Opinie

De grootste schurken van de geschiedenis

Lotfi El Hamidi

Als de beeldendiscussie iets duidelijk heeft gemaakt, dan wel hoe oncomfortabel oude, vertrouwde verhalen over de eigen geschiedenis kunnen worden. Krab je aan een nationale mythe, dan ontstaat er jeuk aan het zelfbeeld van de natie. De dappere held blijkt ook een meedogenloze schurk, de avontuurlijke zeevaarder een ordinaire piraat, en de vrijgevige weldoener hier was een gewetenloze uitbuiter daar.

De tegenargumenten zijn bekend. Je moet mensen uit het verleden niet naar de maatstaven van de huidige tijd beoordelen, en dat de westerlingen weliswaar wreed konden zijn, maar toch echt niet wreder dan hun tegenstanders en rivalen uit dezelfde periode. Vergeleken met de Arabische slavendrijver was de Europeaan een keurige padvinder.

De laatste reflex vind ik zelf fascinerend, omdat die niet alleen het zelfbeeld probeert te redden (‘ons gedrag viel mee’) maar ook het beeld over de Ander verraadt (‘zij waren erger’). En de Arabier blijkt opvallend genoeg bijna altijd de ideale bad guy.

Nou was de Arabier geen lieverdje, en het debat over slavernij (die in sommige Arabische landen pas zeer recent is afgeschaft) en racisme in de Arabische wereld staat daar niet eens in de kinderschoenen. Maar ik vermoed dat het de ‘critici’ daar niet om te doen is.

De verwijzing naar Arabieren als de grootste schurken van de geschiedenis past namelijk in een oude traditie. Ik moet denken aan het werk van de Libanees-Amerikaanse hoogleraar Jack Shaheen (1935-2017), die uitgebreid onderzoek deed naar beeldvorming van Arabieren in Hollywoodfilms. In zijn boek Reel Bad Arabs: How Hollywood Vilifies a People (ook een documentaire) laat Shaheen zien hoe de Arabier de afgelopen eeuw in films en series is neergezet. Conclusie: de Arabier is veruit de meest gedemoniseerde figuur in de filmgeschiedenis. Ja, Arabieren komen er zelfs slechter vanaf dan de Duitsers en Russen, de twee grote aartsvijanden van de Amerikanen in de twintigste eeuw.

In de onderzochte films waarin Arabieren een rol spelen komen ze nagenoeg altijd naar voren als onbetrouwbaar, gewetenloos en gewelddadig. Vanaf de jaren zeventig zijn het vooral terroristen met een beroerde oog-handcoördinatie; na 9/11 worden ze een stuk gevaarlijker en vervullen ze de rol van infiltranten en home grown terrorists.

Je gaat het pas zien als je het door hebt.

Nu gaan er een paar oude standbeelden van hun sokkel en sommige westerlingen voelen zich al gestigmatiseerd. Je zou bijna willen vragen: en, hoe voelt het om een Arabier te zijn?

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.