Karjakin en de kosmonauten

Hans Ree

Afgelopen dinsdag werd een partij gespeeld tussen de Russische grootmeester Sergej Karjakin en twee Russische kosmonauten. Anatoli Ivanisjin en Ivan Vagner zaten in het ISS, het International Space Station, en mochten overleggen over hun zetten. Karjakin was in Moskou in het Museum van de Ruimtevaart.

De afstand van het ruimtestation ISS tot de aarde is 400 kilometer. Is het niet megalomaan om bij zo’n klein sprongetje over astronauten en kosmonauten te spreken? Ik denk eerder aan het verhaal van A. M. de Jong over Bulletje en Bonestaak, die in New York een man zagen die als reclamestunt van een wolkenkrabber was gesprongen en na zijn val op een elastische matras iedere keer weer richting hemel werd gekaatst, steeds hoger. Dat was dan ook een astronaut.

De partij van Karjakin en de kosmonauten was kort en mooi. Geweldig hoe de kosmonauten vlak na de opening een toren offerden om vervolgens tegen de grote Karjakin, die in 2016 bijna wereldkampioen werd, remise af te dwingen door eeuwig schaak. Amateurs zonder rating, hoe konden ze zo sterk spelen? Karjakin had na de partij een genereuze verklaring: „Het menselijk brein schijnt buitengewoon goed te functioneren in de ruimte.”

Een korte felle strijd die eindigt met eeuwig schaak, dat kwam vaak voor in partijen voor de radio of in de demonstratiepartijen met levende stukken die vroeger af en toe op pleinen werden gespeeld. De stukken en pionnen waren mensen die vaak middeleeuwse pakjes droegen, de schaakpaarden waren echte paarden met een ruiter. De schakers die de stukken dirigeerden moesten zo’n partij wel van tevoren afspreken, anders zou het een bende worden.

Je zou een boek kunnen maken met de titel ‘Doorgestoken kaart, de mooiste afgesproken partijen’. Ik las nog eens het hoofdstukje dat Hein Donner in zijn prachtboek De Koning schreef over een partij met levende stukken die hij in 1964 tegen de Belg Alberic O’Kelly de Galway speelde in Heerenveen, op de grasmat waar Abe Lenstra triomfen had gevierd.

Ik herinnerde me van dat artikel nog de verontrustende rooksliert die opeens uit een toren opsteeg doordat de man binnenin een pijpje had opgestoken, maar veel mooie details was ik vergeten. Storm en regen, verpleegsters en broeders die geslagen pionnen ijlings op een brancard naar een tent van het Rode Kruis brachten. Die afgesproken partijen zijn lang niet altijd mooi, maar de verhalen die er aan verbonden zijn vaak wel.

Anatoli Ivanisjin en Ivan Vagner - Sergej Karjakin, Ruimte (ISS) - Aarde (Moskou), 9 juni 2020

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. Lxc6 dxc6 5. 0-0 Le6 6. b3 c5 7. Pxe5 In soortgelijke stellingen een bekend motief. Wit gaat zijn toren op a1 geven om dan zwarts dame op te sluiten. 7...Dd4 8. Pc4

Zie diagram

8...Lxc4 Na meteen 8...Dxa1 zou 9. Lb2 Dxa2 10. Pc3 Lxc4 11. Pxa2 Lxf1 12. Kxf1 gunstig voor wit zijn. 9. bxc4 De witspelers konden met 9. c3 Dd3 10. bxc4 een lang gevecht met gelijke kansen entameren, maar dat zal niet de bedoeling zijn geweest. 9...Dxa1 10. Pc3 b5 Na gewone zetten zoals 10...Pf6 11. De2 0-0-0 12. La3 zou wit beter staan. 11. Dh5 Pf6 12. Df3 b4 13. e5 De remise is al onvermijdelijk. 13...0-0-0 14. La3 Dxf1+ 15. Kxf1 bxc3 16. exf6 cxd2 17. Da8+ Kd7 18. Dd5+ Kc8 19. Da8+ Kd7 20. Dd5+ Ke8 21. De4+ Kd7 Remise.