Na Black Lives Matter heeft Indonesië nu #PapuanLivesMatter

Discriminatie Zeven Papoea’s die vorig jaar demonstreerden tegen discriminatie zijn woensdag veroordeeld voor landverraad. Door de wereldwijde beweging tegen racisme is er opeens meer aandacht voor hun lot.

Videoweergave van de uitspraak woensdag bij de rechtbank in Balikpapan.
Videoweergave van de uitspraak woensdag bij de rechtbank in Balikpapan. Reuters

Door een megafoon roept één activist een paar woorden van de zin. Steeds herhaalt een grote groep Indonesiërs hem. Ze zitten geknield. „Wij bieden onze verontschuldigingen aan… aan de Papoea’s… voor de onderdrukking… door ons land.”

De afgelopen dagen gingen Papoea’s samen met Indonesiërs uit de rest van het land de straat op om aandacht te vragen voor zeven Papoea-activisten die al sinds zomer vorig jaar vast zitten. Die mengeling maakt het bijzonder: meestal zet alleen een vaste club van activisten, advocaten en Papoea’s zich in voor het lot van de Papoea’s. Maar de Black Lives Matter-beweging uit de Verenigde Staten heeft navolging gekregen in Indonesië: #PapuanLivesMatter.

Door die hashtag kreeg woensdag de uitspraak in de zaak van de zeven activisten veel extra aandacht. Tegen hen was vijf tot zelfs zeventien jaar celstraf geëist wegens landverraad. In augustus vorig jaar waren demonstraties tegen racisme uitgelopen op rellen in Papoea, in het uiterste oosten van Indonesië. Tientallen Papoea’s werden gearresteerd. Deze zeven zouden achter de organisatie van de demonstraties zitten.

Celstraffen onder een jaar

De zeven kregen allemaal veel minder celstraf opgelegd dan tegen hen was geëist: hun straffen kwamen allemaal onder een jaar uit. Maar ze hadden nog geen nacht in de cel mogen doorbrengen, reageerde Andreas Harsono, onderzoeker bij mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch, in een verklaring op de uitspraken: „Ze protesteerden tegen racisme, maar werden veroordeeld voor landverraad.”

De zeven waren overgebracht van Jayapura, de provinciehoofdstad van Papoea, naar een gevangenis duizenden kilometer verderop in Balikpapan, Kalimantan. Dat zijn koloniale praktijken, zegt mensenrechtenadvocaat Veronica Koman. „Zo verbanden de Nederlanders ook mensen die hun niet bevielen. Weg van vrienden, familie en gemeenschap. Het is dehumaniserend.” De Indonesische Koman is in haar eigen land ongewenst verklaard wegens haar berichtgeving op sociale media over misstanden tegen Papoea’s. Ze woont in Australië.

Veel mensen spreken nu hun sympathie uit. Dat is nieuw en hartverwarmend

Zo veel binnenlandse steun als deze zeven nu met #PapuanLivesMatter krijgen, zo groot was de steun vorig jaar zomer tijdens de onrust in Papoea bij lange na niet, vertelt Koman. „Veel mensen van buiten het gewone kringetje spreken nu hun sympathie uit. Dat is nieuw en het is hartverwarmend.” De kwestie vorig jaar draaide om racistische bejegeningen van Papoea’s. Een groep studenten was uitgescholden voor honden, varkens en apen. De politie zou hen ook hebben geïntimideerd.

Voor veel Papoea’s valt de strijd tegen racisme samen met hun verlangen om onafhankelijk van Indonesië te worden. Eind jaren zestig nam Indonesië de zeggenschap over Papoea over, na een referendum dat volgens velen een farce was. De activisten willen een nieuw referendum over onafhankelijkheid. Maar de beweging rond #PapuanLivesMatter gaat vooral over de manier waarop Papoea’s consequent racistisch bejegend worden door politie, leger en andere instituties.

Obby Kogoya

Het voorbeeld van Papoea Obby Kogoya gaat online weer veel rond. In 2016 zou een politieagent op zijn hoofd hebben gestapt voor zijn arrestatie – bijna zoals bij George Floyd in de Verenigde Staten.

Het is niet zo dat Indonesiërs hiervóór geen hart hadden, zegt Veronica Koman, maar ze weten volgens haar vaak weinig van de kwestie af: „De komst van smartphones heeft Papoea’s erg geholpen. De afgelopen jaren konden ze steeds beter laten zien hoe zij behandeld worden, met filmpjes en foto’s. Op sociale media is er geen ontkomen meer aan. Nu met Black Lives Matter viel ineens het kwartje: wacht even, wij hebben zo’n probleem ook in ons eigen land.”

Mogelijk heeft de grote druk vanuit binnen- en buitenland om de zeven activisten vrij te laten bijgedragen aan de relatief lage straffen die ze woensdag kregen opgelegd. Maar naast hen zitten nog tientallen anderen Papoea’s vast die ook vorig jaar gearresteerd werden. En ook al vielen deze straffen mee, ze laten nog steeds zien dat het Indonesische rechtssysteem racistisch handelt, schrijft Veronica Koman na de uitspraken op Twitter: „Wat er ook gebeurt, West-Papoea’s móéten schuldig bevonden worden door Indonesische rechtbanken.”

Lees ook: ‘Bij elke revolutie hoort een bloedbad’, vertellen de Papoea-strijders voor onafhankelijkheid