Duitse supersprinter liep een magisch record, maar was nooit geliefd in eigen land

Atletiek Dit weekeinde is het zestig jaar geleden dat de Duitse sprinter Armin Hary als eerste mens de 100 meter in 10 seconden liep.

De Duitser Armin Hary (midden, nummer 263) komt over de finish na een niet nader omschreven 100 meter.
De Duitser Armin Hary (midden, nummer 263) komt over de finish na een niet nader omschreven 100 meter. Foto EPA

Ach, Armin Hary en al zijn tegenkrachten, het is de rode draad door zijn carrière als sprinter. Loopt de Duitser als eerste mens de 100 meter in tien seconden, erkennen officials die magische grens niet als wereldrecord. De officiële erkenning volgde nadat Hary voor de derde keer in tien seconden de finish bereikte. Het is de tragiek van een hoekige man.

Armin Hary was een fenomenale sprinter die na zijn historische prestatie in het sterke atletiekland Duitsland zijn gelijke nog steeds niet heeft gevonden. Tot ergernis van de oud-atleet zelf, die de nationale atletiekbond menig verwijt heeft gemaakt over de, zijns inziens, verwaterde sprintcultuur. Hary, inmiddels 83 jaar oud, hield nooit zijn mond. Dat ontlokte tegenkrachten. Gerespecteerd wordt hij zeker, maar echt geliefd is hij niet in eigen land.

Wereldrecord

Maar sprinten kon hij. Dat demonstreerde hij 21 juni 1960 – deze zondag zestig jaar geleden – in Zürich. In het Letzigrundstadion knalde hij op de 100 meter naar tien seconden. Wereldrecord, geen twijfel mogelijk, want van de chronometers noteerden er twee 10,0 seconden, één zelfs 9,9.

Te vroeg gejuicht. Hary, een snelle starter, zou te vroeg zijn vertrokken. Valse start, oordeelden de officials. „Hoezo”, beet Hary hen toe. „Heeft de starter dan teruggeschoten? Nou dan.” Officieus: het startpistool zou een tweede keer hebben geweigerd.

Na de nodige onrust op de tribune en intensieve beraadslagingen besloot de jury dat Hary de race opnieuw mocht lopen. Hij wilde niets liever en ging op zoek naar tegenstanders. Zijn landgenoot Jürgen Schüttler en de Zwitser Heinz Müller – reglementair precies genoeg – waren bereid opnieuw tegen hem te lopen.

Om elke risico te vermijden dit keer geen raketstart, had Hary zich voorgenomen. Hij kwam als laatste uit de blokken, maar had zijn twee concurrenten al na tien meter achterhaald. Toen hij de finish had gepasseerd klonk het door de luidspreker: ‘Sieger Armin Hary in 10,0 Sekunden. Neuer Weltrekord.’

Het was de derde keer dat hij het in tien seconden had gedaan. Want twee jaar eerder had hij dat in Friedrichshafen ook al eens laten klokken. Die uitslag werd niet erkend omdat volgens officials de baan een verval van elf centimeter zou kennen. Tot woede van Hary, die het besluit destijds afdeed met: „Quatsch!”

Dát Hary in Zürich twee keer het wereldrecord verbeterde, was op zich al bijzonder. Hij was op de valreep naar Zwitserland afgereisd. Aanvankelijk kreeg hij van de Duitse bond geen toestemming voor zijn geplande recordpoging. Door te veel wedstrijden zou zijn voorbereiding op de Spelen in Rome, later die zomer, in gevaar kunnen komen.

Voetbalkaartjes

Pas op de ochtend van de race kreeg hij toestemming. Maar hoe kon hij vanuit Frankfurt in één dag in Zürich komen? Zijn clubvoorzitter en de wedstrijddirecteur regelden via een voetbalgekke Lufthansa-medewerker een vliegticket. De wederdienst: twee kaartjes voor de voetbalfinale tussen FC Köln en Hamburger SV.

Twee maanden later, op 1 september 1960, begon Hary op de Olympische Spelen als grote favoriet aan de 100-meterfinale. Onder toeziend oog van vele Duitse fans behield Hary, ondanks drie herstarts, de controle en rende hij in een tijd van 10,2 seconden naar het goud, voor de Amerikaan David Sime (zilver) en de Brit Peter Radford (brons).

Later zou daar ook nog goud met het Duitse estafetteteam bij komen. Zo ontpopte Hary zich tot dé sprinter van de Spelen in Rome. Dat dwong bewondering af, onder anderen van de Amerikaanse oud-sprinter Jesse Owens, viervoudig olympisch kampioen op de Spelen van 1936 in Berlijn. „Hary is de meest geweldige sprinter die ik ooit heb gezien”, liet Owens, die voor de radio actief was, na afloop optekenen.

Het wereldrecord en tweemaal olympisch goud, Hary had zijn doel bereikt. Maar zijn conflicten met de atletiekautoriteiten hielden aan. Zo werd hij een jaar geschorst wegens het overtreden van de destijds geldende amateurbepalingen. Hary zou achtereenvolgens 70 en 280 mark hebben verdiend bij wedstrijden. In beroep werd de straf teruggebracht, waarna de sprinter op 7 mei 1961 weer startgerechtigd zou zijn.

Maar van een rentree kwam het nooit. Op de dag dat hij weer mocht lopen, maakte Hary – nog maar 24 jaar oud – mede ingegeven door een knieblessure, zijn afscheid bekend. Wat aanvankelijk een vertrek uit wrok was, zag hij pas veel later als een opluchting. „Het was een van de beste besluiten van mijn leven. Ik had alles gewonnen wat ik wilde winnen”, zei hij. Maar de klap voor de Duitse atletiek was die dag groot.

Gevangenisstraf

Hary trouwde een rijke vrouw, betrok een kasteel aan de Starnberger See en stortte zich op de vastgoedsector. Hij handelde niet altijd volgens de voorschriften, zo bleek, want in 1980 werd Hary veroordeeld tot vierenhalf jaar gevangenisstraf wegens onrechtmatige speculatie met grond en fraude bij een deal waar ook de katholieke kerk bij betrokken was. „Een schande”, zei Hary achttien jaar geleden tegen de Volkskrant. „Ik werd als bekende Duitser extra bestraft. Bovendien had ik tegenover de rechter mijn grote mond weer eens niet kunnen houden.”

Weer jaren later volgde enig reputatieherstel. Hary werd in 2000 als de Duitser Atleet van het Millennium uitgeroepen. En in 2011 werd hij opgenomen in de Duitse Hall of Fame.

Correctie (19 juni 2020): in een eerdere versie stond in het fotobijschrift abusievelijk vermeld dat het om de olympische finale van 1960 ging. Dit is aangepast.