Britten claimen vondst medicijn dat sterfte Covid-19 verlaagt

Medicijn Dexamethason verminderde de sterfte onder Covid-19-patiënten in een grote Britse studie. Maar de resultaten zijn nog niet gepubliceerd.

Dexamethason is een goedkope ontstekingsremmer
Dexamethason is een goedkope ontstekingsremmer Foto Hollandse Hoogte

Behandeling met het goedkope middel dexamethason zou sterfte aan Covid-19 bij ernstig zieke patiënten verminderen. Dat blijkt uit een grote Britse studie naar de veiligheid en effectiviteit van diverse medicijnen tegen Covid-19. De resultaten zijn voorlopig – er is alleen een persbericht. De onderzoekers beloven alle gegevens zo snel mogelijk te publiceren in een wetenschappelijk tijdschrift.

„Dit is het eerste middel dat een positieve invloed heeft op de sterfte van ernstig zieke Covid-19-patiënten in het ziekenhuis”, zegt arts-microbioloog Marc Bonten van de Universiteit Utrecht. „Een behoorlijk resultaat”, vindt hij.

Al sinds het begin van de uitbraak van de nieuwe infectieziekte in China zijn artsen naarstig op zoek naar middelen die de ernst van de ziekte kunnen beperken. Maar keer op keer bleek in gecontroleerd onderzoek dat er vooralsnog geen wondermiddel bestaat dat coronapatiënten snel geneest. Nu voor het eerst een medicijn is gevonden dat sterfte duidelijk verlaagt, spreekt studieleider Peter Horby van Oxford University van „een echte doorbraak”.

Ook Bonten is enthousiast: „Ik heb de resultaten meteen doorgestuurd naar artsen in het UMC Utrecht die Covid-19-patiënten behandelen. Dit middel zou wat mij betreft ook in het Nederlandse standaardprotocol voor de behandeling van Covid-19 moeten worden opgenomen. Tot dusver werden patiënten in Nederland soms wel behandeld met vergelijkbare middelen; corticosteroïden, zoals prednison. Maar het was willekeurig, de ene patiënt kreeg het wel en de andere niet.”

Toch is lang niet iedereen meteen opgetogen over het goede nieuws. Op Twitter reageert voormalig directeur van de Amerikaanse CDC Tom Frieden, dat hij graag eerst alle onderliggende gegevens wil zien, voordat hij een oordeel geeft. „Andere studies hebben dit niet laten zien”, schrijft hij zuinigjes.

We moeten het nu doen met de hoofdlijnen die de Britten in hun persbericht weergeven. In totaal kregen 2.104 patiënten in de studie gedurende tien dagen 6 milligram dexamethason per dag (als pil of per injectie). Hun ziekteverloop werd vergeleken met een ruim twee keer zo grote controlegroep van 4.321 patiënten die het middel niet kregen. Dexamethason bleek het effectiefst bij de groep die het ernstigst ziek was; de sterfte onder patiënten die op de IC aan de beademing lagen kon met het middel met eenderde worden teruggebracht. Bij patiënten die alleen extra zuurstof nodig hadden, was het resultaat bescheidener, met eenvijfde minder sterfte. In de groep die met de minst ernstige klachten in het ziekenhuis werd behandeld was er geen verschil in sterfte meetbaar.

Behandeling met dexamethason zou, zo rekenen de Britse onderzoekers voor, bij een op de acht Covid-patiënten die op de IC aan de beademing liggen levensreddend kunnen zijn. Bij patiënten die in het ziekenhuis alleen extra zuurstof krijgen zou dat uitkomen op een op de 25.

„Hoe zieker je bent, hoe beter het werkt”, constateert Bonten. „Dexamethason is een sterke ontstekingsremmer. Het dempt de op hol geslagen afweer, die ook wel cytokinestorm wordt genoemd. Overigens onderdrukt het ook de afweer tegen het virus, maar kennelijk is dat minder belangrijk als je eenmaal in die heftige fase van de ziekte zit.”

Vanwege deze werking is er volgens Bonten met dit middel geen effect te verwachten van preventieve behandeling. Wat overigens nog ontbreekt in de Britse informatie is of en in welke mate de behandelde patiënten ook last hadden van de bekende bijwerkingen van het medicijn.

De studie is onderdeel van de grote Recovery-trial waarin gezocht wordt naar effectieve medicijnen tegen Covid-19. Begin juni staakte de Recovery-trial het onderzoek van het antimalariamiddel hydroxychloroquine als medicijn tegen Covid-19 omdat een tussentijdse analyse uitwees dat patiënten er geen baat bij hebben. De studie met dexamethason werd op 8 juni ook stilgelegd, omdat er voldoende patiënten in zaten voor de analyse. Hier bleek het effect dus wel positief.

Bonten is onder de indruk van hoe efficiënt en rigoureus de Britten de Recovery-studie uitvoeren. Er doen in totaal meer dan 11.000 patiënten aan mee, verdeeld over 175 ziekenhuizen. „In Engeland wordt dat topdown geregeld”, zegt Bonten. „Daar zouden we in Europa stinkend jaloers op moeten zijn. Hier doet elk ziekenhuis voor zich onderzoek, waardoor ze allemaal tien patiënten in hun studie hebben.”