Oosten van Europa een vlucht: „De afgelopen week alleen al ontving ik mailtjes uit Finland, Litouwen, Kosovo, Roemenië en Bosnië”, laat Brüggemann weten.

Om die internationale verbreiding was het haar van meet af aan te doen: „Het is een project waarin we nadrukkelijk over landsgrenzen heen willen denken, als blijk van solidariteit met elkaar.”

In tijden zoals deze is internationale saamhorigheid onontbeerlijk, vindt Brüggemann: „Kijk naar de verschillende crises die nu spelen. Corona. Hardnekkig racisme. Klimaatverandering. Stuk voor stuk zijn het mondiale problemen, die je alleen het hoofd kunt bieden met internationale solidariteit.” En muziek heeft die kracht, beaamt Tsoupaki.