Opinie

Johnson is onbekwaam, dat blijkt nu

Brexit Het Verenigd Koninkrijk behoort tot de zwaarst door corona getroffen landen. Een woedende wijst premier Boris Johnson aan als hoofdschuldige.
Illustratie Hajo

Het is een vreselijk gevoel om je te schamen voor je land. Ik ben al mijn leven lang aanhanger van de Labourpartij, maar ook toen ik als journalist Margaret Thatcher volgde, kon ik het nog zo vaak met haar oneens zijn, maar schaamde ik me niet om haar de Britse premier te horen noemen. Nu, op mijn 63ste, voel ik die schaamte en dat ongemak wel, terwijl de wereld toekijkt bij de nationale ramp die Boris Johnson van de coronacrisis heeft gemaakt.

Corona heeft laten zien hoe volstrekt ongeschikt hij voor een serieuze functie is – door de crisis weg te wuiven toen die de wereld in haar greep kreeg, door de experts te negeren toen hij opschepte dat hij besmette patiënten een hand gaf, door grote sportevenementen aan te moedigen om door te gaan, ook al gingen buurlanden in lockdown, door geen beschermende uitrusting aan de frontlinie te verschaffen, door de ene belofte na de andere te verbreken, bijvoorbeeld dat iedereen die een test nodig had deze ook kon krijgen en door net als bij de Brexit te denken dat er alleen maar kreten nodig waren als „de curve afvlakken”, „het virus verjagen”, en „get Brexit done”.

Zijn neptoespraken à la Churchill hebben evenveel verwarring gezaaid als ze hadden moeten wegnemen en in de tussentijd heeft hij zich verstopt en was hij amper zichtbaar, ook al vóórdat hij ziek werd. En daarna heeft hij zich eigenlijk alleen maar laten zien om het op te nemen voor zijn adviseur Dominic Cummings, die straffeloos lak kon hebben aan de lockdownregels die hij zelf had helpen opstellen, en daarom kon rekenen op de minachting van miljoenen mensen die conform de richtlijnen twee maanden thuis waren gebleven.

We weten allang dat Johnson een leugenaar is. De crisis heeft ook nog eens laten zien dat hij structureel onbekwaam is. We staan in de dodencompetitie nu boven aan de ranglijst, samen met de VS, Rusland en Brazilië, waarbij Johnson, Donald Trump, Vladimir Poetin en Jair Bolsonaro door Der Spiegel ‘de vier leiders van de besmette wereld’ zijn genoemd.

Ervaringen uit de jaren-Blair

Johnson kwam aan de top van zijn partij door iedereen ervan te overtuigen dat hij een winnaar was en mensen kon aanspreken die andere Tory’s niet wisten te bereiken, en hij heeft inderdaad veel gewonnen. Maar de eigenschappen die hem zover hebben gebracht (een losse omgang met de waarheid, het vermogen om schandalen weg te lachen, de kunst om ingewikkelde kwesties in vlotte slogans om te zetten) zijn precies het tegendeel van dat wat we nu nodig hebben.

Aan het begin van deze crisis, toen ik probeerde hun het voordeel van de twijfel te geven, stuurde ik – in eerste instantie op hun eigen verzoek – een briefje aan de ministers en de ambtenaren over de aanpak die de overheid zou moeten kiezen, deels op grond van alles wat we geleerd hebben tijdens de crisis in de jaren van Blair, en publiceerde een versie daarvan in de Evening Standard.

  1. Bedenk en volg een duidelijke strategie, maar leg deze ook uit.
  2. Toon sterk, duidelijk en consequent leiderschap.
  3. Organiseer vanuit het regeringscentrum.
  4. Gooi er alles tegenaan.
  5. Maak goed gebruik van deskundigen.
  6. Zet een sterk team in.
  7. Laat de grote momenten tellen.
  8. Neem het publiek mee.
  9. Toon oprecht medeleven met de mensen die door de crisis zijn getroffen.
  10. Geef hoop, maar geen valse hoop.

Het is niet overdreven om te zeggen dat Johnson nul op tien scoort. Ik denk dat Nederlanders die dit lijstje langslopen en hun eigen regering analyseren, heel wat royaler zouden zijn.

Brexit-gelovigen

In het Verenigd Koninkrijk was en is er nog altijd geen duidelijke strategie. Leiderschap ontbrak, het centrum is verzwakt, versnipperd door bezuinigingen en de toestroom in het kabinet van louter Brexit-gelovigen. Experts worden niet gebruikt om hun deskundigheid maar om politieke dekking te bieden. De grote momenten zijn verprutst door een gemengde boodschap. Wat het medeleven aangaat, tonen ministers weinig aandacht voor de doden en de rouw en briefings dag in, dag uit zijn uitgegroeid tot een masterclass in beroerde communicatie.

Kijken we over de hele wereld, dan is het interessant hoeveel van de leiders die dichter bij tien dan bij nul scoren, vrouwen zijn; Angela Merkel in Duitsland, Tsai-ing Wen in Taiwan, Erna Solberg in Noorwegen, Mette Frederiksen in Denemarken, Jacinda Ardern in Nieuw-Zeeland, die in mijn ogen de allerbeste communicatielijn van de hele crisis had. Toen ze al vroeg een lockdown afkondigde, zei ze: „Nieuw-Zeeland heeft maar 102 gevallen, maar zo begon het in Italië ook.” Inmiddels is alles weer bijna normaal en er zijn maar 22 Nieuw-Zeelanders aan Covid-19 gestorven.

De Britse briefings zijn uitgegroeid tot een masterclass in beroerde communicatie

De Britten hebben Mark Rutte een beetje leren kennen op het hoogtepunt van het Brexit-debat, toen hij een stem van redelijkheid en medeleven was in het debat dat toen ons land in rep en roer bracht. Diezelfde vaardigheden heeft hij toegepast op de coronacrisis. Sinds eind april is het dagelijks dodental steeds verder gedaald, terwijl dit bij ons hardnekkig hoog is gebleven. Het Nederlandse totaal van rond de 6.000 valt in het niet bij dat van ons, dat per hoofd van de bevolking nu een van de hoogste ter wereld is. Jullie doden zouden in het stadion van VV Katwijk passen. Onze oversterfte van ruim 60.000 is al te hoog voor de Johan Cruijff Arena.

Lees ook: Veel Britten hebben het gevoel dat ze op een ‘lepra-eiland’ leven

Boris Johnson probeert op het ogenblik leraren, ouders en kinderen ervan te overtuigen dat de scholen weer veilig open kunnen. Volgens hem omdat in andere landen in Europa ook is gebleken dat dit kan. Maar het grote verschil is dat die andere landen een bekwame, goed geleide overheid hadden die tot eensgezindheid wist aan te zetten en in staat was dingen uit te leggen zonder te liegen of op te scheppen wat een geweldig werk ze wel gedaan had.

En dan te bedenken dat deze zelfde mensen ons de Brexit hebben bezorgd en nog altijd geen idee hebben waarop die zal uitdraaien. Maar corona heeft wel een indicatie gegeven dat de afloop vermoedelijk niet goed zal zijn, zeker niet voor het VK.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.