Boltons brisante beschuldigingen komen een beetje laat

Boek oud-veiligheidsadviseur John Bolton beschrijft hoe Trumps buitenlandbeleid enkel en alleen zijn eigen herverkiezing dient. Kon hij dat niet eerder zeggen?

Bolton, met notitieblok, luistert naar Trump in het Oval Office in mei 2018.
Bolton, met notitieblok, luistert naar Trump in het Oval Office in mei 2018. Foto Saul Loeb/AFP

Op archieffoto’s van John Bolton als president Trumps nationale veiligheidsadviseur ontbreekt zelden een notitieblok onder zijn arm. De neoconservatieve havik staat bekend als fervent aantekeningenmaker. Zeer tegen de zin van Trump, die juist een grondige hekel aan notulen heeft – en niet zonder reden, blijkt. Rasnotulist Bolton staat op het punt een boekje open te doen, in zijn dinsdag te verschijnen The Room Where It Happened – A White House Memoir.

Amerikaanse kranten hebben al een exemplaar in handen en publiceerden woensdag de sappigste passages. Zo zou Trump de Chinese president Xi in juni 2019, tijdens een G20-top, gevraagd hebben hem te helpen met zijn herverkiezing, dit najaar, door meer Amerikaanse landbouwproducten te kopen. Dit verzoek was niet uniek, schrijft Bolton. „Ik vind het lastig om uit mijn tijd één groot besluit van Trump aan te wijzen dat niet door herverkiezingsmotieven was ingegeven.”

Bovenaan de bestsellerlijsten

Trump zou „verbazingwekkend ongeïnformeerd” zijn en zich makkelijk laten inpalmen door autoritaire leiders. In een onderhoud met toenmalig Brits premier May zou hij zich verrast hebben getoond dat de Britten een kernmacht zijn. Hij vroeg zich af of Finland onderdeel van Rusland was. Een invasie van Venezuela had Trump „cool” geleken, totdat de Russische leider Poetin belde en de Venezolaanse oppositieleider Juan Guaidó vergeleek met Hillary Clinton. Daarna verloor Trump plots zijn interesse voor regime change in Caracas, waar Bolton juist groot voorstander van was.

Lees ook: Orkestreert de regering-Trump een machtswisseling in Venezuela?

Bolton, die diende van april 2018 tot september 2019, citeert niet letterlijk wat Trump binnenskamers zou hebben gezegd, maar parafraseert hem. Advocaten van het Witte Huis trachten het boek al weken uit de winkel te houden met een beroep op de nationale veiligheid. Woensdag vroeg het ministerie van Justitie om een noodbevel hiertoe. De kans dat een rechter daar in meegaat, lijkt gering. Het is wel uitstekende publiciteit voor het boek, dat in de voorverkoop al bovenaan de bestsellerlijsten staat.

Kwalijker dan zijn „grillige” buitenlandbeleid, stelt Bolton, is dat Trump dit constant verweeft met binnenlands-politieke motieven. Om Xi’s gunst te winnen, zou Trump kritiek op Chinese mensenrechtenschendingen en Beijings bemoeienis met Hongkong hebben ingeslikt. Hij zou Xi hebben gezegd door te gaan met de detentie van Oeigoeren in ‘heropvoedingskampen’.

Boltons beschuldigingen zijn brisant. Ze roepen ook een levensgrote vraag op: als ze kloppen, waarom komt hij er nu pas mee? Het lijkt door de coronapandemie een eeuwigheid geleden, maar begin dit jaar was Trump doelwit van een afzettingsprocedure. Deze draaide om precies het type transactionele geopolitiek dat Bolton in zijn boek laakt. Democraten in het Huis klaagden Trump aan voor zijn poging de Oekraïense president te pressen tot een onderzoek naar zijn Democratische rivaal, Joe Biden.

Geen getuige bij impeachment

Na een kort proces spraken senatoren Trump begin februari vrij – hierin had Bolton een opmerkelijke rol. Hij weigerde vrijwillig te komen opdraven als getuige à charge of zijn gevreesde notulen te overhandigen: dat wilde hij alleen op last van de rechter. De afzetting maakte nooit veel kans, maar op Boltons blokkade liep ze definitief vast.

Lees ook: Afzettingspoging mislukt, Trump krijgt vrij baan van de Republikeinen

In zijn boek verdedigt Bolton dit besluit met de fatalistische stelling dat een getuigenis „geen verschil had gemaakt voor de uitkomst in de Senaat”. Tegelijkertijd noemt hij het Democratische onderzoek broddelwerk. Ze hadden „een patroon van hinderen van de rechtsgang” kunnen opdiepen, stelt hij. Zo zou Trump hebben aangedrongen op strafverlaging voor de Chinese telecomreus ZTE. En intervenieerde hij in een onderzoek naar de Halkbank om de Turkse president Erdogan een gunst te verlenen.

De kaft van Boltons boek.

Dat Bolton die kennis niet deelde, oogstte woensdag felle kritiek van Democraten. Congreslid Adam Schiff, die de impeachment leidde, sneerde dat Bolton blijkbaar „wel een schrijver is, maar geen patriot”. Trump zelf zette zijn oud-adviseur donderdag per tweet weg als „rancuneuze en saaie gek, die alleen maar oorlog wilde voeren”.