Recensie

Recensie Beeldende kunst

Navid Nuur: een kunstenaar als spelende alchemist

Tentoonstelling Het Kunstmuseum in Den Haag toont met I am because of you een kleinschalige en mooi uitgebalanceerde tentoonstelling. Navid Nuur hanteert een speelse benadering in zijn conceptuele kunst, waarbij hij niet direct alles blootgeeft.

Navid Nuur, Untitled, 2011-2020, spiegel, schoon geschraapte spiegel
Navid Nuur, Untitled, 2011-2020, spiegel, schoon geschraapte spiegel Foto: Bram Vreugdenhil.

Hebben we de wederopstanding van Jezus alleen maar zo goed voor ogen omdat het een erg sterk beeld is, met die enorme steen die aan de kant gerold is? Het is een van de vragen die kunstenaar Navid Nuur opwerpt in de tentoonstelling I am because of you in het Kunstmuseum Den Haag.

Op deze tentoonstelling vormt elk werk een uitgesponnen idee op zichzelf terwijl het tegelijkertijd onderdeel is van een groter verhaal. Dat ‘grote’ verhaal vindt plaats tussen twee letterlijke punten. Bij de ingang hangt naast de introductietekst een uitvergrote punt, afkomstig uit de introtekst. Die punt wordt herhaald bij de uitgang van de tentoonstelling. Beide werken zijn getiteld Where You End And I Begin; wie de tentoonstelling binnengaat, betreedt het hoofd van Nuur. Zolang je je tussen de twee punten bevindt, zit je in zijn verhaal.

In een wereld die het midden houdt tussen kunst en alchemie zoekt Nuur naar betekenisgeving. Dat doet hij door bijvoorbeeld op een rotsblok metalen fungus te laten groeien. Elders toont hij twee kleine, kleurrijke roestvrijstalen panelen waarop een gemarmerde tekening is aangebracht. Het marmerpatroon wordt gepresenteerd als een van de eerste vormen van abstracte kunst. Steen wordt zo bij Nuur metaal en metaal wordt steen.

De alchemist Nuur speelt op die manier met de karakteristieken van het medium en daagt de bezoeker uit de werken te onderzoeken. Zo hangt er een enorm doek dat eruitziet als een stuk verweerd beton of kalksteen. Het werk zonder titel is een poging om ‘met licht te schilderen’. Dat bedoelt Nuur letterlijk: hij maakte het werk door een emulsie van vitamine D-pillen, preparaten en oliën op het doek te gieten en heen en weer te schudden. Vitamine D maakt de mens aan wanneer uv-licht op de huid valt. Dit natuurlijke proces is een van de manieren hoe wij als mensen licht lichamelijk ervaren. De lijst eromheen is van Bubinga hout, de houtsoort die snel haar kleurechtheid verliest onder invloed van licht.

Nuur probeert niet zoals veel schilders – denk aan Vermeer of Caravaggio – het licht zo natuurgetrouw of dramatisch mogelijk te vangen, maar hij legt de lichamelijkheid van licht zelf in het doek vast. Dit is een slimme manier om te spelen met wat licht eigenlijk voor ons betekent.

NEMO

Soms schiet het spelende karakter van de werken iets te kort door de bocht, alsof het kunstwerk een onderdeel is van een educatieve installatie in NEMO. Een grote, doffe, smaragdgroene plaat blijkt, zodra er fel licht op wordt geschenen, een enorme reflector. Daar lijkt iets te missen dat het werk conceptueel afmaakt. Of neem het cijfertje op de grond, midden in een zaal, dat aan moet geven dat er een werk is. Het duurt even voordat je het piepkleine veertje ontdekt, hoog aan het plafond aan een touwtje. Het veertje vormt – volgens de begeleidende tekst – een wijzertje dat richting moet geven aan het denken van de kunstenaar. Een mooi beeld, maar wellicht net iets té subtiel.

Desalniettemin weet Nuur met I am because of you op slimme wijze prachtig beeld te combineren met speelse symboliek en betekenis. Zo maakt hij – met een wandvullende reproductie – van de wederopstanding van Jezus een symbool van de extreemste transformatie: die van niets naar iets. Met ogenschijnlijk minimale middelen geeft Nuur uitdrukking aan ideeën waar je over kan blijven nadenken. Dat hij zijn werken dubbel dateert – voor het jaar dat het bedacht is en het jaar dat het daadwerkelijk is gemaakt – is een klein detail dat die uitdrukking mooi accentueert.