Games zien lhbt’ers nu ook staan

Games Lang was een homoseksuele relatie tussen personages in games taboe, zeker in blockbusters. Nu laat het ene na het andere spel de heteronorm en stereotypering los.

Ellie en Dina vormen een liefdeskoppel in The Last of Us 2.
Ellie en Dina vormen een liefdeskoppel in The Last of Us 2. Beeld PlayStation/Naughty Dog

Met Ellie en Dina heeft ontwikkelaar Naughty Dog een primeur te pakken: het is de eerste keer dat een lesbische romance zo prominent is in een moderne blockbustergame (The Last of Us 2). De game-industrie lijkt de laatste jaren een inhaalslag te maken in de hoop nieuwe doelgroepen te bereiken. Het motto van de game-topman anno 2020: games zijn voor iedereen.

Dat was ooit wel anders. De allereerste LHBT-game, Caper in the Castro (1989), was tot drie jaar geleden onvindbaar. De maker had later wel een hetero-versie gemaakt: die was tenminste verkoopbaar. Caper in the Castro was bedoeld om geld in te zamelen voor de strijd tegen AIDS. Het zit vol grappen, en bevat een verhaallijn over een bad guy genaamd Straightman (‘Heteroman’) die probeert de drankjes van een homobar te vergiftigen.

In games, net als in alle media, is representatie van belang. Een maker die LHBT-personages in een spel stopt, zegt: hier is plaats voor jullie. Ook biedt het een realistischer beeld van de werkelijkheid. Maar voor degelijke portretten van de LHBT-gemeenschap was het lang zoeken in de underground.

De commerciële blockbusters hadden er weinig oog voor. Alleen als het tot de mannelijke puberfantasie sprak, was het interessant: in Fear Effect 2 (2001) legt de aantrekkelijke vrouwelijke protagonist het bijvoorbeeld aan met een andere vrouw – de seks druipt eraf.

Lees ook deze recensie: Het emotioneel grillige The Last of Us 2 helpt je een beter mens te worden (●●●●●)

Karakters uit de kast

De progressieve Canadese blockbuster-gamemaker Bioware voegde in 2003 in angstige stilte een lesbisch personage, Juhani, toe aan Star Wars: Knights of the Old Republic. Gedoe bleef uit: de game werd een hit. Dus kreeg kungfu-sprookje Jade Empire naast heteroseksuele romances ook twee personages die een spelerspersonage (m/v) van hetzelfde geslacht het hof kon maken. Op camera zoenen mocht niet. Dat lag gevoelig, merkte Bioware ook bij sci-fi-reeks Mass Effect, waar een seksscène met een feminiene alien Fox News haalde.

Jade Empire maakte indruk op David Gaider, zelf homoseksueel, en toen hoofdschrijver voor een ander Bioware-project: fantasyreeks Dragon Age. „Ik had nooit gedacht dat ik die kant van mijn aard in mijn werk zou kunnen stoppen”, zei hij in 2015 tegen online magazine en YouTube-kanaal Video Game Sophistry. Dragon Age: Origins (2009) kreeg twee biseksuele personages waarmee spelers konden daten. Deel twee ging verder: alle mogelijke romantische partners waren biseksueel.

Conservatieve fans deden online hun beklag. Maar Gaider was duidelijk: „Onze romances zijn voor iedereen.” Bioware had zijn plek gevonden als thuishaven voor een groeiende schare ‘gaymers’, en andere makers gaven navolging. Alleen met de ‘T’ in LHBT ging het langzaam. De eerste prominente transgender man dook pas op in Dragon Age: Inquisition (2014). Veel andere, niet-stereotype voorbeelden zijn er niet.

Ellie in The Last of Us 2.

Conservatief protest

In games zonder vastomlijnd verhaal was het makkelijker. In het digitale poppenhuis The Sims kregen gamers vroeg carte blanche. Pas zes jaar geleden gaf een van de ontwikkelaars van het allereerste Sims-spel (2000) toe dat homoseksuele relaties per ongeluk in het spel terecht waren gekomen. Het had verwijderd moeten worden – ‘te controversieel’, vond het team – maar een nieuwe werknemer wist niet van de beslissing. Pas bij de aankondiging zagen de producers tot hun schrik kussende vrouwen. Drie edities later is het homohuwelijk Sims-realiteit. De keuzehokjes ‘man of vrouw’ zijn vervangen door keuzes over ‘feminiene’ of ‘masculiene’ trekjes, hoe een Sim op de wc zit, en of de Sim zwanger kan worden.

In 2018 kreeg de populaire gamereeks Assassin’s Creed een Bioware-achtige make-over. Lees hier de recensie.

In 2014 waren sommige conservatieve gamers deze ontwikkelingen beu. Ze vielen gamemakers, met name vrouwen, aan op sociale media. Het werkte averechts: veel makers beloofden juist méér diversiteit. Homo- en biseksuele bijpersonages verschenen in blockbustergames, games met meerdere speelbare personages lieten karakters uit de kast komen, en games uit de lagere budgetklassen durfden steeds meer LHBT-thema’s te verkennen.

Alleen in de zwaarste gewichtsklasse ontbrak een expliciet niet-heteroseksuele hoofdpersoon, wier seksualiteit niet door de speler te bepalen is, en niet diep in de game is verstopt. Zwaarder dan de opvolger van zombie-tragedie The Last of Us, één van de belangrijkste games van de jaren 10, kan het bijna niet. Toen vorig jaar een trailer van The Last of Us 2 verscheen waarin Ellie en Dina, beide realistische jonge vrouwen in plaats van seksbommen, een kus delen, brak de woede weer uit. Tegelijk reageerden LHBT-fans met achterdocht: het risico dat een grote maker in clichés trapt – geliefden van homoseksuele personages sterven vaak tragisch – ligt altijd op de loer. Vanaf twee kanten bezien zette Naughty Dog een gewaagde stap. „Wanneer we verhalen en personages maken, proberen we zo veel mogelijk te weten te komen. Wat kan aanstootgevend zijn, waar bestaan vooroordelen over?”, zegt regisseur Neil Druckmann. „We vragen ons af: dit is pijnlijk terrein, hoe belangrijk is het voor het verhaal?”

In een eerdere uitbreiding op deel één blijkt Ellie al verliefd op een meisje. „Dat vonden we een emotioneel interessanter verhaal dan dat ze gewoon vriendinnen waren.” Dat gingen ze voor een deel twee niet meer veranderen.

Druckmann kijkt met tevredenheid terug op de ontwikkelingen in de industrie de afgelopen tien jaar. „Er is zoveel meer diversiteit in verhalen en personages. We beginnen steeds meer op andere media te lijken.”