Rekt de burgemeester in de strijd tegen de misdaad de wet te veel op?

Criminaliteit Seref Batman uit Huizen kreeg een brief van de burgemeester. Bij nog een misstap moet hij 50.000 euro betalen. „Wie is hier nou ondeugend?”

De politie doorzocht het bedrijf en de woning van Seref Batman. Drugs worden niet gevonden, wel wapens en veel geld.
De politie doorzocht het bedrijf en de woning van Seref Batman. Drugs worden niet gevonden, wel wapens en veel geld. Foto Olivier Middendorp

Na een uurtje ijzer pompen om zijn imposante torso te onderhouden, rijdt Seref Batman vanaf de sportschool ’s ochtends altijd langs zijn garagebedrijf in Huizen voordat hij naar huis gaat. De dagelijkse routine wordt deze dinsdag onderbroken omdat hij vlak bij zijn met tweedehandsauto’s gevulde showroom een agent ziet staan. Er is een controle gaande.

De 42-jarige Batman slaat het advies om te wachten in de wind en loopt het bedrijventerrein op. Daar ziet hij dat agenten met hulp van militairen de showroom met kantoor en de aanpalende loodsen zijn binnengegaan. Volgens een tip liggen er zware wapens en grote hoeveelheden drugs, verstopt in geheime ruimtes.

Op zijn kantoor ligt een geladen wapen, weet Batman: een .38 special Smith & Wesson. Hij heeft de revolver gekocht nadat hij in 2015 van de politie te horen kreeg dat hij op een dodenlijst stond. Details kreeg hij niet, maar de waarschuwing dat iemand hem wilde liquideren maakte indruk op Batman, ook al heeft hij zelf een niet onbescheiden strafblad – elf jaar cel voor mishandeling en andere geweldsdelicten.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Burgemeester versus Batman

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Na de vondst van het wapen wordt Batman ter plekke gearresteerd en afgevoerd. Het is dan dinsdag 22 oktober 2019.

De politie is die ochtend ook langsgeweest bij het huis waar Batman woont met zijn vrouw en hun 5-jarige dochtertje. „Seref is niet thuis”, roept ze nog. Maar voordat ze open kan doen, hebben agenten de voordeur al opengeramd. In de slaapkamer wordt nog een geladen wapen gevonden, verstopt in een kast. Volgens een woordvoerder belt de politie nooit aan bij een vermoeden van verboden wapenbezit.

Naast de wapens hebben ze nog een aantal spullen gevonden. Een ‘jammer’ bijvoorbeeld, een apparaatje waarmee je telefoonsignalen kunt verstoren. Op zijn kantoor en in de woning van Batman wordt bij elkaar 80.000 euro gevonden. In een leegstaande loods liggen schakelkasten, lampen en ander materiaal dat gebruikt kan worden voor het inrichten van een wietplantage.

Geen drugs, wel dicht

Drugs worden niet gevonden, al slaat een drugshond wel aan op een dichtgemaakte ruimte. Maar daar ligt niks. Op basis van al deze informatie wordt Batman door de rechter voor drie maanden in voorlopige hechtenis genomen en kan de recherche de zaak verder onderzoeken.

Terwijl dat onderzoek loopt, krijgt Batman bericht van de gemeente Huizen: de panden waarin zijn garagebedrijf was gevestigd, worden gesloten. Dat doet de gemeente op basis van de Wet Damocles. Nederlandse burgemeesters kunnen inwoners tijdelijk uit hun woning zetten als daar bijvoorbeeld drugs wordt gevonden.

Lees meer over het sluiten van woningen na een drugsvondst: Drie maanden uit huis gezet om 14 gram wiet

De bevoegdheid van burgemeesters is de laatste jaren flink toegenomen. Zo hoeft in de praktijk geen sprake te zijn van actieve drugshandel, maar is het in huis hebben van een handelshoeveelheid, bijvoorbeeld meer dan 5 gram wiet, genoeg reden voor sluiting. Sinds 2019 geldt dat ook voor het bezit van spullen waarmee je wiet kunt maken. De maatregel is niet bedoeld als straf, maar om de overtreding te beëindigen en herhaling ervan te voorkomen. Het bezitten van wapens kan in de praktijk bijdragen aan de noodzaak om een pand te sluiten, in combinatie met drugs of voorbereidingshandelingen.

Batman legt zich neer bij dit besluit. Hij weet dat hij een straf voor verboden wapenbezit niet kan ontlopen. Dat gaat hij niet aanvechten. Wie een fout maakt, krijgt straf. Daar loop Batman niet voor weg. Sterker nog: als de gemeente hem vraagt zijn garagebedrijf te sluiten omdat het verkeerde mensen aantrekt, verkoopt Batman meteen zijn hele voorraad auto’s en sluit hij de tent.

Tijdens zijn detentie vertelt Batman aan de recherche zijn hele verhaal. De wapens en de ‘jammer’ zijn van hem, daar doet Batman niet geheimzinnig over. Maar met die spullen voor een wietkwekerij heeft hij niks te maken, zo zegt hij zelf. Het huurcontract voor die loods heeft hij opgezegd en de sleutels zijn geretourneerd, zo bevestigt de verhuurder later ook tegen de politie.

En die 80.000 euro? Handelsgeld, allemaal verantwoord in de boekhouding van zijn bedrijf. Een verklaring die na boekenonderzoek wordt bevestigd door de fiscus. Als Seref Batman voor de Kerst vrijkomt, denkt hij dat zijn problemen zijn opgelost. Hij vliegt met zijn gezin naar Turkije voor een vakantie.

Seref Batman bij zijn garagebedrijf, dat werd gesloten op basis van de Wet Damocles. Foto Olivier Middendorp

Zonder dralen

Maar daarmee rekent hij buiten Niek Meijer, die in november is geïnstalleerd als burgemeester van Huizen, in het Gooi. Als burgemeester van de gemeente Zandvoort heeft de VVD’er een stevige reputatie opgebouwd als het gaat om de strijd tegen ondermijning. Meijer vindt het zijn taak om de inwoners van de gemeente Huizen te beschermen tegen de oprukkende georganiseerde misdaad.

Meijer oordeelt dat Batman stevig moet worden aangepakt. Zo besluit de burgemeester de sluiting van het garagebedrijf met drie maanden te verlengen, omdat het zegel van de deur van een van de loodsen is verbroken. Bij Batman breekt er dan wat. Het gaat om de loods die hij niet langer huurt en bovendien was hij op vakantie op het moment dat kennelijk iemand die loods binnen is gegaan.

Batman vraagt een gesprek aan met Meijer en de burgemeester ontvangt hem op 23 maart in het gemeentehuis van Huizen. Batman waardeert het dat Meijer hem persoonlijk te woord staat en zonder dralen vertelt waar het op staat. Als Batman zich niet gedraagt volgens de regels, zo maakt de burgemeester duidelijk, is hij niet meer welkom in Huizen. Maar als Batman zijn leven wil beteren en daarbij hulp nodig heeft van de gemeente, dan kan hij op de burgemeester rekenen.

Batman vertelt aan Meijer wat zijn advocaten al eerder per brief hebben laten weten over de voorgenomen sluiting. Behoudens de vondst van de wapens zijn alle beschuldigingen aan het adres van Batman nergens op gestoeld. Het gevonden geld is niet uit misdaad afkomstig, de spullen voor de wietplantage zijn niet van hem en Seref Batman heeft niet het zegel van de loods verbroken.

Een maand na het gesprek ontvangt Batman weer post van de gemeente. Dit keer is het een dwangsom onder last. Als Batman zich in de toekomst schuldig maakt aan overtreding van de Opiumwet binnen de gemeentegrens moet hij een boete betalen van 50.000 euro, per incident. Batman maakt via zijn advocaten bezwaar tegen deze beschikking.

Als dat door de gemeente wordt afgewezen, richt hij zich tot NRC om zijn verhaal te vertellen. Hij vindt dat de gemeente Huizen zijn boekje te buiten gaat. „Ik ben nog nooit veroordeeld voor drugshandel en nu krijg ik een brief dat als ik dat wel doe, er een boete op staat van 50.000 euro. En dat allemaal op basis van een onderzoek waarbij niks is gevonden dat mijn betrokkenheid bij drugshandel bewijst. Het slaat nergens op, zegt hij.

Michelle Bruijn is promovenda aan de Rijksuniversiteit Groningen en een kenner van de Wet Damocles. Zij zegt dat een last onder dwangsom over het algemeen wordt gezien als een soepelere variant van het Damocles-beleid. Immers, een pand hoeft dan niet dicht. Ze zegt het vreemd te vinden dat bij Batman twee keer een maatregel lijkt te zijn opgelegd voor dezelfde overtreding. Voor het vinden van het materiaal dat gebruikt kan worden voor een wietplantage en voor het verbreken van het zegel is al een sanctie opgelegd door de burgemeester: het sluiten van de panden. „Ik heb het nog niet eerder gehoord dat gemeenten het opleggen van een last onder dwangsom combineren met het sluiten van panden voor dezelfde overtreding. Ik durf niet te zeggen of dit bij de rechter standhoudt.”

Niek Meijer vertelt desgevraagd dat hij als burgemeester een bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor de openbare orde en de veiligheid van zijn inwoners. „Dat algemene belang moet ik afwegen tegen het particuliere belang van de betrokkene. En in dit specifieke geval heb ik gekozen voor het algemene belang: de inwoners en ondernemers van Huizen.”

Lees ook dit afscheidsinterview met de burgemeester van Gilze Rijen over zijn strijd tegen zware criminaliteit: ‘We kennen je wel, klootzak. Jij bent die burgemeester’

Het aanpakken van de ondermijnende criminaliteit wordt de laatste jaren steeds belangrijker gevonden. „We moeten niet blijven stilstaan”, zo omschrijft Meijer de ontwikkeling. Hij legt uit dat via het strafrecht achteraf wordt opgetreden. „Er is iets gebeurd en daar oordeelt een rechter over. Maar een gemeente kan ook aan de voorkant optreden. En laat één ding duidelijk zijn: als deze meneer zich aan de wet houdt, heeft hij niets te vrezen.”

Nieuwe aanpak tegen misdaad

Van een burgemeester wordt volgens Meijer verwacht dat hij optreedt tegen de vermenging van de onderwereld en de bovenwereld. „Dan vraag ik me af: hoe gaan we dat doen? In dat kader ben ik ook op zoek naar nieuwe of andere methoden.

Ik ben me ervan bewust dat wat ik in deze zaak heb gedaan, anders is. Ik heb niet alleen de panden waar deze meneer gebruikt van heeft gemaakt gesloten, maar daarna nog een last onder dwangsom opgelegd. Die is inderdaad gericht op de persoon. Maar we hebben het hier wel over iemand die onder meer vuurwapens in zijn panden heeft. Daar heb ik als burgemeester een verantwoordelijkheid om tegen op te treden. En dan ben ik zelf ook nieuwsgierig: kan deze lijn die ik hier heb ingezet de toets van de rechter doorstaan? Ik denk zelf dus van wel.”

Als de betrokkene vindt dat de burgemeester te ver gaat, kan hij bezwaar maken bij de rechter, stelt Meijer. „Ik zal dan persoonlijk uit komen leggen wat mijn argumenten en motieven zijn en ben benieuwd of de rechter die met mij deelt.”

Die dag komt zeker, zegt Sanne Schuurman, advocaat van Batman. Als het nodig is, procedeert hij door tot de hoogste rechter. „Los van de onjuiste conclusie dat Batman actief is in de drugshandel, kan de overheid geen apart beleid maken voor één persoon”, stelt Schuurman.

Als het aan Schuurman en zijn cliënt ligt, komt er een Batman-arrest waaruit blijkt dat de burgemeester van Huizen zich niet aan de regels houdt. „Ik heb tegen de burgemeester gezegd dat hij de vader is van een aantal kinderen”, zegt Batman. „Ik ben als een van die kinderen ondeugend geweest – door dat wapenbezit. Maar dat betekent toch niet dat de burgemeester als vader zich nu niks meer hoeft aan te trekken van de regels? Dan is de vader zelf net zo ondeugend, ja toch?”