Oud-atletiekbaas Lamine Diack deed alles voor geld

Rechtszaak Als voorzitter van de internationale atletiekbond was Lamine Diack zestien jaar lang een door geld gedreven alleenheerser. De 87-jarige Senegalees staat in Parijs terecht voor corruptie en witwassen.

Voormalig IAAF-voorzitter Lamine Diack arriveert op maandag 8 juni bij de rechtbank in Parijs.
Voormalig IAAF-voorzitter Lamine Diack arriveert op maandag 8 juni bij de rechtbank in Parijs. Foto Gonzalo Fuentes/Reuters

De echtgenoot van Sylvia Barlag, bestuurslid van de internationale atletiekfederatie World Athletics (voorheen IAAF), wist niet wat hij meemaakte tijdens een verblijf in Dakar. Bij het partnerprogramma, in het spoor van de vrouw van voorzitter Lamine Diack, waande hij zich in de entourage van een prinses, zó luxueus. In Senegal, een land waar de armoede op vrijwel elke straathoek tastbaar is.

Diack wilde nog voor hij in 2015 als voorzitter afscheid zou nemen – zijn opvolger werd de Britse oud-atleet Sebastian Coe – een council meeting van de IAAF in zijn geboorteland houden. Als voormalig minister van Sport en oud-burgemeester van Dakar moesten de gasten een duidelijk beeld van zijn statuur in Senegal krijgen. En dat mocht wat kosten.

De column van Carolina Trujillo: Landverrader

Het verbaasde de Barlags ook weer niet. Zij hadden al gesignaleerd dat de Diacks het breed lieten hangen. Het reisgedrag van mevrouw Diack bijvoorbeeld ging gepaard met een overdaad aan bagage. Het echtpaar vloog bij voorkeur eerste klas en liet zich dan omringen door kinderen, aangevuld met een vijftal vertrouwelingen. Barlags kwalificaties voor dat gedrag zijn glashelder: snobistisch en elitair.

Waar Barlag de aanwezigheid van haar echtgenoot als persoonlijke secretaris verdedigt, was voor de oorspronkelijke belastinginspecteur Diack soberheid een ontoepasbaar begrip. En waar veel geld wordt uitgegeven, moet ook veel geld binnenkomen. Bij Diack schijnbaar niet legaal, want hij werd 1 november 2015 door de Franse politie gearresteerd op verdenking van onder andere corruptie en witwaspraktijken. Hij zou er vele miljoenen mee hebben opgestreken.

Positieve dopingtesten

In het deze week begonnen proces moet de gevallen sportbestuurder zich in Parijs tegenover de rechter voor die zware aanklachten verantwoorden. De praktijken waarvan de zondag 87 jaar geworden Diack wordt beschuldigd, liegen er niet om. In ruil voor 3,45 miljoen euro zou hij onder meer positieve dopingtesten van Russische atleten onder het tapijt hebben geveegd, zodat die konden deelnemen aan de Spelen van 2012 in Londen en de WK, een jaar later in Moskou – waar een aantal ook nog medailles zou winnen.

Een partner in crime was volgens Franse justitie Garbriel Dollé, een Fransman die onder Diack hoofd medische zaken was van de IAAF; hij ontving een zwijgpremie van bijna 200.000 euro. In een poging zichzelf vrij te pleiten haalde de aangeklaagde Dollé deze week voor het strafgerechtshof in Parijs hard uit naar de oud-voorzitter. De 78-jarige arts verklaarde in Diacks opdracht de antidopingregels te hebben genegeerd, onder andere in 2011 en 2012, door het verdoezelen van een lijst met 23 positief geteste Russen. Diack wilde volgens Dollé een internationaal schandaal voorkomen; dat zou potentiële sponsors afschrikken. Die uitspraak bevestigde Diack donderdag op de derde zittingsdag tegenover de rechter.

Zijn Russische connecties zou Diack tevens hebben aangewend om, in ruil voor het afdekken van dopingzaken, 1,3 miljoen euro te doneren aan het verkiezingsfonds van Macky Sall, de Senegalese oppositieleider en Diacks politieke vriend. Sall won de verkiezingen en is sinds 2012 president van Senegal. Volgens de Franse justitie zou de toenmalige Russische bondsvoorzitter Valentin Balaksjinev, onder Diack penningmeester van de IAAF, als tussenpersoon hebben geopereerd. Maar de Russische verdachte houdt zich schuil in eigen land en weigert categorisch medewerking aan de Franse strafzaak.

Er loopt ook nog een onderzoek tegen Diack wegens het aannemen van steekpenningen uit Qatar. De zakenman Nasser Al-Khelaifi, voorzitter van de Franse voetbalclub Paris St. Germain en als lid van de raad van bestuur verbonden aan de Europese voetbalbond UEFA, zou hem 3,5 miljoen dollar hebben betaald om de WK atletiek in 2017 naar Doha te halen. Dat mislukte, omdat gekozen werd voor Londen. Maar twee jaar later werd het toernooi alsnog in Doha gehouden.

Lamine Diack was er een meester in om bij verkiezingen de kleine landen te mobiliseren

Alsof het niet op kan, zijn er ook beschuldigingen van corruptie op olympisch niveau. Diack zou als IOC-lid smeergeld hebben geaccepteerd van zowel ‘Rio de Janeiro’ als ‘Tokio’ om die steden aan Olympische Spelen te helpen. De Senegalees zou daarvoor vooral zijn invloed onder Afrikaanse IOC-leden hebben moeten aanwenden. Diack was van 1999 tot 2013 regulier IOC-lid, waarna hij vanwege zijn hoge leeftijd erelid werd. Na zijn arrestatie werd Diack door het IOC onmiddellijk op non-actief gesteld, om vervolgens een dag later zijn erelidmaatschap zelf terug te geven.

Zoon als marketingdirecteur

Diack bleek geen solist in duistere praktijken. Zijn zoon Papa Massata Diack, die hij na zijn verkiezing als voorzitter in 1999 aanstelde als marketingdirecteur van de IAAF, zou nauw betrokken zijn geweest bij al die smeergeldaffaires, net als de huisadvocaat van de IAAF, Habib Cissé, Parijse Senegalees, vriend en juridisch adviseur van Diack. Beiden zijn ook verdachten in het proces. In het geval van Papa Diack op afstand, want hij is onmiddellijk na zijn vaders arrestatie vanuit zijn woonplaats Monaco naar Senegal gevlucht en weigert dat land te verlaten. En Senegal op zijn beurt geeft maar geen gehoor aan een Frans uitleveringsverzoek.

De dubieuze status van Papa Diack werd Sylvia Barlag in 2011 onmiddellijk na haar verkiezing tot councillid van de IAAF duidelijk gemaakt door haar ervaren en goed ingevoerde Duitse collega Helmut Digel: ‘Pas op voor Papa Diack, die is onbetrouwbaar en deugt niet.’ Ze bleef sindsdien op haar hoede voor hem.

Vanuit Dakar doet Papa Diack al het mogelijke om het proces in Parijs te traineren, tot frustratie van de Franse justitie. In een interview met The New York Times uit 2017 komt het beeld naar voren van een arrogante, zelfverzekerde man die nog steeds in weelde baadt en zijn walging van de onderzoeksresultaten in Frankrijk niet onder stoelen of banken steekt. Papa Diack beweert in het interview, afgenomen het sjiekste hotel in Dakar, dat elk bewijs tegen hem en zijn vader ontbreekt en de rechtszaak één grote Angelsaksische samenzwering is, gebaseerd op jaloezie en racisme.

Sinds de onthulling van het omvangrijke Russische dopingschandaal maakt Barlag binnen World Athletics deel uit van de Doping Review Board, een driehoofdige commissie die bepaalt of Russische atleten dopingvrij zijn en onder neutrale vlag mogen uitkomen bij grote kampioenschappen. Bij haar toegang tot gevoelige informatie over Russische sporters is zij overigens nooit de naam Diack tegengekomen, zegt Barlag.

Geen voorzitter op afstand

Barlag kan wel enige sympathie voor de Senegalees opbrengen. Omdat Barlag de oud-verspringer als een ware liefhebber van de sport heeft ervaren en allerminst als een voorzitter op afstand. Ze heeft op bestuurlijk niveau twee negatieve ervaringen met Diack. Zo voelde Barlag zich voor het blok gezet bij de toewijzing van de WK in 2021 zonder open inschrijving aan de Amerikaanse stad Eugene. Een must, volgens Diack, vanwege de grote sponsorbelangen in de Verenigde Staten. Discussie gesloten. Zuiver? Ze weet het niet. De ware achtergronden voor die stap zegt Barlag niet te kennen.

Haar tweede signaal over een duistere kant van Diack was het moment dat in het bestuur vragen werden gesteld over het bestaan van een lijst van wel zeventig Russische dopingatleten. Penningmeester Balaknisjev schreef de melding toe aan de ingewikkelde Russische sportstructuur, die hij te zijner tijd wel eens aan de vergadering zou uitleggen. En Diack verklaarde er in een volgende vergadering op terug te zullen komen.

Maar dat is nu juist een van Barlags bezwaren binnen World Athletics: een volgende keer duurt minimaal vier maanden, waardoor de controle op het bestuur in haar ogen afzwakt. Achteraf bleek, volgens de Franse justitie, Diack tot over zijn oren in die Russische drek te zitten.

Als het op een straf uitdraait heeft Barlag nog wel enig mededogen met Diack, mede vanwege zijn hoge leeftijd. Haar voorkeur gaat uit naar een forse geldboete, geen celstraf. Die heeft hij met bijna vijf jaar huisarrest al gehad, vindt zij. Van Barlag mogen vooral Papa Diack en „die glibber” advocaat Cissé hard gestraft worden.

Blijft de vraag hoe Diack zestien jaar lang aan de macht van de wereldatletiekbond heeft kunnen blijven en daarmee zich de gelegenheid verschafte criminele nevenactiviteiten te ontplooien. Belangrijke oorzaak is volgens insiders het systeem van one-country-one-vote. Een minilandje met 200.000 inwoners heeft bij een stemming evenveel inbreng als de grootmacht Verenigde Staten.

Diack was er een meester in om bij verkiezingen die kleine landen te mobiliseren, al dan niet met ruimhartige ontwikkelingsgelden van de IAAF. Cliëntelisme dat niet in de cultuur van westerse landen past, maar in veel andere delen van de wereld gemeengoed is. Het is bekend dat Diack vooral in Afrika steun genoot.

In een regeerperiode van zestien jaar heeft Diack naar het zich laat aanzien het grootste schandaal in de sportwereld gecreëerd. Hij is erin geslaagd om dubieuze alleenheersers in sportbesturen als de Mexicaan Ruben Acosta (volleybalbond), de Hongaar Tamas Ajan (gewichtheffederatie) of Sepp Blatter van wereldvoetbalbond FIFA te overtreffen. Hoe zwaar dat weegt, zal binnenkort een Franse rechter bepalen. Dan wordt zijn lot bezegeld.