DNO-directeur Sophie de Lint: „We komen nu toe aan de tweede fase: de toekomst als een blanco vel.”

Foto Merlijn Doomernik

Interview

Directeur Sophie de Lint over De Nationale Opera na corona: ‘Jongleren met protocollen’

Interview Sophie de Lint Ruim drie maanden geleden ging De Nationale Opera op slot. Wat gebeurde er sindsdien? En hoe moet het nu verder?

Gisteren was ze eten met haar voorganger Pierre Audi, nu artistiek directeur van het podiumkunstenfestival in Aix-en-Provence. Op haar telefoon floepen appjes op van regisseurs Christof Loy en Barrie Kosky vanuit Berlijn. Je merkt meteen: al zijn alle theaters goeddeels gesloten, de internationale operawereld blijft een wereldwijd web, met Sophie de Lint als directeur van De Nationale Opera daar middenin.

„We overleggen veel”, knikt ze in café De Plantage in Amsterdam, vlakbij haar appartement. „De eerste fase na de sluiting was er een van rouw over alles wat opeens niet door zou gaan. We komen nu toe aan de tweede fase: de toekomst als een blanco vel. Het is ook een kans en je kunt genieten van alle positieve energie die daaruit vrijkomt. De kansen voor jonge kunstenaars die het biedt, de artistieke uitdagingen en de miljoenen mensen die we wereldwijd opeens bereiken door online zichtbaarder en actiever te zijn.”

De Nationale Opera sloot half maart zijn deuren, precies op de avond dat het Opera Forward Festival, jaarlijkse showcase van avontuur en experiment, zou beginnen. Belangrijke wereldpremières van voorstellingen als Willem Jeths’ Ritratto en Mathilde Wantenaars Lied voor de Maan moesten worden geannuleerd, net als in de drie maanden daarna repertoireklassiekers als Rusalka, Die Frau ohne Schatten, Mahagonny en Carmen.

Lees ook deze recensie Opera ‘Ritratto’ in première op YouTube: een strijdlustige lofzang op de kunst

„Natuurlijk was dat verschrikkelijk, niet in de minste plaats omdat kwetsbare kunstenaars opeens thuis kwamen te zitten”, zegt De Lint. „Vanuit onze rijkssubsidie betalen we de vaste lasten, waaronder de salarissen van het personeel in vaste dienst. Maar de artistieke variabele kosten, waaronder de honoraria van zangers en artistieke teams, worden gedragen door kaartverkoop. Ook wij hebben ons dus op force majeure beroepen; we konden niet uitbetalen. Gelukkig hebben we wel geld kunnen vrijmaken voor een tijdelijk basisinkomen van 3.000 euro per maand voor alle freelancers.”

Hadden die niet liever de garantie op verplaatsing van de voorstelling waar ze bijvoorbeeld een rol voor hadden ingestudeerd?

„Solisten, dirigenten en regisseurs wel. Maar voor een freelancer op het kostuumatelier of in het koor maakt zo’n overbruggingsbijdrage wel echt het verschil.

„Kijk, idealiter herplannen we alle producties die nu uitvallen. Soms moet daartoe een andere voorstelling plaatsmaken, soms ook is er pas plek over vier jaar of moeten we uitwijken naar de Stadsschouwburg en andere locaties. Hoe dan ook zijn het zeer gecompliceerde logistieke puzzels. Neem Ritratto: door Willem Jeths op specifieke stemmen gecomponeerd. Wanneer zijn al die zangers weer tegelijkertijd beschikbaar? Enzovoort.”

Met als joker dat niemand weet wat er precies wanneer weer kan.

„Nee, en dus moeten we bovenal flexibel, hybride en veerkrachtig zijn; dat zijn de pilaren onder de nabije toekomst. De Metropolitan Opera in New York heeft heel 2020 geannuleerd. Dat is voor ons niet de weg.”

Vergis je niet: er kijken véél mensen naar het online-aanbod

De hier geplande seizoensopening is Arrigo Boito’s ‘Mefistofele’: een grote opera met internationale solisten, een enorm koor…

„… en daarover is ook duidelijkheid: Mefistofele gaat niet door en wordt verplaatst, evenals de daarop volgende wereldpremière van Kaija Saariaho’s Innocence. Voor 2020 wordt een alternatieve programmering bedacht van vier voorstellingen door een nieuwe generatie, alumni van het Opera Forward Festival, die zijn geënt op de oorspronkelijke planning, maar die veel meer ad hoc aansluiten op wat er dan mag. Daarnaast werken regisseur Lisenka Heijboer, dirigent Manoj Kamps, en dramaturg Niels Nuijten en andere jonge makers aan een nieuw project rondom het Faust-thema, mét musici uit het Nederlands Philharmonisch Orkest, Kinderkoor en Koor van DNO – waar we dat dan ook zullen opstellen. Dat wordt de alternatieve seizoensopening.

„Opera maken is net schaken nu: je moet vier slagen vooruit denken en verschillende scenario’s incalculeren. Maar de drive van dat jonge team geeft ook mij weer energie. Vieren, zingen, naar theaters, kerken en clubs gaan – wat nu niet mag, is wel net wat het leven glans geeft. Dat is een vitaal besef. Als opera maken niet kan zoals gepland, dan gaan we het gewoon doen zoals het wél kan.”

Het aanbod van DNO was drie maanden puur digitaal. Zijn mensen het niet beu om video’s te kijken, had er niet eerder iets live gekund?

„Alles is jongleren met protocollen. Op 1 juni mocht er weer iets, op 4 juni waren we weer actief. En vergis je niet: er kijken véél mensen naar het online-aanbod. Ritratto trok 70.000 kijkers, Wagners Ring 130.000. In totaal waren het in de coronatijd ruim vier miljoen kijkers, het aanbod van De Nationale Opera en Het Nationale Ballet samengeteld. En daarnaast gaan we nu ook live weer tot leven komen, al is het maar voor dertig mensen. We beginnen deze maand met recitals door Nederlandse zangers. En vanaf daar verder, stapje voor stapje, veiligheid voorop.”

Ander actueel punt: de Raad voor Cultuur schrijft in zijn advies van 4 juni, dat De Nationale Opera en Ballet de subsidieaanvraag opnieuw moet indienen. Een deel van de kritiek was inhoudelijk: de plannen waren onvoldoende toegelicht.

„Ja, dat heeft me verbaasd. Het is jammer dat daar niet eerder contact over is geweest. Maar ik bezie het positief en pragmatisch. Onze aanvraag moest beknopt zijn, desgevraagd gaan we nu graag dieper in op onze artistieke plannen en op kwesties die overal in opera spelen. Hoe bereiken we nieuwe gemeenschappen? Hoe zijn we als huis nog inclusiever?”

Belangrijke vragen. Geen gemakkelijke.

Lees ook dit interview met Sophie de Lint over haar eerste seizoen als directeur; een seizoen dat nu door corona in het water is gevallen.

„Opera is al mondiaal en inclusief, maar dat is niet genoeg. We moeten proactiever zijn, meer contacten leggen met lokale gemeenschappen. En niet denken dat we sommige opera’s nog kunnen brengen zonder uitgebreid aandacht te besteden aan de controversiële uitvoeringsgeschiedenis daarvan, of aan de identiteitspolitieke issues die ermee zijn verbonden. Opera kán diverser. Dat doel nemen we zeer serieus.”

Operavision Summer Gala (met DNO bijdrage door T. Oliemans en E-M. Westbroek): 21/6, 19.00 uur, operavision.eu. Recitals bij DNO door Nederlandse zangers: 22/6 t/m 2/7. Inl: operaballet.nl.