Vurige pleidooien voor een Europees herstelplan, maar geen Kamerleden om ernaar te luisteren

Europees herstelfonds VNO-NCW hield vrijdag een webinar met voorstanders van steun aan Zuid-Europa, onder wie oud-premier Jan Peter Balkenende. Maar Tweede Kamerleden lieten online verstek gaan.

Het hoofdkantoor van de Europese Commissie in Brussel.
Het hoofdkantoor van de Europese Commissie in Brussel. Foto Yves Herman/Reuters

Werkgeversclub VNO-NCW trommelde vrijdag niet de minsten op om de Nederlandse politiek aan te spreken op het gevoelige onderwerp ‘Europa’. Nederland, zo vindt VNO-NCW, moet zich in coronacrisistijd niet afwenden van zijn Zuid-Europese handelspartners, maar constructief meedenken over het aanjagen van economisch herstel in Europa na de diepe recessie.

En dat vinden Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB), politicoloog Catherine de Vries (Bocconi University Milaan) en oud-premier Jan Peter Balkenende (CDA) ook, zo werd duidelijk uit een webinar dat VNO organiseerde over het door de Europese Commissie voorgestelde herstelfonds van 750 miljard euro.

Het Nederlandse kabinet is kritisch over dit plan en ook veel Tweede Kamerleden moeten er weinig van hebben. De toon over de EU is de laatste tijd in Den Haag overwegend negatief, tot zorg van VNO-NCW.

VNO-chef Hans de Boer, die het seminar voorzat, trapte af door de voordelen van de EU voor het bedrijfsleven nog maar eens op te noemen. Ruim 70 procent van de Nederlanse export gaat naar andere EU-landen. De Nederlandse export en import naar Italië en Spanje samen bedraagt 55 miljard euro. Dat is méér dan de handel met China (50 miljard) en elf keer zoveel als de handel met India. „Onze liefde voor de EU is niet blind, maar we zijn er wel blij mee”, aldus De Boer.

‘Heel veel positieve dingen’

Topambtenaar van de Commissie Gert-Jan Koopman mocht het herstelplan uitleggen: 500 miljard aan investeringssubsidies, plus 250 miljard aan leningen, onder de strikte voorwaarde dat het geld „gericht” wordt besteed om de economische groei bevorderen.

Klaas Knot zei daarop dat er „heel veel positieve dingen” in het voorstel staan. Hij noemde onder meer ook de „voorwaardelijkheid” van de op groei gerichte subsidies. „Solidariteit op Europees niveau juich ik van harte toe, niet in de laatste plaats vanuit Nederlands welbegrepen eigenbelang”.

Ook Knot kwam met een lijstje cijfers. Hij haalde academisch onderzoek aan waaruit blijkt dat de Nederlandse economie 9 procent groter is dan zij zou zijn als Nederland geen EU-lid zou zijn geweest, en alleen op basis van de regels van de Wereldhandelsorganisatie zou handelen binnen Europa.

Opvallend was het vurige pleidooi van oud-premier Jan Peter Balkenende (CDA) voor een andere toon in de Nederlandse politiek over Europa. „Als we zo doorgaan met dat wij-zij, Noord-Zuid-denken, krijgen we echt problemen”, zei Balkenende.

„Commentaar leveren” op het kabinet, met partijgenoot Wopke Hoekstra (Financiën) als aanvoerder van de harde lijn in Brussel, wilde hij niet, zei Balkenende. Maar hij kon het niet laten te zeggen dat Nederland, door op te trekken binnen de „vrekkige vier” (met Oostenrijk, Denemarken, en Zweden) „het beeld oproept alleen maar op de rem te staan”.

Lees ook: Werkgeversorganisaties: ‘Nederland moet Europeser gaan denken en doen

Merkel als voorbeeld

Nederland moet een voorbeeld nemen aan de Duitse bondskanselier Angela Merkel, zei Balkenende. „Zij geeft heel duidelijk aan waar de oplossing ligt”. Merkel lanceerde, samen met de Franse president Macron, het idee voor een herstelfonds.

Of die discussie in Nederland gaat kantelen is afwachten. Vooralsnog valt de Nederlandse reactie op het Commissievoorstel onder de noemer ‘zuinigjes’. Over de hervormingen die aan het plan gekoppeld zijn, toonde het kabinet zich in een Kamerbrief deze week weliswaar positief, tegenover de financiering van het plan blijft men kritisch. Temeer omdat volgens Nederland nog onvoldoende onderbouwd wordt hoeveel geld nodig is en waar het terecht zou moeten komen.

Bovendien blijft Nederland hameren op strengere voorwaarden en verdergaande hervormingen in de getroffen landen. Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) wees deze week in de Kamer op hervormingen van onder meer pensioenen en zorg die Nederland de afgelopen jaren zelf doorvoerde om te voldoen aan Europese begrotingsnormen. „Dat siert ons, en dus is het niet vreemd dat we vanuit die insteek kijken naar nieuwe Europese pakketten.”

Giften worden nu ‘subsidies’

Tegelijk klinkt de toon uit Den Haag al anders dan eind april, toen premier Mark Rutte (VVD) nog benadrukte dat „hoe dan ook moet worden voorkomen dat leningen op een creatieve manier toch giften worden”. Het woord ‘giften’ is in de communicatie van het kabinet inmiddels veranderd in ‘subsidies’, en de kritiek richt zich nu vooral op de onderbouwing van de bedragen en de precieze verdeling. Daarin staat Nederland niet alleen: een brede groep landen, waaronder ook België en Ierland, is kritisch op hoe het geld over landen verdeeld zal worden.

Ambtenaar Koopman erkende vrijdag dat de Commissie geen „puur wetenschappelijke analyse” heeft gemaakt over de precieze hoogte van het fonds en de subsidiebedragen. Hij zei dat de crisis zich daarvoor nog te veel ontwikkelt. Bovendien: de nood is volgens hem te hoog om de uitvoering nu al tot in details vast te leggen.

Dat staat in contrast met de woorden van minister Hoekstra die donderdag tegenover journalisten benadrukte dat „kwaliteit belangrijker is dan snelheid”. De discussie is volgens hem pas net van start en kan nog „weken tot maanden” duren.

Tussen de deelnemers van het VNO-webinar was nogal wat „convergentie” in opvattingen, stelde De Boer vrijdag vast. Maar luisterde de Nederlandse politiek eigenlijk wel mee? De Europawoordvoerders van de Tweede Kamerfracties waren uitgenodigd, maar geen van allen had ingelogd. Dat hadden ze hun medewerkers laten doen. Heel tekenend, misschien, voor de stemming in politiek Den Haag over Europa.