Trump trekt militairen terug om Duitsland te straffen – of te pesten

Troepenterugtrekking Het omstreden besluit van de Amerikaanse president bijna tienduizend in Duitsland gestationeerde Amerikanen weg te halen, zou Poetin in de kaart spelen. Negen vragen over de kwestie.

President Trump tijdens een bezoek aan de militaire vliegbasis Ramstein in Duitsland in 2018.Andrew Harnik/AP
President Trump tijdens een bezoek aan de militaire vliegbasis Ramstein in Duitsland in 2018.Andrew Harnik/AP

President Trump heeft maandag bevestigd dat hij het aantal in Duitsland gestationeerde Amerikaanse militairen wil verminderen tot 25.000. Eerder maakten de Amerikanen al duidelijk dat zij dit voornemens waren.

1 Waarom wil Trump dit?

Trump vindt de kosten van de Amerikaanse aanwezigheid te hoog en heeft al jaren kritiek op de lage defensie-uitgaven van Duitsland. „We hebben 52.000 soldaten in Duitsland, dat is een geweldige hoeveelheid soldaten, dat zijn geweldige uitgaven voor de Verenigde Staten", zei Trump. „Duitsland, zoals u weet, is zeer nalatig in zijn betalingen aan de NAVO. Ze hebben een achterstand van miljarden dollars, na jaren nalatigheid. Dus verlagen we het aantal tot 25.000.”

2 Klopt het wat Trump zegt?

Er zijn nu ongeveer 34.500 Amerikaanse militairen en 20.000 burgers op de Amerikaanse bases in Duitsland. In 2024 zou Duitsland zou 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie moeten uitgeven, aldus NAVO-afspraken. Het haalt die norm niet. Vorig jaar gaf het land 1,3 procent van bbp uit aan defensie. Het wil in 2031 aan de norm voldoen. Duitsland heeft geen betalingsachterstand bij de NAVO. Het gaat om investeringen in de Duitse krijgsmacht, niet om betalingen aan de NAVO. Trump maakt die fout al jaren. Trump heeft alle Europese NAVO-landen aangesproken die niet aan de uitgaven-norm voldoen, ook Nederland. Maar hij heeft het altijd bijzonder op Duitsland gemunt.

3 Wil hij Duitsland straffen?

Daar lijkt het wel op. „De militairen worden goed betaald”, zei Trump. „Ze wonen in Duitsland, ze geven daar grote sommen geld uit. De hele omgeving van zo’n basis is heel welvarend. Dus Duitsland incasseert en dan behandelen ze ons vervolgens ook heel slecht als het gaat om handel.”

4 Het is dus een politiek besluit?

Ja. Vorige week onderstreepte Richard Grenell, die op 1 juni vertrok als ambassadeur in Berlijn en al een paar maanden fungeert als tijdelijk hoofd van de Amerikaanse inlichtingendiensten, dat Trump mogelijk Amerikaanse militairen uit het buitenland wil terughalen. Dat geldt, zei hij in tabloid Bild , voor Syrië, Afghanistan, Japan, Zuid-Korea en dus ook voor Duitsland. „De Amerikaanse belastingbetaler wil liever niet te veel betalen voor de verdediging van andere landen”, aldus Grenell, die ook een rol zal spelen in Trumps verkiezingscampagne.

5 Is het besluit een verrassing?

Het nieuws lekte twee weken geleden uit via The Wall Street Journal. De Duitse regering werd dagenlang niet officieel op de hoogte gebracht, aldus minister van Defensie Annegret Kramp-Karrenbauer. NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg wilde in eerste instantie niet reageren omdat het slechts om berichten in de media zou gaan. Ook de voorzitter van de krijgsmacht-commissie in de Amerikaanse Senaat was niet vooraf geïnformeerd. Toch kon het geen echte verrassing zijn, zei Grenell. Trump zou het in september vorig jaar al hebben aangekondigd en het zou ook op de NAVO-top in december in Londen uitvoerig besproken zijn. Duitse politici en journalisten hadden de signalen eenvoudig niet serieus genomen, meende hij.

6 Wat doen de VS in Duitsland?

Duitsland is sinds het einde van WOII de kern en het zwaartepunt van de Amerikaanse aanwezigheid in Europa. Het Amerikaanse hoofdkwartier (European Command, EUCOM) staat sinds 1952 in Stuttgart en de hoogste Amerikaanse militair in Europa is tevens de hoogste militaire baas van de NAVO. Oorspronkelijk moesten de Amerikanen Europa verdedigen tegen de Sovjet-Unie, in die dagen waren meer dan 400.000 Amerikanen in Europa gelegerd. Na de val van de Muur lag de nadruk op militaire ondersteuning van de voormalige Warschaupactlanden en op crisismanagement. In 2014, na de Russische annexatie van de Krim, werd EUCOM weer omgevormd in een oorlogvoerend commandocentrum. EUCOM is verantwoordelijk voor 51 landen, van IJsland tot Israël. De Duitse bases leveren ook logistieke en medische ondersteuning aan Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten en Afrika. Ze speelden ook een belangrijke rol tijdens Amerikaanse operaties in Syrië en Irak.

7 Gaan ze terug naar de VS?

Dat is mogelijk. De VS rouleren voortdurend grote aantallen militairen tussen Europa en Amerikaanse bases. Volgens sommigen zou het efficiënter zijn die troepen in Europa te stationeren. De Poolse regering heeft daarom al vaker geopperd Amerikanen te legeren op een nieuwe Poolse basis. Dat zou vermoedelijk betekenen dat Amerikanen uit Duitsland naar Polen zouden verhuizen. De Poolse premier Morawiecki herhaalde prompt zijn uitnodiging aan de VS. Grenell liet de mogelijkheid dat de militairen elders buiten de VS gestationeerd zouden worden open.

8 Is het ‘militair’ verstandig?

Veel Amerikaanse experts zien het als een verzwakking van de verdediging van Europa en daarom als een cadeautje voor de Russische president Poetin. Het leeuwendeel van de Republikeinen in de defensie-commissie van het Huis van Afgevaardigden drong er vorige week bij Trump op aan het besluit terug te draaien. Eerder had Ben Hodges, een voormalig bevelhebber van het Amerikaanse leger in Europa, al felle kritiek op de zet, omdat Trump Poetin in de kaart zou spelen. Daarnaast vrezen experts dat de verplaatsing van troepen ook de slagvaardigheid van de VS buiten Europa belemmert, gezien de ondersteunende rol van de Amerikanen in Duitsland.

9 Heeft dit politieke gevolgen?

De relatie tussen Trump en de Europese NAVO-partners is niet al te best. Trump noemde het bondgenootschap al eens overbodig en kapittelde de Europeanen omdat ze niet genoeg geld uitgeven aan defensie. De Europeanen zijn ook op hun hoede omdat Trump een onduidelijke relatie heeft met Poetin, die op zijn beurt recent meer manschappen aan de grens met Europa heeft gestationeerd. NAVO-baas Stoltenberg wijst er bij fricties in het Atlantisch bondgenootschap steevast op dat de VS in de afgelopen jaren, ook onder Trump, méér bijdragen aan de veiligheid van Europa.

De reductie die de VS nu in gang zetten, roept de vraag op of dat zo blijft. Europese politici kijken in dit verband met spanning uit naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen dit najaar. Een tweede termijn voor Trump zou onherroepelijk tot nog meer fricties leiden.

Lees ook deze column van politiek filosoof Luuk van Middelaar over de stap van de VS