Opinie

Standbeelden representeren de wereld van de winnaars

Beeldenstorm Vervang de oude beelden van twijfelachtige nationale ‘helden’ door een nieuwe kijk op de geschiedenis, betoogt
Het ruiterstandbeeld van Koning Leopold II van België.
Het ruiterstandbeeld van Koning Leopold II van België. Foto Thierry Roge/AFP

Het debat over omstreden standbeelden raast de wereld over. Van Christoffel Columbus in de Verenigde Staten, Koning Leopold II in België tot Jan Pieterszoon Coen in Nederland. Allen haast tot kunst verheven mannen die als helden fungeren van de westerse samenleving en cruciaal zijn geweest voor de welvaart waarin wij nu leven. Deze standbeelden leiden tot cynisme bij de inmiddels honderden duizenden Black Lives Matter-aanhangers wereldwijd.

Dat cynisme is maar al te goed te begrijpen gezien de hypocrisie waar we ons als westerse landen schuldig aan maken. Wij zijn het er massaal over eens dat die historische figuren gruweldaden hebben gepleegd. Maar tegelijkertijd vinden we dat zij veel betekend hebben voor onze westerse geschiedenis en welvaart. Het één sluit het ander niet uit en dat dient dan op onze scholen geïnstrueerd te worden.

Hypocrisie

Een recent voorbeeld van westerse hypocrisie was dat ons land, met Kamerbrede meerderheid samen met een brede westerse coalitie, besloot om in Libië de dictator Moammar Gaddafi af te zetten. Wij vonden het onze morele plicht om Libiërs te ontdoen van hun dictator ten einde de mensenrechten te verdedigen.

Gaddafi had, sinds hij in 1969 met een coup aan de macht kwam, westerse oliemaatschappijen genationaliseerd en de inkomsten ingezet om van Libië een welvaartsstaat te maken. Toen hij werd gedood in 2011 was Libië er in materieel opzicht niet slecht aan toe: het beste Afrikaanse land op de Human Development Index van de VN. Tegelijkertijd gaf hij leiding aan een bloedige dictatuur.

Lees ook: ‘Dit is een overwinning voor ónze ideeën’, zegt de man die vijf jaar geleden het eerste beeld omduwde

Ik pleit zeker niet voor het afwegen van zijn gruweldaden tegen zijn heldendaden. Ik pleit voor het besef dat wij als Westen moraalridder van de wereld willen zijn zonder de hand in eigen boezem te willen steken.

Hoe kunnen wij als land vol trots het Internationaal Strafhof (ICC) herbergen en ’s werelds ergste misdadigers berechten onder toeziend oog van de standbeelden van onze eigen ‘helden’? Helden die in hun tijd vaak net zulke erge misdaden hebben begaan als de mensen die wij van over de wereld hier naartoe halen om te berechten.

Afweging

Een standbeeld staat ook voor het eren van de verdiensten van de betreffende historische figuur. De uitkomst van een afweging waarbij het goede zwaarder weegt dan het slechte. Daarin schuilt die hypocrisie. Dat geschiedenis wordt geschreven door winnaars, is een gemeenplaats. In dat licht is elke winnaar een held, ongeacht hoeveel doden hij op zijn geweten heeft. „All very fine people”, zou Trump zeggen.

Met een historicus als premier, Mark Rutte, zou ons kabinet moeten weten dat onze geschiedenis allesbehalve dood is. Te midden van ons huidig maatschappelijk debat is deze geschiedenis springlevend. Juist nu moeten wij academici en journalisten stimuleren de nieuwe helden verantwoordelijk voor ons huidig moreel kompas verder tot leven te brengen op onze pleinen, scholen en straten.

De beelden van de oude ‘helden’ verwijderen, betekent zeker niet dat wij de geschiedenis wissen. Het getuigt integendeel van een historisch besef en stelt ons in de gelegenheid de geschiedenis opnieuw te ontdekken en nieuwe perspectieven te belichten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.