Niemand weet hoever China zal gaan

Veiligheidswetten Hongkong Beijing-gezinde Hongkongers denken dat er weinig verandert als China zijn veiligheidswetten aan Hongkong oplegt.

Beveiligers houden anti-Chinese betogers op afstand tijdens een debat in het Hongkongse parlement deze maand.
Beveiligers houden anti-Chinese betogers op afstand tijdens een debat in het Hongkongse parlement deze maand. Foto Isaac Lawrence/AFP

Komt er echt een einde aan de vrije samenleving in Hongkong zoals we die kennen? Of blijft Hongkong in de praktijk functioneren zoals het altijd al deed? Regina Ip, pro-Chinees parlementslid en adviseur van de hoogste leider van Hongkong, denkt dat er weinig zal veranderen nu de regering in Beijing heeft besloten om nieuwe veiligheidswetten aan Hongkong op te leggen.

De schok was groot toen Beijing dat eind mei bekendmaakte, vooral omdat het parlement en het bestuur van Hongkong buitenspel werden gezet. Separatisme, ondermijning van de staat, terrorisme en buitenlandse inmenging worden strafbaar, maar hoe dat er precies gaat uitzien is nog onbekend. De wetten zijn nog niet af.

„Welk probleem wil Beijing daarmee eigenlijk oplossen?”, vraagt professor Cora Chan van de Universiteit van Hongkong zich af. „Zien ze Hongkong als een bedreiging voor de nationale veiligheid en willen ze ons bedreigen met een onderdrukkende wet? Of willen ze de rechtmatige eisen van de bevolking inwilligen?” Chan, die spreekt via een videoverbinding, is een gerenommeerd jurist op het gebied van mensenrechten en nationale veiligheid.

Afschrikking

Ip vindt dat het belang van de wetten veel te groot wordt gemaakt. In de grondwet staat nu eenmaal dat dergelijke wetten er moeten komen. In 2003 heeft Ip zelf als lid van het Hongkongse bestuur een voorstel geschreven, maar dat strandde toen er protesten tegen uitbraken. Als Hongkong ze zelf niet invoert, is het logisch dat Beijing het oppakt, vindt Ip.

„Maar heel weinig mensen krijgen er echt mee te maken”, verzekert Ip via een videoverbinding. „De wetgeving dient vooral ter afschrikking.” Dat de mensen in Hongkong dat niet bepaald geloven, komt volgens haar doordat de democraten iedereen op stang hebben gejaagd. „Ze weten dat angst de beste manier is om mensen naar de stembus te krijgen.”

Chan zegt: „99,999 procent van de rechtszaken zal niet onder die wetten vallen, maar 0,001 procent wel.” Het is wel degelijk heel ingrijpend, vindt zij. „Hongkong krijgt nu een gespleten rechtssysteem. Je moet het zien als twee aparte dozen, één met daarin ons op Britse leest gestoelde rechtssysteem en één met wetten die zijn gebaseerd op China’s socialistisch-leninistische rechtssysteem.” Daarover is Chan weinig lovend. „Dat systeem gaat niet uit van een rechtsstaat, maar van het dictaat van de Communistische Partij van China.” Zij is bang dat Beijing voortaan bepaalt in welke doos een rechtszaak terechtkomt.

Ip ziet dat anders: „Hongkong is speciaal. Het mooiste wat de Britten ons hebben nagelaten is hun rechtssysteem, maar voor onze toekomst moeten we ons opstellen als onderdeel van China.” Juist dan kan Hongkong zijn eigenheid beschermen.

Als Hongkong uitgroeit tot een „broeinest van subversie tegen China” wordt het volgens haar moeilijk om de status van Hongkong als speciale administratieve regio te behouden. Terwijl China volgens haar in principe zeker bereid is om die ook na 2047, als de afspraken met de voormalige Britse kolonisator vervallen, te blijven respecteren.

Respect voor mensenrechten

Zij denkt, of misschien hoopt ze dat vooral, dat de nieuwe wetten gewoon ingepast worden in het bestaande rechtssysteem. Respect voor mensenrechten, proportionaliteit en het uitgaan van onschuld zullen daarin worden gehandhaafd, verwacht Ip.

De zakenwereld is niet scherp gekant tegen de veiligheidswetten, terwijl dat wel zo was toen het bestuur van Hongkong vorig jaar een wet wilde invoeren die uitlevering van criminelen aan China mogelijk moest maken. Die wet leidde tot grootschalige demonstraties.

Ip begrijpt het bedrijfsleven wel. „Toen waren ze bang om voor een rechter in China te moeten komen. Die angst is er nu niet: Hongkongse rechters zullen de zaken beoordelen, binnen ons eigen rechtssysteem.” Ze zou het verkeerd vinden als buitenlandse rechters, die nu gebruikelijk zijn in Hongkong, uitgesloten worden, zoals China liet doorschemeren. „Nationaliteit of ras horen geen beslissende factor te zijn.”

Zou Joshua Wong, een van de meest uitgesproken figuren in de protestbeweging, onder de nieuwe wetten nog mogen demonstreren? Niemand die het weet. Ip en Chan vinden beiden het verbod op buitenlandse inmenging het meest problematisch. „Mag Wong blijven vragen om de steun van de Verenigde Staten bijvoorbeeld?”, vraagt Chan zich af. „Of wordt hij daarmee strafbaar?”