Tweede Kamer kritisch over veiligheid in vliegtuig

Luchtvaart en corona In het Kamerdebat over luchtvaart ging het donderdag veel over afstand houden en luchtfilters. „Het is wel raar: er wordt nog van alles onderzocht, maar gaat u vooral vliegen.”

De 1,5 meter afstand hoeft in het vliegtuig niet gehandhaafd te worden.
De 1,5 meter afstand hoeft in het vliegtuig niet gehandhaafd te worden. Foto Evert Elzinga

Hoe veilig is vliegen in coronatijd? Die vraag domineerde donderdag het Kamerdebat over luchtvaart. De Tweede Kamer ziet risico’s voor de volksgezondheid door het snel groeiende aantal luchtreizigers, bleek uit kritische vragen aan minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD). Die vragen gingen vooral over het kabinetsbesluit om geen restricties te stellen aan het aantal passagiers en over de effectiviteit van luchtfilters die in vliegtuigen worden gebruikt. Vier partijen dienden moties in over deze onderwerpen.

Op 12 juni, vlak voordat Nederlandse toeristen weer naar zestien Europese landen mochten reizen, besloot het kabinet dat de 1,5 meter afstand in het vliegtuig niet gehandhaafd hoeft te worden. Andere maatregelen voor de luchtvaart – gezondheidscheck vooraf, ventilatiesysteem aan boord, verplichte mondkapjes en de mogelijkheid om bron- en contactonderzoek te doen – bieden voldoende compensatie. Luchtvaartmaatschappijen hadden al eerder laten weten niet rendabel te kunnen vliegen als eenderde van de stoelen leeg moet blijven.

Het kabinet baseert zijn oordeel op een advies van het RIVM. Daarin staat dat de 1,5 meter afstand ook in het vliegtuig „dient te worden nagestreefd”. Echter: „Omdat aan boord van een vliegtuig niet altijd de 1,5 meter afstand kan worden aangehouden, kan, in lijn met de adviezen voor het OV, het gebruik van niet-medische mondneuskapjes worden geadviseerd voor passagiers”.

Lees ook waarom afstand houden niet geldt in het vliegtuig

Vergelijking met ov

Suzanne Kröger en Cem Lacin, Kamerleden voor GroenLinks en de SP, zien een discrepantie tussen advies en besluit. Zij beschouwen het loslaten van afstand houden als een keuze van het kabinet, in afwijking van het RIVM-advies. Lacin: „In het ov is gekozen voor een maximale capaciteit van 40 procent. Waarom geldt dat niet voor de luchtvaart?”. Volgens Van Nieuwenhuizen gaat het om een kabinetskeuze op basis van adviezen van experts. De vergelijking met het openbaar vervoer gaat volgens haar niet op omdat triage, bron- en contactonderzoek daar niet mogelijk zijn, en omdat vliegtuigen een uniek ventilatiesysteem hebben dat het besmettingsgevaar minimaliseert.

Werking van luchtfilters bij het coronavirus is nog niet onderzocht

Juist dat ventilatiesysteem kwam veelvuldig voorbij tijdens het debat. Luchtvaartmaatschappijen claimen dat zogenoemde HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air) 99,99 procent van virussen en bacteriën uit de lucht halen. De kanttekening daarbij is dat er nog geen wetenschappelijk onderzoek is verricht naar de werking van deze filters voor het coronavirus, dat in zeer kleine deeltjes kan worden overgedragen.

D66 en PVV willen dat het kabinet hier onderzoek naar laat doen, maar Van Nieuwenhuizen vertrouwt liever op internationaal onderzoek door het Europees centrum voor ziektepreventie- en bestrijding (ECDC). De minister beloofde de Kamer na te gaan of dit onderzoek al in gang is gezet. Als dat niet zo is volgt alsnog een Nederlands onderzoek.

Een tweede complicatie met de HEPA-filters is dat oude vliegtuigen ze niet hebben. Onderzoeksinstituut NLR komt binnenkort met een inventarisatie van buitenlandse maatschappijen die zonder de filters op Schiphol vliegen. Alle Nederlandse maatschappijen hebben ze wel. De Partij voor de Dieren pleit voor een vliegverbod voor vliegtuigen zonder HEPA-filter.

Zorgplicht kabinet

Tussen de concrete vragen door uitten Kamerleden ook bredere verbazing over de uitzonderingspositie van de luchtvaart. Lammert van Raan van de Partij voor de Dieren wees op de zorgplicht van het kabinet. „Het is wel raar: er wordt nog van alles onderzocht maar de boodschap is: gaat u vooral in het vliegtuig zitten.”

Eppo Bruins van de ChristenUnie vroeg zich af of andere sectoren waar men moeite heeft met de 1,5 meter – horeca, cultuur, evenementen – maatregelen kunnen voorstellen om rendabel en veilig te kunnen werken. Van Nieuwenhuizen verwierp de suggestie dat gezondheid en veiligheid niet voorop stonden bij het besluit om de 1,5 meter in het vliegtuig los te laten.

Zoals vaker in de luchtvaart speelt bij de kwestie rond afstand houden de delicate verhouding tussen economie en veiligheid een rol. In de woorden van de minister: „We zoeken een balans tussen het virus zo goed mogelijk bestrijden en het niet onnodig behouden van de lockdown.”