Maris’ ‘Vrouw met waaier’ heet Isabella en is een meisje van 12

Schilderij Rijksmuseum In 2015 ontdeed het Rijksmuseum zich van veel koloniale terminologie. Simon Maris’ schilderij kreeg toen de naam ‘Jonge vrouw met waaier’, maar na onderzoek blijkt ze Isabella te heten en een twaalfjarig meisje te zijn.

‘Isabella’ van Simon Maris.
‘Isabella’ van Simon Maris. Foto Rijksmuseum

‘De jonge vrouw met waaier’ op het schilderij van Simon Maris heeft een naam gekregen: Isabella. Met het achterhalen van de naam van de geportretteerde op het schilderij uit ca. 1906 komt het Rijksmuseum de belofte na werk te maken van het voornemen om zich te ontdoen van koloniale terminologie. Het schilderij van Maris – een gedetailleerde afbeelding van een meisje met een donkere huidskleur – kreeg sinds de jaren zeventig lange tijd de naam ‘Het negerinnetje’ mee. Toen het Rijkmuseum in 2015 de collectie doorzocht op titels en beschrijvingen die gevoelig lagen, kreeg dit schilderij de naam ‘Jonge vrouw met waaier’.

‘Isabella’ van Simon Maris (ca. 1906, olieverf op doek, 41×29 cm)

Foto Rijksmuseum

Junior conservator Lisa Lambrechts vertelt door de telefoon dat „er heel lang werd gedacht dat Maris zelf geen titel had gegeven aan dit werk, dat verschillende versies kent”. Ze deed zes maanden archief-onderzoek en vond negen zwart-wit foto’s van Isabella, die allemaal rond 1906 waren vastgelegd door Maris in zijn atelier aan de Keizersgracht in Amsterdam. „Haar naam wordt genoemd in een bijschrift van twee foto’s, in een losse notitie en als titel in de brief naar de kunsthandelaar.”

Lambrechts: „Ook Maris had in de brief het n-woord tussen haakjes achter haar naam geschreven. Dat blijft ambigu. Maar in een brief aan de kunsthandel kan je ervan uitgaan dat hij het bijschrift gebruikte om aanwijzingen te geven, om welk schilderij het ging.”

‘Gefotoshopte versie’

Het schilderij was in eerste instantie opgenomen in het Rijksmuseum met de titel: ‘Indisch type; Oostersch meisje zittend in een fauteuil’.

Foto van Isabella, rond 1906 vastgelegd door Simon Maris in zijn atelier aan de Keizersgracht in Amsterdam.
Foto RKD
Foto van Isabella, rond 1906 vastgelegd door Simon Maris in zijn atelier aan de Keizersgracht in Amsterdam.
Foto RKD
Foto van Isabella, rond 1906 vastgelegd door Simon Maris in zijn atelier aan de Keizersgracht in Amsterdam.
Foto RKD
Foto van Isabella, rond 1906 vastgelegd door Simon Maris in zijn atelier aan de Keizersgracht in Amsterdam.
Foto RKD
Foto’s van Isabella, rond 1906 vastgelegd door Simon Maris, in zijn atelier aan de Keizersgracht in Amsterdam.
Foto’s RKD

Lambrechts: „Door de foto’s hebben we vastgesteld dat het een jong meisje was en niet een vrouw. We schatten haar zo rond de twaalf jaar. Het is een geïdealiseerde voorstelling van het meisje door Maris: in het Rijksmuseum hangt de gefotoshopte versie.”

Hoe het kind terecht kwam in Maris’ fauteuil is onbekend. Lambrechts benadrukt dat ze de uitkomst van het onderzoek ziet als onderdeel van een lopend proces. „De geschiedenis vormt een struikelblok. Door gebruik van koloniale terminologie, zoals het n-woord in plaats van echte namen, wordt het heel moeilijk om de identiteit van mensen met kleur op westerse kunstwerken te achterhalen. We zijn nu weer een stap verder. Deze vondst zou het vinden van meer gegevens over haar in een stroomversnelling kunnen brengen.”

Update: In een eerdere versie van dit artikel stond dat het schilderij ‘Het n*’tje’ werd genoemd. Omwille van de feitelijkheid is dit aangepast.