Recensie

Recensie Muziek

Finers ‘Longplayer’ tart de menselijke tijdservaring

Holland Festival Voor zijn coronabestendige online editie programmeerde het Holland Festival Jem Finers ‘Longplayer’. De duizend jaar durende compositie is deze week te beluisteren in het Lloyd Hotel.

De compositie ‘Longplayer’ van Jem Finer
De compositie ‘Longplayer’ van Jem Finer

Wie deze dagen het torentje van het Amsterdamse Lloyd Hotel bezoekt, wordt overspoeld door het ritualistische getingeltangel van 234 gesamplede klankschalen. Diep resonerende drones en klokachtig gebeier vermengen zich tot muziek van een ijzerenheinige traagheid.

Longplayer heet het werk dat het Holland Festival op de valreep programmeerde voor zijn coronabestendige 2.0-2.0 editie. Het stuk komt uit de koker van de Brit Jem Finer (1955), van huis uit computergeleerde, ooit banjospeler van punk-folkband The Pogues, tegenwoordig componist en geluidskunstenaar.

Finer koos een terzake doende titel voor zijn compositie, die maar liefst duizend jaar in beslag neemt. Op 31 december 1999 werd de muziek computermatig aangezwengeld. Als alles goedgaat, komt ze pas in 2999 tot een eind. Ondertussen was Longplayer wereldwijd te beluisteren op locatie. Tevens als online stream en app.

Je zou Longplayer kunnen zien als een gigantische loop die zich eens per millennium in de staart bijt. Het algoritme dat de klus klaart is even eenvoudig als ingenieus. Finer componeerde zes modules (met elk een eigen tempo en duur) die hij als planeten om elkaar heen laat cirkelen.

Tot zover de theorie. In klinkende realiteit dwingt Longplayer je tot een mentaal ritardando. Terwijl buiten het ritme van de stad onvermoeibaar voortdendert (treinen rijden af en aan, verkeer speelt stopmotionspelletjes bij een stoplicht) lijken de minuten in het Lloyd-torentje steeds langzamer weg te tikken.

Volgens Finer waren het niet zozeer muzikale overwegingen, maar ideeën over tijd die hem tot Longplayer inspireerden. Vooral de gigantische tijdspannes die zich op geologische en kosmische schaal aftekenen, fascineerden hem. Deep time.

Een ander concept dat zich al luisterend opdringt, is het zogenaamde hyperobject. Zo noemt de Engelse filosoof Timothy Morton fenomenen die zich in zulke immense tijdruimtes manifesteren dat ze ons menselijke frame te boven gaan. Klinkt abstract? Het huidige tijdsgewricht grossiert in concrete voorbeelden: van kernafval dat tienduizenden jaren radioactief blijft, tot de trage maar gestage tred van klimaatverandering.

Juist in die context is Longplayer een urgent project, dat onze menselijke tijdservaring relativeert. In plaats daarvan laat Finer je temporeel afstemmen op hyperobjecten die we hoognodig het hoofd moeten bieden.