Europese Commissie hielp Kroatisch ‘schandaal’ onder de pet houden

Kroatië geeft Europees geld voor toezicht op grensbewaking niet daaraan uit. Ondertussen blijft de mishandeling van migranten aan de grens doorgaan.

Een groep van ruim dertig migrantenwerd begin mei naar eigen zeggen door de Kroatische politie met verf besproeid en geslagen.
Een groep van ruim dertig migrantenwerd begin mei naar eigen zeggen door de Kroatische politie met verf besproeid en geslagen. Foto Danish Refugee Council

De Europese Commissie heeft helpen verdoezelen dat de Kroatische overheid EU-geld bedoeld voor onderzoek tegen mensenrechtenschendingen, niet voor dat doel gebruikt. Uit e-mails tussen Commissie-ambtenaren, die in bezit zijn van NRC, blijkt dat gevreesd werd voor „een ‘schandaal’ ” als eerlijk met het Europees Parlement gedeeld zou worden hoe weinig van het geoormerkte geld correct besteed is.

Kroatië, dat hoopt binnenkort lid te worden van de douanevrije Schengenzone, is de afgelopen jaren beschuldigd van stelselmatige mensenrechtenschendingen tegen vluchtelingen en migranten die via Kroatië naar Noord-West Europa proberen te reizen. Kroatische grenswachten zouden geregeld migranten mishandelen, hun persoonlijke bezittingen afpakken en ze vervolgens terugdwingen naar Bosnië. De Afghaan Sarwar Tanha (destijds 19) vertelde eind vorig jaar in het ad hoc migrantenkamp Vucjak dat hem drie tanden uit zijn mond waren geslagen. „Ze namen ons geld en telefoons af. Daarna moesten we onze kleren en schoenen uittrekken, die staken ze in de fik.” Anderen vertelden hoe ze waren geslagen en door honden gebeten. Naast grenspolitie zouden aan de grens ook lokale milities actief zijn die migranten mishandelen en opjagen.

Zo ziet het afvoerputje van het Europese migratiebeleid eruit

Miljoenen naar grensbewaking

Kroatië kreeg eind 2018 bijna 7 miljoen euro extra Europees geld (bovenop een al bestaande bijdrage van bijna 125 miljoen) om de grensbewaking te versterken. Van dat bedrag was 300.000 euro bedoeld „om te garanderen dat alle maatregelen aan de EU-buitengrenzen proportioneel zijn en in volledige naleving van fundamentele rechten en EU-asielwetten”.

Toen het Europees Parlement vragen stelde over de besteding daarvan, bleek dat de Kroatische regering erover had gelogen. Ministers hadden beweerd dat het grootste deel van het geld was overgedragen aan de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en de lokale mensenrechtenorganisatie Hrvatski Pravni Centar (Kroatisch Juridisch Centrum). Beide organisaties ontkenden echter iets te hebben ontvangen.

Daarmee geconfronteerd besloot de Europese Commissie niet de Kroatische regering aan te spreken, maar slechts beperkte informatie naar het Parlement te sturen. „Dat maar 102.000 euro is uitgegeven, zal zeker als een ‘schandaal’ gezien worden”, schreef een ambtenaar in februari in een mail aan collega’s. Hij suggereert ook dat „Kroatië zeker (jullie?) hulp nodig heeft met ‘de laatste hand’ leggen” aan de definitieve verslaglegging over het toezichtsgeld. De Commissie hoort dergelijke rapportages te controleren, niet te regisseren.

Tineke Strik, Europarlementariër namens GroenLinks, is ontstemd dat „de Europese Commisie niet alleen wegkijkt bij structurele mensenrechtenschendingen, maar actief meewerkt om de schijn op te houden dat het wel goed zit in Kroatië”.

In reactie op de uitgelekte mails laat een woordvoerder van de Commissie weten dat „geen poging is gedaan informatie voor het Europees Parlement te verbergen”, maar dat deze niet gedeeld werd omdat het door Kroatië verstrekte verslag „incompleet” was. Afgelopen vrijdag kondigde de Europese Commissie aan dat het de excessen aan de grens nu zelf gaat onderzoeken „zodra de coronacrisis dat toestaat”.

Nieuwe schendingen

Uit recente rapportages van in de Bosnië actieve Deense Vluchtelingenraad blijkt dat de mensenrechtenschendingen aan de grens onverminderd plaatsvinden. Begin mei zou een dertigtal Pakistaanse en Afghaanse mannen door politieagenten zijn beroofd, geslagen en werden rode en oranje kruizen op hun hoofden geschilderd. Eind vorige maand zou een groep van 16 migranten door gemaskerde mannen zijn tegengehouden, om een boom zijn vastgebonden en gemarteld met messen, stroomstootwapens en kogels die dichtbij hen werden afgevuurd. De Kroatische politie heeft eerder wel toegegeven dat soms geweld wordt gebruikt bij het bewaken van de grens, maar ontkent deze incidenten.