George van Hout en Tom de Ket

Foto Lars van den Brink

Interview

De Verleiders vinden de ‘pandepaniek’ absurditeit optima forma

Theater De nieuwe theaterreeks van ‘De Verleiders gaat over de in hun ogen buitenproportionele angst voor corona in onze maatschappij.

‘Volkomen flauwekul,” vindt theatermaker Tom de Ket de anderhalve meter afstand die we tijdens dit interview in acht nemen. „Maar ik doe het omdat ik een sociaal dier ben en niet graag iemand voor het hoofd stoot.”

Ruim anderhalve meter naast hem zit George van Houts, met wie hij sinds 2012 het creatieve brein vormt achter de succesvolle theaterreeks De Verleiders – waarvan inmiddels zeven delen zijn gemaakt. Eigenlijk waren ze van plan om voor aankomende herfst een vervolg te maken op het eerdere deel De Verleiders: door de bank genomen (2014), over de misstanden in het bankwezen en het geldstelsel. Maar toen kwam corona. Ze pasten hun plannen aan en schreven de oorspronkelijke tekst om tot De Verleiders: Pandepaniek, over de in hun ogen buitenproportionele angst voor corona in de samenleving. De Ket: „Ik maak mijn hele leven al theater over de absurditeit van het bestaan, maar dit is absurditeit in optima forma.”

Lees ook dit profiel van George van Houts

Weeffouten

De Verleiders brengen maatschappelijk-geëngageerde, actuele voorstellingen op het snijvlak van toneel en stand-up comedy. Met hun voorstellingen proberen De Ket en Van Houts – aangevuld met wisselende gastacteurs als Pierre Bokma, Leopold Witte en Victor Löw – expliciet om maatschappelijke misstanden en machtsverhoudingen aan de kaak te stellen. Bij eerdere voorstellingen kregen ze kritiek omdat de feiten niet bleken te kloppen.

De Ket: „Door deze coronapandemie zie je alle weeffouten in onze samenleving in een verhevigde vorm bovenkomen. Alle thema’s die we de laatste jaren met De Verleiders hebben aangekaart – het monetaire systeem, de gezondheidszorg, de democratie – staan nu onder druk.”

Daar komt volgens Van Houts nog iets anders bovenop, namelijk angst. „Er zit zoveel irrationaliteit in hoe we met het besmettingsgevaar omgaan. Arme mensen op het platteland van Roemenië zijn helemaal niet zo bang voor het virus. Die hebben iets om veel banger voor te zijn: hoe kom ik aan eten? Onze angst is eigenlijk een gigantisch luxeprobleem.”

De Ket: „Maar dat mag je niet hardop zeggen, want dat word je de maat genomen. We zijn elkaars vijand geworden.”

Volgens Van Houts is het onderlinge vijanddenken sinds de corona-uitbraak sterk toegenomen. „Dat zorgt voor een nieuwe verdeling tussen ‘goede’ en ‘slechte’ mensen. Goede mensen lopen met een mondkapje op, houden afstand en hebben een poster voor het raam. Het mondkapje wordt het insigne van een goed mens, en wanneer je je zonder zo’n ding buiten begeeft ben je meteen verdacht. In plaats van dat we schouder aan schouder gaan staan en de overheid bevragen, worden we tegen elkaar uitgespeeld.”

Old Man’s Friend

Met hun voorstelling willen ze de mensen wakker schudden, zegt Van Houts. „De samenleving moet af en toe een emmer koud water in het gezicht krijgen. Want kom op, zoveel is er niet aan de hand. Als je jonger bent dan 65 is de kans verreweg het grootst dat je er gewoon doorheen komt. Dus calm down.

De Ket haalt een rapport aan dat half mei door adviesbureau Gupta is gepubliceerd, waaruit zou blijken dat de ziekenhuiszorg voor covid-19 patiënten ‘naar schatting 13 duizend tot 21 duizend gezonde levensjaren’ heeft gered, maar dat er ‘100 duizend tot 400 duizend gezonde levensjaren verloren zijn gegaan door het afzeggen en uitstellen van reguliere zorg’.

„In Slikken en stikken [Verleiders-voorstelling uit 2008, red.] hadden we het al over de prijs die je aan een levensrekkend jaar kunt toekennen. Ik vind dat we daarover moeten nadenken. Mensen vonden dat mensonterend: je kan geen prijskaartje aan een mensenleven hangen. Maar nu zie je eigenlijk wat de consequentie is van de politieke lafheid om dat niet te doen. Want hoe wreed het ook is: het rekken van het leven van de een, betekent ook het verminderen van dat van een ander.”

Van Houts: „We weigeren om het sterven te accepteren. Heel veel 85- tot 90-jarigen sterven aan covid-19, en de familie en de media zijn in alle staten over de ouderensterfte, maar het is een natuurgegeven. Vroeger heette zo’n dood the old man’s friend. Een kort ziekbed, en je was weg.”

Volgens hem wordt er handig gebruik gemaakt van de paniek. „Ondenkbare maatregelen worden nu moeiteloos ingevoerd. Wie had dat gedacht: vliegtuigen blijven aan de grond, mensen werken massaal thuis, toeristen worden geweerd.”

De Ket: „Fantastisch toch?”

Van Houts: „Jawel, maar het brengt ons ook weer een stapje dichter bij het reguleren van menselijk gedrag. Wij leven in een surveillancemaatschappij. Ze spreken tegelijkertijd over coronagerelateerde aantekeningen op je paspoort, die je vrijheden zouden bepalen.”

De Ket: „Ik zie deze crisis ook echt als een vertrouwenscrisis. Mensen weten niet meer waar ze aan toe zijn. Het resultaat is dat we extreem gehoorzaam zijn aan de overheid. Dat vind ik beangstigend.”

Van Houts: „We moeten oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid.”

Is het niet te vroeg voor een humoristische voorstelling over corona? De Ket: „Er is altijd behoefte aan perspectief, aan hard kunnen lachen. We moeten ons roeren. Kunst wordt de laatste tijd vaak gereduceerd tot iets wat troost zou brengen, maar ik wil helemaal geen troost bieden. Waar mensen behoefte aan hebben is perspectief, analyse, provocatie.”

Stampvolle zalen

Zoals het er nu naar uitziet lijkt de voorstelling in het najaar steeds voor beperkt gevulde zalen gespeeld te mogen worden.

De Ket: „Het idee is nu dat we de voorstelling iets korter maken dan normaal en dan twee keer op een avond spelen. Zo kunnen we dan toch voldoende publiek trekken om enigszins uit de kosten te komen.”

Van Houts: ,,Maar dat is plan B hè! We spelen vanaf half oktober, dus ik ga gewoon uit van stampvolle, uitverkochte zalen. We moeten in het theater zo snel mogelijk weer terug naar het oude normaal.”

De Verleiders: Pandepaniek (met George van Houts, Tom de Ket, Victor Löw, Hein van der Heijden en Tibor Lukacs). Tournee 9/10 t/m 3/3. Kaartverkoop start 11/6. Inl: de-verleiders.nl