Canadezen realiseren zich: ook hier is racisme diepgeworteld

Politiegeweld in Canada Na een reeks geweldsincidenten groeit ook in Canada het besef dat racisme bij de politie diepgeworteld is.

Canadese federale politie, de Royal Canadian Mounted Police (RCMP), bij een National Hockey League-wedstrijd in Regina, Saskatchewan.
Canadese federale politie, de Royal Canadian Mounted Police (RCMP), bij een National Hockey League-wedstrijd in Regina, Saskatchewan. Foto Jonathan Kozub/Getty Images

Diep geschokt is Pauline Young over de dood van een lid van haar inheemse gemeenschap, de Metepenagiag Mi’kmaq Nation in de Canadese provincie New Brunswick. Ze kan nauwelijks bevatten dat Rodney Levi, een 48-jarige man, vrijdagavond niet ver van haar woning is doodgeschoten door de Canadese politie.

„Het feit dat je wegens je beroep een wapen draagt, betekent nog niet dat je een inheemse man kunt doden”, zegt Young, een kunstenares van de Mi’kmaq-bevolking, in een privégesprek via Facebook. „Mijn oom was vroeger agent in het reservaat, hij had geen moeite om een crisissituatie te de-escaleren.”

Canada is opgeschrikt door de gewelddadige dood van Levi onder onduidelijke omstandigheden. Hij had een barbecue bijgewoond bij een plaatselijke kerk. Daar kreeg hij een zenuwinzinking, waarvan de precieze toedracht onbekend is, waarna de politie werd gebeld. Levi zou voordat hij werd omgebracht eerst zijn beschoten met een stroomstootwapen.

Zijn dood is het laatste voorval in een recente reeks incidenten van politiegeweld tegen inheemse mensen in Canada. Mede door de protesten in de VS tegen politiegeweld na de dood van George Floyd, hebben die geleid tot een groeiend besef onder Canadezen dat ook in hun land diepgeworteld racisme bij de politie een probleem is. „Als mensen zeggen dat alle levens ertoe doen, geldt dat ook voor inheemse levens”, zegt Young. „Indigenous lives matter.”

Een derde slachtoffers inheems

Hoewel dodelijk vuurwapengeweld door de politie in Canada verhoudingsgewijs lager ligt dan in de VS, was in de tien jaar tot 2017 meer dan een derde van de slachtoffers inheems. Inheemse mensen vormen 5 procent van de Canadese bevolking. Van zes inheemse personen die alleen al dit voorjaar zijn omgekomen door politiegeweld was Levi deze maand de tweede in New Brunswick. Op 4 juni werd Chantel Moore, een 26-jarige vrouw uit de Tla-o-qui-aht First Nation aan de westkust, onder onduidelijke omstandigheden doodgeschoten door een agent in de plaats Edmundston. Haar vriend, die elders verbleef, had de politie gevraagd om te gaan kijken of het psychisch goed met haar ging, nadat ze had gemeld dat ze werd lastiggevallen. Volgens de agent die het vuur opende, bedreigde ze hem met een mes. Haar dood wordt onderzocht.

De dood van Moore, moeder van een zesjarige dochter, leidde tot vreedzame protesten. Familieleden spraken afgelopen weekend bij een ‘genezingsmars’ in Edmundston. Ook in andere plaatsen eisen demonstranten gerechtigheid en roepen ze op tot hervorming van politiegedrag tegenover de inheemse bevolking.

Als mensen zeggen dat alle levens ertoe doen, geldt dat ook voor inheemse levens

„Ik was helemaal ondersteboven dat politiegeweld een van onze jonge vrouwen heeft getroffen”, zegt Judith Sayers, leider van de Nuu-chah-nulth stamraad, waartoe de gemeenschap van Moore behoort, telefonisch. „Ik hoop dat Canadezen wakker worden en zien dat dit in ons land gebeurt.” Volgens haar moeten er meer middelen komen om problemen met psychische gezondheid op te lossen, zodat de politie er niet bij hoeft te komen.

Sayers wijst op historische redenen voor moeizame relaties tussen de Canadese politie en de inheemse bevolking. Bij de vorming van Canada in de negentiende eeuw had de federale politie, de Royal Canadian Mounted Police (RCMP), de taak de oorspronkelijke bevolking in reservaten bijeen te dwingen. Ook werd de politie ingezet om inheemse kinderen weg te halen bij hun gezinnen en naar Indiaanse kostscholen te brengen, waar ze werden ‘geassimileerd’ – een beleid dat is bestempeld als culturele genocide. Recenter is de politie gehekeld voor nalatigheid na de moord op en vermissing van zeker 1.200 inheemse vrouwen en meisjes.

„De relatie met de RCMP is er een van geweld”, aldus Sayers. „Historisch gezien was het de rol van de politie om te overheersen. Nu doen sommigen hun best om met ons samen te werken, maar anderen hebben nog de behoefte om inheemse mensen eronder te houden. Die relatie plaatst ons tegenover elkaar en maakt het moeilijk elkaar te vertrouwen.”

Vorige week opgedoken videobeelden van de gewelddadige arrestatie van een inheemse leider in Alberta hebben nationale aandacht gevestigd op die dynamiek. Op de dashcambeelden is te zien dat Allan Adam, hoofd van de Athabasca Chipewyan First Nation, door een agent op de grond wordt geduwd en wordt gestompt, een confrontatie naar aanleiding van een verlopen nummerplaat. Het incident vond in maart plaats voor een casino in Fort McMurray.

Allan Adam, hoofd van de Athabasca Chipewyan First Nation, werd in maart door een agent op de grond geduwd en geslagen. Het incident werd vastgelegd op een dashcamera.
Foto’s Reuters
Allan Adam, hoofd van de Athabasca Chipewyan First Nation, werd in maart door een agent op de grond geduwd en geslagen. Het incident werd vastgelegd op een dashcamera.
Foto’s Reuters
Allan Adam, hoofd van de Athabasca Chipewyan First Nation, werd in maart door een agent op de grond geduwd en geslagen. Het incident werd vastgelegd op een dashcamera.
Foto’s Reuters

Premier Justin Trudeau heeft opgeroepen tot een onafhankelijk onderzoek naar de arrestatie. „Ik heb grote vragen over wat er is gebeurd”, zei hij vrijdag. „Tegelijkertijd weten we dat dit incident niet op zichzelf staat. Veel te veel zwarte Canadezen en inheemse mensen voelen zich niet veilig bij de politie. Dat is onaanvaardbaar.”

De hoofdcommissaris van de RCMP, Brenda Lucki, zei in reactie dat „niet met zekerheid te zeggen is” of er sprake is van racisme bij de politie. Trudeau weersprak dat en inmiddels is Lucki er op teruggekomen. „In onze hele geschiedenis tot aan vandaag hebben we minderheden en inheemse mensen niet altijd eerlijk behandeld”, erkende ze in een verklaring.

Die groeiende erkenning van institutioneel racisme is „een positieve stap”, zegt Rose LeMay, hoofd van de Indigenous Reconcilitation Group, een organisatie in Ottawa. Ze vindt het alarmerend dat veel politiechefs het niet inzien, „ook al kijken ze er recht tegenaan”, zegt ze telefonisch. Volgens haar wordt in Canada ontkend dat racisme bestaat. „Dat is heel moeilijk te overwinnen.”

LeMay juicht toe dat de Black Lives Matter-beweging helpt de kwestie te belichten. „We delen veel soortgelijke levenservaringen, hebben deze strijd gemeen. Nu er in de VS wél consequenties zijn als zwarte Amerikanen onrechtmatig worden gedood door de politie, moet hier hetzelfde gebeuren. Agenten moeten worden ontslagen, korpschefs opstappen. De politie moet verantwoording afleggen.”