Opinie

Nieuw normaal stuit op de oude waarden

Floor Rusman

De coronamaatregelen mogen dan tot steeds meer chagrijn leiden, Jan Rotmans houdt de moed erin. De crisis is een blessing in disguise, zei de hoogleraar duurzaamheid en transities deze week in Trouw. Hij vertrouwde de interviewer toe dat we onderweg zijn naar een wereld die niet meer draait om „koude, kille, masculiene waarden” zoals „efficiency, rendement, effectiviteit”, maar om verbinding en liefde. „Deze coronacrisis versnelt dat proces.”

Het artikel was het laatste in een reeks interviews en opiniestukken met als strekking: na corona wordt de wereld schoner, eerlijker en menselijker. Er komt meer waardering voor de natuur, de leefomgeving, de publieke sector en alles wat niet in centen is uit te drukken.

Intussen roffelen de rolkoffers alweer over de stoepen. Het vliegverkeer is hervat en luchtvaartmaatschappijen proberen de nog wat angstige consument te lokken met lage prijzen. Voor 21,99 euro vlieg je deze zomer naar Milaan, voor 26,49 naar Rhodos. Dit is mogelijk doordat de luchtvaartsector is uitgezonderd van de anderhalvemeterdoctrine: afstand in het vliegtuig is niet rendabel, zegt de sector, want dan moeten de prijzen met wel 50 procent omhoog. Een ticket naar Milaan zou dan ineens ruim 30 euro kosten. Je moet er niet aan denken!

Ook op andere terreinen ondervindt de transitie hinder. Een initiatief van Amsterdammers om een bovengrens te stellen aan het aantal toeristen stuit op weerstand van ondernemers. „Bezoekers zijn van uitzonderlijk groot belang voor de welvaart van Amsterdam”, aldus Willem Koster van lobbyvereniging Amsterdam City deze week in NRC. Oftewel: geld is belangrijker dan leefbaarheid. Dat geldt niet alleen voor ondernemers, maar ook voor het stadsbestuur: de iets te succesvolle ‘I Amsterdam’-campagne werd in de vorige crisis bedacht.

Duurzaamheidsbeleid komt ondertussen ook in het gedrang. Voor bedrijven is het een handige bezuinigingspost, overheden hebben iets anders aan hun hoofd. Na de crisis van 2008 vonden regeringen economisch herstel belangrijker dan klimaatbeleid: vooral in China leidden stimuleringsmaatregelen tot extra emissies.

Voor de ‘kanjers in de zorg’, tenslotte, blijft de extra waardering beperkt tot applaus en een vaatje nieuwe haring. Een motie om zorgverleners structureel meer te betalen haalde net geen meerderheid in de Kamer.

Het is na de ‘alles wordt anders’-artikelen een teleurstellende conclusie: veranderingen doorvoeren is vooral haalbaar wanneer dat geen geld kost. Waar de verandering juist geld oplevert, lijkt ‘het oude normaal’ minder hardnekkig. Ggz-cliënten kregen de afgelopen maanden online therapie – een groot succes, vinden zorgverzekeraars. Als het aan hen ligt, wordt ten minste 15 procent van de behandelingen grotendeels digitaal. De meeste therapeuten zien dat niet zitten: slechts één op de honderd prefereert schermtherapie, aldus een onderzoek van het UMC Utrecht onder 592 psychologen en psychiaters.

Het hoger onderwijs maakt iets vergelijkbaars door. Colleges vinden noodgedwongen online plaats, tot frustratie van de meeste betrokkenen. Vorige week opperde SER-voorzitter Mariëtte Hamer op de radio dat hoorcolleges ook ná corona best digitaal kunnen blijven. Dit leidde tot razernij onder docenten, die vrezen dat bestuurders de crisis gebruiken om het goedkopere digitale onderwijs er doorheen te drukken. Zoals UvA-hoogleraar filosofie Josef Früchtl schreef in een opiniestuk in NRC: „Als het onderwijs redelijk functioneert, komt uiteraard de vraag op waarom je de situatie weer wil terugdraaien. Je kunt immers een hoop geld besparen.”

Met andere woorden: verandering is mogelijk, als het maar rendeert. Van die koude, kille, masculiene waarden zijn we voorlopig nog niet af.

Floor Rusman is redacteur van NRC

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.