Reportage

‘Dokters zonder verstand van virussen, zoals tandartsen, moeten coronapatiënten behandelen’

Egypte De Egyptische regering wekt de indruk dat de epidemie onder controle is. Maar in veel ziekenhuizen is de toestand wanhopig.

Een vrouw komt medicijnen ophalen bij een medisch centrum in Caïro. Veel ziekenhuizen, klinieken en zorgcentra zijn overbelast aan het raken.
Een vrouw komt medicijnen ophalen bij een medisch centrum in Caïro. Veel ziekenhuizen, klinieken en zorgcentra zijn overbelast aan het raken. Foto Mohamed Abd El Ghany/Reuters

Bij een poortje naast het Koptisch ziekenhuis, gelegen tussen een groot verkeersviaduct en de nauwe steegjes van een volkswijk, staat een groep Egyptenaren, allen met mondkapje op. Ze wachten op de uitslag van hun coronatest. Eén van de wachtenden gaat rond met desinfectiespray. Als er ruzie ontstaat komen er twee personen in volledig beschermende pakken het ziekenhuis uit die enkele wachtenden gebaren te vertrekken. Omstanders kijken gelaten toe.

Ook bij de eerste hulp van het Manial universitair ziekenhuis in Caïro is het druk. Veel ziekenhuizen zijn volledig vrijgemaakt voor coronapatiënten en dit is een van de weinige nog werkzame EHBO-posten in de buurt. Taxi’s rijden af en aan. Tientallen mannen en vrouwen wachten op nieuws van hun naasten. Sommigen hebben kleedjes meegenomen en overnachten op straat. Verkopers hebben kraampjes opgetuigd waar ze thee, water en snacks verkopen.

Veel zorgen over het coronavirus maakt men zich hier niet. Gedronken wordt er uit glaasjes die na gebruik halfslachtig worden omgespoeld, slechts enkelen dragen een mondkapje. „Bij jullie is er corona, hier niet!”, beweert verkoper Ahmed.

Egypte voerde al in een vroeg stadium maatregelen door om de verspreiding van het virus tegen te gaan, toen dat half februari opdook. Naast de sluiting van scholen, sportclubs, horeca en gebedshuizen werd het luchtruim gesloten en een avondklok ingesteld.

Gemeentemedewerkers desinficteren bij de piramiden van Gizeh in de hoofdstad Caïro, normaliter een toeristische attractie. Foto Khaled Desouki/AFP

Het aantal bevestigde besmettingen is desondanks gestaag blijven stijgen: van 1.000 begin april tot ruim 46.000. Het hoogste aantal besmettingen en doden op één dag werd maandag gemeld, respectievelijk 1.691 en 97. Het totale dodental staat op 1.672. Weinig voor een land met honderd miljoen mensen, maar verontrustend is dat de curve nog geen tekenen van afvlakking vertoont. Daarbij ligt het werkelijke aantal besmettingen waarschijnlijk veel hoger; volgens een ambtenaar een factor vijf.

De overheid wekt de indruk dat de situatie onder controle is; per 1 juli wordt het luchtruim weer geopend voor internationale vluchten en mogen sportclubs deels weer open. Maar verhalen van dokters en patiënten wijzen er intussen op dat de ziekenhuizen overbelast raken.

Tekort aan apparatuur

Twee weken geleden werd de zwager van verpleegkundige Nesma Mohamed ziek. Ze belde verschillende ziekenhuizen om hem op te nemen, maar kreeg te horen dat er geen bedden beschikbaar waren. Zeven uur later vonden ze een plek in een ziekenhuis. Daar aangekomen werd de zwager in quarantaine geplaatst. „Hij belde mij elk half uur vanuit zijn ziekenhuisbed om te zeggen dat er nog steeds geen verpleegkundige of arts was langsgekomen,” zegt Nesma aan de telefoon. Ook was er geen beademingsapparaat voorhanden. ’s Nachts stopten de telefoontjes. De volgende morgen belde het ziekenhuis: de zwager was overleden. Hij was dertig jaar oud en had zover bekend geen gezondheidsproblemen. De testuitslag die later binnenkwam wees uit dat hij besmet was met het virus.

Een arts, werkzaam in het grootste ziekenhuis voor coronapatiënten in Egypte, luidt de noodklok. „We hebben een tekort aan alles. Mondkapjes, beademingsapparatuur, bedden en personeel”, zegt ze. „Dokters zonder verstand van virussen, zoals tandartsen, moeten opeens coronapatiënten behandelen. Sommigen hebben geen idee hoe beademingsapparatuur te bedienen.”

Ze bevestigt dat er patiënten sterven omdat er geen apparatuur of arts beschikbaar is. Van de officiële dodentallen gelooft ze weinig. „Alleen al in ons ziekenhuis sterven 20 tot 25 mensen per dag.” Daarbij raakt veel personeel zelf besmet. „In ons ziekenhuis vijftien artsen en vijftig verpleegkundigen,” zegt ze. Zij is er zelf één van, maar haar symptomen zijn mild.

Het coronaziekenhuis heeft een tekort aan alles: bedden, mondkapjes, personeel en apparatuur voor de beademing

Met haar naam durft de arts niet in de krant. Begrijpelijk, omdat verschillende artsen zijn gearresteerd nadat ze kritiek uitten op het coronabeleid van de overheid. Een voorbeeld is de 36-jarige arts Hany Bakr. In april uitte hij zijn onvrede over de Egyptische donatie van mondkapjes aan China. Een week later werd hij gearresteerd op beschuldiging van het verspreiden van onwaarheden en deelname aan een terroristische organisatie. Eind mei tweette President Sisi dat „vijanden van het vaderland twijfel zaaien over de prestaties en inspanningen van de staat”.

Buitenlandse correspondenten die het coronabeleid van Egypte aan de kaak stelden zijn op het matje geroepen en in één geval gedwongen het land te verlaten. Egypte is bang voor paniek onder de bevolking en duldt geen berichten die afwijken van de officiële lijn.

Een man verkoopt mondkapjes in de hoofdstad Caïro. Foto Mohamed Hossam/EPA

De druk op het ziekenhuispersoneel wordt ondertussen steeds hoger, zegt de arts. „De ziekenhuizen dwingen ons overuren te draaien zonder compensatie en dreigen ons met een rechtszaak als we weigeren.” In mei stuurde de vakbond voor medici een brief naar het ministerie met daarin de oproep voor betere bescherming voor ziekenhuispersoneel en financiële compensatie. „Dit werd toegezegd, maar sindsdien is er niets veranderd”, aldus de arts.

Kritieke gevallen

Arts-in-opleiding Abdelrahman Mostafa bevestigt dat er een tekort aan IC-plaatsen is, maar wijt dat in de eerste plaats aan een gebrek aan organisatie en het stellen van prioriteiten. „Veel mensen kloppen bij de IC aan wanneer dat nog niet strikt noodzakelijk is, waardoor meer kritieke gevallen geen plek vinden.” Ziekenhuizen schrijven steeds vaker thuisisolatie voor, maar het nadeel is dat veel Egyptenaren met hele families in kleine appartementen wonen, waardoor de verspreiding snel kan gaan. Mostafa denkt dat een volledige lockdown nodig is om „chaos” te voorkomen.

Wie niet afhankelijk wil zijn van de publieke gezondheidszorg, kan terecht in een van de vele privéziekenhuizen. Maar die zijn duur. De 58-jarige oom van journaliste Noha Elkady kreeg na een positieve test te horen dat hij in thuisisolatie moest, maar na een paar dagen verslechterde zijn toestand. Hij besloot naar een privéziekenhuis te gaan. „We moesten 50.000 Egyptische pond betalen om alleen al binnen te komen,” zegt Noha. Omgerekend is dat ruim 2.700 euro, voor veel Egyptenaren ruim een jaarsalaris. Per dag in het ziekenhuis kwam er nog eens 30.000 pond bij. Vijf dagen later overleed de oom.

De overheid lijkt in te zien dat de capaciteit van de gezondheidszorg aan haargrens zit. Deze donderdag opent een door het leger opgezet veldhospitaal in Caïro. Het is de bedoeling dat er meer volgen.