Austrian Airlines moet groener worden, in ruil voor steun

Luchtvaart Aan de financiële steun voor Austrian Airlines stelt de Oostenrijkse regering een flinke trits duurzaamheidseisen. Geen binnenlandse vluchten meer, en geen ticketprijzen onder de 40 euro.

Austrian Airlines heeft drie maanden niet gevlogen door corona.
Austrian Airlines heeft drie maanden niet gevlogen door corona. Foto Austrian Airlines/Peter Thier

Oostenrijk was er niet echt voor te porren, toen Nederland vorig jaar met acht Europese landen in Brussel een gevecht wilde beginnen voor een Europese luchtvaartbelasting. Nu, ruim een half jaar later, stelt Oostenrijk ineens strenge klimaateisen aan de luchtvaart.

Zo moet Austrian Airlines, in ruil voor een reddingspakket van 600 miljoen euro, onder meer korte binnenlandse vluchten schrappen en 30 euro belasting heffen op vluchten van minder dan 350 kilometer.

Waarom Oostenrijk van Europees hekkensluiter ineens koploper is geworden? Het antwoord is simpel: sinds januari zitten de Groenen in de regering. Tot de Austrian-deal op 9 juni hadden de Groenen zich als junior coalitiepartner nog amper gemanifesteerd. De stempel van de veel grotere conservatieve ÖVP van kanselier Sebastian Kurz is veel duidelijker. Maar de afgelopen weken, bij de onderhandelingen over de bailout voor Austrian Airlines, lieten zij voor het eerst hun tanden zien.

Drie maanden niet gevlogen

Het waren „complexe onderhandelingen”, vertelde klimaatminister Leonore Gewessler van de Groenen achteraf op televisie. Austrian Airlines had drie maanden niet gevlogen vanwege de coronacrisis. Net als veel andere maatschappijen kon Austrian zonder financiële injectie de lucht niet meer in. De Oostenrijkse regering wilde alleen bijspringen als Lufthansa meedeed, dat deels eigenaar is van Austrian. Maar Lufthansa voert zélf gesprekken over een coronasubsidie van 9 miljard euro met de Duitse regering.

Volgens Gewessler, een voormalig klimaatactivist, had de Oostenrijkse regering geen andere keus dan de portemonnee te trekken: „Het was erop of eronder. Als Austrian failliet was gegaan, hadden zevenduizend mensen hun baan verloren, en hadden goedkope maatschappijen de plaats van Austrian ingenomen. Die geven minder om het klimaat en betalen superlage lonen.”

Regeringspartij De Groenen liet voor het eerst sinds januari zijn tanden zien

De Oostenrijkse regering heeft het Weense vliegveld Schwechat voor de komende tien jaar behouden als een van de Europese hubs van Lufthansa. Als Wenen niet bijsprong, zo vreesde men, zouden de Duitsers Schwechat als overstapplek afknijpen en Duitse luchthavens zoals München of Frankfurt naar voren schuiven. Uiteindelijk kreeg Austrian 450 miljoen euro van de Oostenrijkse staat (300 miljoen als lening via de banken, 150 miljoen als subsidie) en 150 miljoen van Lufthansa.

In ruil daarvoor mag Austrian geen vluchten onder de 40 euro meer aanbieden, en moet het vluchten schrappen naar binnenlandse bestemmingen die op minder dan drie uur treinen van het Weense vliegveld liggen.

Er wordt dus niet meer van Wenen naar Salzburg of Linz gevlogen – ook niet door andere maatschappijen. Verder moet Austrian de CO2-uitstoot van 2018 in 2030 gehalveerd hebben. Het brandstofgebruik moet jaarlijks 1,5 procent omlaag.

Tegelijk kondigde klimaatminister Gewessler aan dat ze een half miljard in de spoorwegen (ÖBB) steekt: in nachttreinen naar het buitenland, waarvan er steeds meer komen, zoals onlangs tussen Wenen en Brussel, en in het nationale spoorwegnet. Investeringen in spoortunnels en andere infrastructuur moeten steden als Graz en Klagenfurt sneller en beter bereikbaar maken. Verder komen er eindelijk landelijke OV-jaarkaarten, voor rond de 3 euro per dag. Dat is goedkoper dan de huidige landelijke treinabonnementen, waar trams, metro’s en bussen niet bij inbegrepen zijn.

Verschillende groene regelingen

Elk Europees land heeft momenteel andere groene regelingen voor het luchtverkeer. Door de reddingspakketten komen die in een stroomversnelling. Frankrijk wil dat Air France, in ruil voor 9 miljard staatssteun, binnenlandse vluchten afschaft naar steden die met de trein binnen 2,5 uur bereikbaar zijn. Nederland wil financiële steun aan KLM koppelen aan een reductie van de CO2-uitstoot en van het aantal nachtvluchten. Het Zwitserse parlement stemde laatst voor een belasting van 30 tot 120 frank (28 tot 112 euro) per ticket, afhankelijk van afstand en reisklasse.

Door tegelijkertijd in openbaar vervoer te investeren, gaat Oostenrijk verder. Klimaatminister Gewessler gaat ook over energie, verkeer en technologie. Dat geeft haar een machtige positie.

Lees ook: Kamer wil KLM een beetje vergroenen

Er is ook kritiek op de deal, van diverse kanten. De Hongaarse budgetmaatschappij Wizz Air „verwerpt elk besluit” om minimumprijzen voor tickets vast te leggen. Dit zou in strijd zijn met het Europese vrije verkeer. Het Ierse Ryanair, dat spotgoedkope vakantietrips vanuit Wenen aanbiedt, zit op dezelfde lijn. Zij zien met name weekendretours in gevaar komen. „Je bezatten op Mallorca wordt duurder,” sneerde de Duitse krant TAZ.

Klimaatactiegroepen zoals Fridays for Future en Gewesslers oude werkgever Global2000 vinden de deal juist te slap. Zij willen een vliegverbod voor bestemmingen op minder dan acht uur treinen van Wenen. Zij betreuren ook dat er geen sancties op de nieuwe maatregelen staan.

Austrian-topman Hoensbroech beloofde die te respecteren, maar wat als hij zijn woord breekt? Daarbij geldt de vliegbelasting van 30 euro op vluchten korter dan 350 kilometer niet als die onderdeel zijn van een overstap – dat was een eis van Lufthansa. Op 15 juni, toen de eerste vlucht van Austrian sinds maart naar München vertrok, bekladden activisten van Extinction Rebellion het Klimaatministerie en blokkeerden ze de hoofdingang.

Peter Hanke van de sociaaldemocratische oppositiepartij SPÖ noemt het reddingspakket „een slechte deal voor de belastingbetaler”, omdat de Oostenrijkse staat geen aandeel in Austrian Airlines krijgt (zoals Duitsland in Lufthansa). Ingewijden zeggen dat Lufthansa dat weigerde, omdat Oostenrijk de gewoonte heeft staatsbedrijven meer als politieke vehikels te gebruiken dan als commerciële ondernemingen. Lufthansa zou hebben geweigerd Schwechat als hub te garanderen als Oostenrijk mede-eigenaar van Austrian zou worden.

Ten slotte voelen bestuurders in Salzburg en zuidelijke deelstaten zich gemarginaliseerd. „Karinthië heeft het vliegveld nodig,” zegt Jürgen Mandl, een bakkerijmachinefabrikant en voorzitter van de Kamer van Koophandel in Klagenfurt, via Facebook. Over extra investeringen in het spoor, waar hij jaren om vroeg, hoor je hem tegenwoordig beduidend minder.