Waarom zou je als vrouw te oud zijn voor lang haar?

Kapsel Veel vrouwen van middelbare leeftijd knippen hun haar af: ze vinden zichzelf te oud voor lang haar. Maar waarom eigenlijk?

Illustratie Lotte Dijkstra

‘Ik denk erover mijn haar af te laten knippen”, zei mijn vriendin, niet voor het eerst. Het was begin dit jaar, we zaten in een restaurant om verlaat haar verjaardag te vieren. Of nou ja, ik was vergeten haar te bellen en probeerde dat goed te maken met een etentje. „Niet doen”, zei ik, ook niet voor het eerst.

Mijn vriendin heeft dik haar tot ruim over haar schouders. Bruin en steil, met nog maar een paar grijze haren erdoor. Het is mooi en het staat haar mooi. Ik zie geen enkele reden om daar de schaar in te laten zetten.

„Vind je dat mijn haar ook kort moet?”, durfde ik te vragen, wel voor het eerst. Mijn haar, dat in natuurlijke staat een woeste slag heeft, reikt tot bijna tot halverwege mijn rug.

„Ja”, zei mijn vriendin, niet helemaal onverwacht, maar met een stelligheid waar ik toch een beetje van schrok. „Je hebt het toch bijna altijd in een staart. Dus zoveel maakt dat ook niet meer uit.”

Dat mijn vriendin vindt dat wij allebei ons haar zouden moeten laten knippen komt niet doordat ze zo enorm van kort haar houdt, of denkt dat wij er enorm veel knapper van gaan worden. Ze vindt dat wij als vijftigers simpelweg te oud zijn om ons haar lang te dragen. Bij onze leeftijd hoort kort haar, of in elk geval haar dat maximaal tot de schouders reikt.

Een oud-collega postte onlangs op Facebook een foto van haar kersverse bob, met daarbij de reden dat ze zich die had laten aanmeten. Een van haar dochters had haar gevraagd of vrouwen van boven de vijftig hun haar lieten groeien omdat ze dachten dat ze daar jonger door leken.

Eton crop

Kort haar raakte in de jaren twintig van de vorige eeuw in de mode, om te beginnen bij jonge vrouwen, voor wie de bob of nog kortere Eton crop een symbool was van hun pas verworven vrijheid – tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden vrouwen voor het eerst massaal buitenshuis gewerkt, en in aardig wat landen hadden ze stemrecht gekregen. Lang haar, verwerkt tot gecompliceerde, opgestoken kapsels, werd opeens iets voor oudere vrouwen.

Sindsdien komen korte kapsels met enige regelmaat terug in het modebeeld. Met uitzondering van de punkkapsels uit de jaren zeventig en een geheel kaalgeschoren hoofd wordt kort haar voor vrouwen al heel lang niet meer gezien als controversieel – anders zou het ook nooit worden gezien als een geschikte dracht voor dames op leeftijd.

Tenminste, in het Westen. In India bijvoorbeeld, waar bijna alle vrouwen hun hele leven lang haar hebben, is het nog een zeer gedurfde stap om als vrouw je haar kort te hebben.

Lees ook over het Little Black Hair Book: Sterke krul

Maar ook al is kort haar zeer geaccepteerd, lang haar – al sinds de jaren negentig de dominante trend voor jonge vrouwen – wordt doorgaans aantrekkelijker gevonden. Zoals wetenschapper Kurt Stenn schrijft in zijn boek Hair (2015): ‘In veel culturen betekent lang, fijn, los haar dat een vrouw ontvankelijk is voor seks.’ Dat verklaart meteen ook de opvatting dat lang haar het domein is van jonge vrouwen. Vrouwen boven de veertig worden nog altijd gezien als minder aantrekkelijk (lees: seksueel aantrekkelijk) dan jonge, wat je weleens verklaard ziet worden door hun afnemende vruchtbaarheid.

Engelse tabloid de Daily Mail publiceerde in 2013 het resultaat van een enquête onder 2.000 veertigplussers: 46 was de gemiddelde leeftijd waarop deze vrouwen hun haar af lieten knippen. Op de opzet van het onderzoek is vast het een en ander af te dingen – zo is het niet eens duidelijk of de krant het zelf initieerde – maar die 46 lijkt niet uit de lucht te vallen: het is de leeftijd waarop bij veel vrouwen de eerste tekenen van de overgang zich aandienen.

Slijtage

Haar blijft altijd groeien. De structuur van het haar verandert wel vaak als je ouder wordt: het wordt stugger of juist brozer. Dat heeft niet zozeer met de overgang („de rol van hormonen wordt door leken overschat”) of grijs worden te maken, aldus tricholoog Dylan Kok van de Haarkliniek in Rotterdam, als wel met slijtage ten gevolge van bijvoorbeeld verven, ontkroezen, stylingproducten en permanenten.

Wie ervoor kiest het haar toch lang te laten, eventueel met behulp van verf en extensions, meent bijvoorbeeld mijn vriendin, gaat niet alleen voorbij aan het feit dat het haar niet meer bij haar leeftijd past, maar ook aan de slechte staat van het haar. Zij vindt oudere vrouwen met lang haar zelfs een beetje vies, alsof dat haar al tientallen jaren mee wordt gezeuld – stoffige, muffe, over de grond slepende gordijnen, die hoognodig vervangen moeten worden door hygiënische luxaflex. (Feitelijk onjuist overigens: een haar blijft gemiddeld zes jaar op het hoofd zitten).

Er zijn hordes vrouwen bij wie kort haar prachtig staat: Annechien Steenhuizen, Lupita Nyong’o, Judi Dench

Er is natuurlijk een speciale uitdrukking voor vrouwen die hun uiterlijk niet aanpassen aan de normen die gelden voor hun leeftijd: van achter lyceum, van voren museum. Het impliceert dat zo’n vrouw een bedrieger is, of op zijn minst iemand die aandacht claimt waar ze geen recht meer op heeft.

Er is ook het verhaal – ik ben het door de jaren heen geregeld tegengekomen in vrouwenbladen – dat lang haar je ouder maakt, tenminste als je het los draagt. Het zou de verticale lijnen in je gezicht – de rimpels, de zakkende oogleden en kaaklijn, de mondhoeken die steeds verder naar beneden wijzen – alleen maar accentueren.

Lees ook: Ook het kapsel is een politiek wapen

Een van de bekendste oudere Nederlandse vrouwen met lang haar is Patricia Paay (71) , een vrouw die keer op keer lijkt te moeten worden gestraft voor het feit dat ze praat over en geniet van seks.

Aan de andere kant van het spectrum bevinden zich de vrouwen met het inmiddels beruchte Kort Pittig Kapsel: opgeschoren in de nek, hoger van boven, asymmetrisch, plukjes bij de oren, vaak een aubergine- of anderszins rode kleuring – u kent het clichébeeld. Je komt het vooral tegen bij vrouwen die de veertig zijn gepasseerd.

Een Kort Pittig Kapsel laat er geen misverstand over bestaan dat een vrouw zich bewust is van haar leeftijd. Precies zoals het hoort, zou je denken, maar evengoed is het ridiculiseren van het kapsel, en de vrouw die het heeft, al jaren een volkssport; er was zelfs een tijd speciale Facebookpagina voor. Vrouwen met zo’n kapsel zijn symbool geworden voor vrouwen die ‘het’ – lees: pogingen het andere geslacht te bekoren – hebben opgegeven. Dat is blijkbaar ook weer niet de bedoeling.

Hollywoodsterren

Ik ben geen fan van dit specifieke kapsel – te hard, te grafisch, te piekerig, te geverfd – maar ik heb niks tegen (heel) kort haar. Er zijn hordes vrouwen bij wie het prachtig staat. Een paar bekende voorbeelden: journaalpresentatoren Annechien Steenhuizen en Simone Weimans, Hollywoodsterren Lupita Nyong’o (tegenwoordig overigens langharig), Scarlett Johansson en Judi Dench, en president van de Europese Centrale Bank Christine Lagarde. Veel van de zwarte modellen die de laatste jaren zijn doorgebroken, dragen hun haar (heel) kort en natural.

Lang haar is nu ook alweer zo lang en zo dominant in de mode dat het een beetje saai en voorspelbaar begint te worden. Dat zou ook zomaar de reden kunnen zijn dat je de laatste jaren meer oudere vrouwen met lang haar ziet, en dat jonge vrouwen – doorgaans meer in voor nieuwe dingen – hun haar weer juist vaker korter hebben. Iets wat de jeugdige zachtheid van hun gezicht en hals overigens alleen maar benadrukt.

Niet iedere vrouw heeft een gezicht dat opknapt van kort haar. En niet elk soort haar is geschikt om kort te dragen. Haar dat droog, stug en weerbarstig is bijvoorbeeld, ziet er vaak beter uit als het wat langer is. Sommige vrouwen worden een beetje ouwelijk of flets van kort haar. De ervaring heeft geleerd dat bijna al deze dingen voor mij gelden.

Ik zou liegen als ik zou ontkennen dat ik het best leuk vind af en toe jonger geschat te worden, maar ik heb niet de illusie dat mijn lange haar daaraan bijdraagt. Ik verf het sinds een paar jaar niet meer en het is behoorlijk grijs. Ik vraag me wel af wat ik zou doen als kort haar me wél zou staan. Ik sluit niet uit dat ik net zo goed zou vasthouden aan mijn lange haar, net zoals ik nog steeds liever een bikini draag dan een badpak – nog zoiets waar een leeftijdsgrens aan lijkt te hangen.

Lees ook het interview met Rob Peetoom: Hij is de kapper des vaderlands

Sinds ik een middelbare vrouw ben met lang haar met grijze strepen, krijg ik zelfs voor het eerst van mijn leven complimenten over mijn haar, vooral van jongere vrouwen, die soms denken dat ik het grijs erin heb laten verven.

Mijn vriendin is inmiddels naar de kapper geweest. Haar haar hangt nog royaal over haar schouders.