Plan Brussel tegen oneerlijke, vooral Chinese concurrentie

EU-Mededingingscommissaris Europese bedrijven moeten beter beschermd kunnen worden, vindt de Europese Commissie. Vooral tegen China, al zegt ze dat niet.

In Nederland protesteerde VDL tegen het feit dat in Overijssel een order voor 259 elektrische bussen werd gegund aan de Chinese onderneming BYD.
In Nederland protesteerde VDL tegen het feit dat in Overijssel een order voor 259 elektrische bussen werd gegund aan de Chinese onderneming BYD. Foto Getty Images

Het was een opvallende waarschuwing, nog vóór de omvang van de coronacrisis goed en wel tot Europa doordrong. Begin april riep Margrethe Vestager, Eurocommissaris voor mededinging, overheden op alles in het werk te stellen ongewenste overnames door buitenlandse partijen te voorkomen. De economische klap zou Europese bedrijven daarvoor kwetsbaar maken.

De Deense deed haar oproep in aanloop naar nieuwe voorstellen om Europese bedrijven beter te beschermen tegen oneerlijke concurrentie. Deze woensdag presenteert de Europese Commissie die plannen, in een zogeheten ‘white paper’ voor het waarborgen van het ‘gelijke speelveld’. De timing middenin de coronacrisis is toeval. Maar de oproep van Vestager in april toonde al wel hoezeer de huidige crisis de zwaktes van de open Europese economie laat zien.

De afgelopen jaren groeide in Brussel de bezorgdheid over oneerlijke concurrentie, met name door Chinese bedrijven waar staatssteun achter zit. Vorig jaar bestempelde de EU China tot ‘systemic rival’ en eerder kwamen lidstaten al overeen investeringen vanuit derde landen, waaronder China, beter te gaan screenen. Het moet zogeheten ‘vitale sectoren’ als de telecom en infrastructuur beschermen tegen buitenlandse beïnvloeding. Maar Europa realiseert zich dat de investeringen niet alleen een veiligheidsrisico kunnen vormen. Ook economisch zijn ze een bedreiging, omdat Europese bedrijven slecht op kunnen boksen tegen buitenlandse giganten die met oneigenlijke steun uit eigen land de Europese markt betreden.

Vooral traditioneel protectionistische lidstaten als Frankrijk pleiten al langer voor betere bescherming van Europese bedrijven. Maar zelfs vrijhandelskampioen Nederland pleit inmiddels voor strengere regels. Eind vorig jaar presenteerde Nederland in Brussel voorstellen om het Europese mededingingsrecht beter uit te rusten om ook oneerlijke concurrentie van niet-Europese bedrijven te blokkeren.

Menukaart met opties

De plannen van de Commissie sluiten aan bij het Nederlandse voorstel, maar laten wat betreft de precieze uitwerking nog veel open voor discussie. Ze presenteert een soort menukaart, waaruit lidstaten één of meerdere instrumenten kunnen kiezen. China wordt weliswaar niet bij naam genoemd, maar uit alles wordt duidelijk dat het ook een reactie is op Chinese activiteiten.

In één voorstel worden alleen niet-EU-bedrijven aangepakt die thuis staatssteun genieten en overnames doen in de EU. Een ander voorstel pakt de verstorende werking van alle gesubsidieerde activiteiten aan van niet-EU-bedrijven op de Europese markt. Dus bijvoorbeeld ook als een niet-EU-bedrijf Europese bedrijven aftroeft bij een openbare aanbesteding. In Nederland protesteerde VDL tegen het feit dat in Overijssel een order voor 259 elektrische bussen werd gegund aan de Chinese onderneming BYD. De Commissie spreekt in haar voorstel over subsidies, maar hanteert een vrij brede definitie. De subsidie kan bestaan uit giften in natura, belastingvoordelen of kapitaalinjecties.

Het meest verregaande instrument geeft de Commissie of nationale mededingingsautoriteiten de bevoegdheid bij aanwijzingen van verstorende subsidies zelf een onderzoek in te stellen. Mocht daaruit blijken dat sprake is van oneerlijke steun, dan volgt een corrigerende maatregel: variërend van het teruggeven van de subsidie aan de eigen staat, het betalen van de onterecht genoten voordelen aan de EU of aan een gedupeerde lidstaat tot het terugdraaien van investeringen.

Een ander, beperkter, instrument zou een meldingsplicht introduceren voor niet-EU-bedrijven die een Europees bedrijf overnemen of daar een belang in nemen van 35 procent of meer. De Commissie laat nog open voor welke bedrijven de regeling precies zou gaan gelden. Net als over de corrigerende maatregelen die dan kunnen worden genomen: tot en met het verbieden van een overname.

Met het voorstel komt Vestager tegemoet aan de roep om een fermer Europees antwoord op de groeiende wereldwijde economische rivaliteit. Nederland toont zich in een eerste reactie positief, hoewel het benadrukt dat de uitwerking wel voldoende strikt moet zijn.

Het white paper is zo een voorzichtig antwoord uit Brussel op de lopende Europese mededingingsdiscussie. Frankrijk en Duitsland willen nog veel verder gaan en de regels zo buigen dat zogeheten ‘Europese kampioenen’ kunnen ontstaan die de concurrentie op wereldniveau aankunnen.

Vestager voelt daar voorlopig niks voor en benadrukt haar rol als eerlijke scheidsrechter. Maar in de openbare consultatie die de komende tijd zal plaatsvinden zullen voorstanders van een sterkere Europese industriepolitiek ongetwijfeld hun punt maken.