Opinie

Marmite wint het van Unox en dat is jammer

Rosanne Hertzberger

Het is juni 2020. Nederland is op zijn knieën gebracht door de diepste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog. Er wordt een krimp verwacht van 6 procent. De overheid moet alle zeilen bijzetten om ervoor te zorgen dat bedrijven niet omvallen, onze vliegtuigen straks nog vliegen, zzp’ers niet aan de bedelstaf raken en theaters weer open kunnen. We smeken Nederlanders om naar elkaar om te kijken. Support your locals. Koop extra. Neem een voucher. Haal af. Betaal vooruit. Doneer. Help de buren.

Midden in de crisis besluit Unilever dat, na negentig jaar Brits-Nederlands te zijn geweest, het onmogelijk is dit nog een dag langer vol te houden. Het bedrijf van Calvé pindakaas, Knorr en raketijsjes is plotseling niet meer van ons. Brexit Unilever.

Ik weet dat het in eerste instantie niets zal veranderen aan belasting betalen, banen of investeringen, maar er is meer dan geld alleen. Er is ook zoiets als symbolische waarde. Als dna, karakter, wortels. Het vertrek is ook deels oranjeverdriet. Marmite wint het van Unox. De Brexiteers vieren nu een feestje, want juist Unilever was een voorbeeld van een bedrijf dat wel eens zou kunnen vertrekken na Brexit. Maar het Verenigd Koninkrijk houdt zijn grote spelers met een simpele formule vast: de aandeelhouder is er nog ouderwets koning en de beurskoers heilig. Niets van dat softe langetermijndenken, geen bescherming tegen vijandige overnames en geen cent van het dividend naar de Britse National Health Service of andere leuke hebbedingetjes voor het volk.

Dit is meer dan alleen Unox tegen Marmite. Ik zie hier de winst van ouderwets Anglo-Saksisch kapitalisme tegenover het kwetsbare ontluikende stakeholderkapitalisme. Dat is het idee dat niet alleen de aandeelhouders en de beurskoers ertoe doet, maar ook het onmeetbare: de boeren, de leefomgeving, de waterhuishouding, de dieren en de bomen. Unilever was bij uitstek een bedrijf dat liet zien dat het ook anders kon. Er werd sceptisch gedaan over het Sustainable Living Plan, ik lachte hardop mee over de veganistische shampoo maar uiteindelijk waren Unilevers klimaatambities juist een voorbeeld dat het bedrijfsleven ook een bondgenoot kan zijn om de leefbaarheid op aarde te beschermen. Niemand verplichtte het bedrijf ertoe en toch stak het zijn nek uit. Unilever moest twee keer zo groot worden met een twee keer zo kleine CO2-afdruk. Bij zijn vertrek benadrukte bestuursvoorzitter Paul Polman dat juist het bedrijfsleven een hoofdrol moest spelen in de heruitvinding van het kapitalisme waarbij de langetermijnhorizon centraal moest staan. Dat paste beter in Nederland, in de EU, dan in Londen.

Journalist Jeroen Smit beschrijft in zijn boek Het Grote Gevecht & het eenzame gelijk van Paul Polman hoe groot de schrik dan ook was toen er een vijandig bod van Kraft-Heinz kwam. Een kleiner bedrijf met op de achtergrond drie multimiljardairs die op missie waren om zoveel mogelijk voedselbedrijven te saneren en samen te smelten tot één grote kleurloze voedselmoes.

Juist Unilevers aandeelhouders waren de zwakke plek van het bedrijf. Die hadden zó de langetermijnplannen van Polman ingewisseld voor kortetermijncash. Die aandeelhouders, misschien moet ik dat benadrukken, zijn niet de mannetjes die ergens op de 17e verdieping op de Zuidas alleen maar aan geld denken. U bent die aandeelhouder. Het is uw pensioengeld.

De overname werd afgewend maar drukte zijn stempel op de toekomst. Unilever moest groeien, overnemen, herstructureren en die twee landen zaten daarbij verschrikkelijk in de weg. De onmeetbare zaken als wortels en karakter en ondernemerscultuur bleken ondergeschikt. Unilever gehoorzaamt gewoon zijn aandeelhouders en kiest voor het betere fiscale vestigingsklimaat, vermoedelijk geholpen door een toeschietelijke Brexit-regering.

Ik zie hier in mijn stad Rotterdam woedend volk om systeemverandering roepen en daarbij het beeld van Piet Hein te lijf gaan. En het gevoel bekruipt me dat er nog wat meer systeemoorlogen plaatsvinden in deze stad, aan de overkant van de Maas bijvoorbeeld. Dat hagelwitte ex-hoofdkantoor is onderdeel van een historische systeemoorlog. En de goeden delven het onderspit. Daar mag wat mij betreft best een spatje verf op terechtkomen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.