Analyse

Frankrijk heropent grenzen, Macron blijft vaag over toekomst

Herstelplan Frankrijk President Macron had beloofd dat hij zichzelf zou heruitvinden na de coronacrisis. In zijn toespraak zondagavond bleek dat hij er nog niet helemaal uit is.

Een demonstrant in Parijs houdt een hart omhoog met de tekst ‘Macron, ik veracht je met heel mijn hart’
Een demonstrant in Parijs houdt een hart omhoog met de tekst ‘Macron, ik veracht je met heel mijn hart’ Foto Reuters

Maandag wordt in Frankrijk bijna alles als vóór de coronacrisis. De grenzen met de buurlanden gaan weer open. Het hele land kleurt groen, wat onder meer wil zeggen dat ook de cafés en restaurants in Parijs opnieuw binnen klanten kunnen ontvangen. Tot dusver mocht dat alleen op het terras. Vanaf 22 juni gaan alle scholen weer open zonder beperkingen. Alleen voor grote bijeenkomsten zullen nog restricties gelden.

Dat waren de voornaamste elementen in de toespraak tot de natie die president Emmanuel Macron zondagavond heeft gehouden – zijn vierde sinds het begin van de coronacrisis. Naar de toespraak was met veel belangstelling uitgekeken omdat Macron in zijn laatste toespraak op 13 april de Fransen had opgeroepen om „onszelf opnieuw uit te vinden – ikzelf in de eerste plaats”.

Dat leidde tot veel speculatie over een nieuwe doorstart voor Macrons presidentschap: het aanstellen van een nieuwe premier, een geheel nieuwe regeringsploeg of zelfs het terugtreden van Macron en het uitschrijven van nieuwe verkiezingen. Maar Macron was duidelijk nog niet klaar met zijn denkoefening.

Nieuwe datum

In plaats van dat alles gaf hij de Fransen een nieuwe datum in juli. In de tussentijd vraagt hij het parlement om voorstellen te doen voor het post-coronatijdperk, en hij beloofde ook de consultaties met de burger voort te zetten. Dat laatste slaat op de zogeheten „Ségur de la Santé” – voor overleg met het personeel van de openbare ziekenhuizen – en de klimaatconventie, een soort burgerparlement dat eind vorig jaar werd bijeengeroepen en dat deze week zijn werkzaamheden beëindigt.

Macron komt verzwakt uit de coronacrisis. Volgens een recente opiniepeiling van YouGov is zijn populariteit deze maand met nog een procentpunt gedaald tot 28 procent. Macrons premier Édouard Philippe zag zijn populariteit juist met 11 procentpunten stijgen tot 42 procent.

Macron is de laatste twee maanden praktisch onzichtbaar geweest. Ja, hij pakte uit met maatregelen voor de auto- en luchtvaartsector en hij was actief op Europees vlak. Maar hij liet toe dat premier Philippe hét gezicht werd van de versoepeling van de lockdown. Het straatprotest tegen racisme en politiegeweld liet hij dan weer over aan zijn minister van Binnenlandse Zaken, Christophe Castaner.

Die laatste joeg vorige week de politiediensten tegen zich in het harnas nadat hij maatregelen had beloofd tegen racisme bij de ordediensten. Dat was een voorzet voor Macron om zich juist uit te spreken voor de politie.

‘Politieagenten verdienen steun’

„Zonder republikeinse orde is er geen veiligheid, geen vrijheid”, zei Macron zondagavond. „Het zijn onze politieagenten die deze orde garanderen. Zij stellen zich elke dag in onze naam bloot aan risico’s. Zij verdienden daarvoor de steun van de overheid en de erkenning van de natie.”

Macron bewees wel lippendienst aan het aanhoudend protest tegen racisme en politiegeweld – zaterdag kwamen opnieuw zo’n vijftienduizend mensen op straat in Parijs – maar veroordeelde er aspecten van.

„Wij moeten standvastig zijn tegen racisme, antisemitisme en discriminatie”, zei Macron, „er zullen nieuwe, krachtige maatregelen worden genomen. Maar deze nobele strijd is misplaatst wanneer hij de vorm aanneemt van communitarisme, of van een haatdragend of foutief herschrijven van de geschiedenis.”

„De Republiek gaat geen enkel standbeeld neerhalen, geen enkele naam uit zijn geschiedenis wissen"

Macron liet er geen twijfel over bestaan dat er wat hem betreft in Frankrijk geen plaats is voor de „beeldenstorm” tegen foute figuren uit het verleden die in de marge van het Black Lives Matter-protest het licht zag. „Ik zeg het u zonder omwegen, beste landgenoten”, aldus Macron, „de Republiek gaat geen enkel spoor of geen enkele naam uit zijn geschiedenis uitwissen. De Republiek gaat geen enkel standbeeld neerhalen.”

Het grootste deel van zijn speech besteedde Macron aan de economische uitdaging waar Frankrijk voor staat. Frankrijk is economisch bijzonder hard getroffen door de coronacrisis: verwacht wordt dat de economie dit jaar met 11,4 tot 14,1 procent gaat krimpen – vergelijkbaar met Spanje en Italië.

Geen belastingverhoging

Macron herinnerde eraan dat Frankrijk alles bij elkaar voor 500 miljard euro heeft uitgetrokken tegen de tijdelijke werkloosheid, en voor steun aan de auto- en luchtvaartsector, de horeca en de cultuursector. „Hoeveel landen hebben zoveel gedaan”, vroeg Macron.

Hij beloofde dat er geen belastingverhoging komt. Maar hij bleef verder vaag over zijn economische herstelplan. Frankrijk gaat inzetten op vernieuwing en duurzaamheid en het gaat productie en banen terug naar Frankrijk brengen waar nodig. Macron beloofde ook dat het economisch herstel „sociaal en solidair” zal zijn, waarmee hij in de eerste plaats het verplegend personeel bedoelt.

Want de versoepeling van de lockdown betekent ook dat al de grieven die de Fransen hadden vóór de coronacrisis opnieuw aan de oppervlakte komen.

Het personeel van de openbare ziekenhuizen, dat heel vorig jaar heeft betoogd tegen de bezuinigingen in de sector, heeft voor dinsdag een nationale betogingsdag aangekondigd. Ook de gele hesjes staan opnieuw te trappelen om te betogen.

Tot dusver zijn alle aanvragen voor betogingen geweigerd omwille van de veiligheid rond het coronavirus. Maar de raad van state heeft zaterdag beslist dat gezien de huidige stand van de volksgezondheid een betogingsverbod niet langer gerechtvaardigd is.

Meer dan tachtig klachten

Ook politiek is Macron verzwakt. In mei verloor hij zijn absolute meerderheid in het parlement toen zeventien parlementariërs van zijn partij La République en Marche een nieuwe partij oprichtten. Wanneer eind juni de tweede ronde van de gemeenteraadsverkiezingen wordt gehouden – die was opgeschort door de coronacrisis – zal Macrons partij naar verwachting geen enkele burgemeester van een grote stad binnenhalen.

Op juridisch vlak lopen er meer dan tachtig klachten tegen de Franse regering wegens onvrijwillige doodslag en nalatigheid, ingediend door families van Covid-19-doden of de zorgsector.

Lees ook Na het werk trekken Parijse artsen en verpleegkundigen de nacht in om actie te voeren

Wat er ook aankomt is het debat over de Franse aanpak van de coronacrisis. Volgens een opiniepeiling van Le Figaro vindt liefst 66 procent van de Fransen dat de regering in gebreke is gebleven – weinig andere Europees landen zijn zo streng in hun oordeel.

Applaus lijkt bijna exclusief uit het buitenland te komen. Het zijn vooral de Angelsaksische kranten die opmerken dat het Frankrijk – niettegenstaande zijn hoge dodental van bijna dertigduizend – aardig is gelukt om een overbelasting van zijn gezondheidssector te vermijden. Dergelijke artikelen worden altijd breed uitgemeten in de Franse media. Hun conclusie is altijd dezelfde: wat een Franse president ook doet, de Fransen zullen altijd ontevreden zijn.

Update 14-06-2020: Dit artikel is geactualiseerd na de toespraak van president Macron zondagavond.