Geeft de wereld de strijd tegen corona al op?

Coronapandemie Het virus verspreidt zich sneller. Dit is niet de tweede golf, maar de eerste golf die weer piekt nu landen heropenen.

Een muurschildering in New Delhi betuigt steun aan de Indiërs met vitale beroepen in de coronabestrijding. Ziekenhuizen in de hoofdstad kunnen de toeloop van patiënten nauwelijks aan.
Een muurschildering in New Delhi betuigt steun aan de Indiërs met vitale beroepen in de coronabestrijding. Ziekenhuizen in de hoofdstad kunnen de toeloop van patiënten nauwelijks aan. Foto XAVIER GALIANA/AFP

Bij het begin van de pandemie bedienden regeringsleiders zich dit voorjaar graag van oorlogsretoriek: het virus zou met alle middelen bevochten worden. Beschermen van volksgezondheid en zorgstelsels had prioriteit, de economie wat minder. Drie maanden van lockdowns en een diepe coronarecessie later, zijn veel landen ongeduldig aan het heropenen, veelal zonder dat het virus verslagen is. Integendeel: mondiaal stijgt aantal nieuwe dagelijkse gevallen harder dan ooit. Geeft de wereld de strijd al op? Dit is de situatie in vijf zwaar getroffen landen.

Verenigde Staten

Veel nieuwe besmettingen; Trump hoopt op massaal bezochte rally’s

De Amerikaanse coronakaart is compleet op zijn kop gezet. In de eerste maanden na de uitbraak waren de kusten vurig gekleurd, het midden had pasteltinten. Nu is het grotendeels omgekeerd: terwijl New York en New Jersey gestaag minder nieuwe besmettingen tellen, stijgt het aantal in zuidelijke en westelijke staten als Texas, Florida, North Carolina en Arizona snel. Dit is niet de gevreesde tweede golf. Dit is nog altijd de eerste golf, die eventjes was bevroren door de lockdowns. Nu het regime is versoepeld en de economie weer op gang wordt gebracht, komen er patiënten bij. In Arizona lagen 16 mei, de dag dat maatregelen werden versoepeld, circa 800 coronapatiënten in het ziekenhuis. Nu zijn dat er 1.300. Een aantal weken geleden was 8 procent van de testuitslagen positief, deze week is dat 13 procent.

Volgens de richtlijn voor ‘heropening’ die het Witte Huis uitgaf, zouden de teugels dus weer moeten worden aangehaald. Maar het is al een maand geleden dat de president en zijn medische adviseurs een persconferentie gaven. Viroloog Anthony Fauci waarschuwt nu in tv-interviews: „Het is nog lang niet voorbij.” Maar zijn coronateam komt nog maar drie keer per week bijeen, vicepresident Pence zit er eens per week bij.

En Trump? Die bereidt zich voor op een reeks rally’s met duizenden aanhangers opeengepakt. De aanwezigen moeten een verklaring tekenen dat ze de campagne niet juridisch aansprakelijk stellen als ze het virus mochten oplopen.

En de economie, de reden dat Trump haast wilde maken met de heropening? De signalen schieten alle kanten op. Het aantal nieuwe werklozen lijkt te dalen, maar het zijn er nog altijd tientallen miljoenen. Beurskoersen schommelen hevig, donderdag plots weer scherp omlaag. „Wij denken dat het nog wel even zal duren”, zei voorzitter van de centrale banken Jerome Powell over het herstel. (BB)

Brazilië

Op weg om grootste brandhaard te worden; regering moffelt de cijfers weg

Deze week doorbrak Brazilië de grens van veertigduizend Covid-doden en president Jair Bolsonaro was die grimmige mijlpaal liefst stilletjes gepasseerd. De ultrarechtse oud-legerkapitein doet weinig aan de bestrijding van het virus zelf – dat heet „slechts een griepje” – maar is al weken druk met het op- of wegpoetsen van de coronacijfers. Zo verschoof de regering bekendmaking van het dagelijkse dodental naar 22.00 uur (ná de avondbulletins op tv). Een andere methode: alleen de jongste sterftecijfers noemen (en die niet optellen bij eerdere doden). Die worden verstopt in een hoekje van het internet.

Het Hooggerechtshof verbood enkele van deze trucs en media slaan de handen ineen om doden secuur te tellen. Dan blijkt dat de uitbraak nog lang niet afvlakt. Integendeel: als de trend doorzet, kan Brazilië eind juli de VS passeren als grootste brandhaard ter wereld, voorziet het Institute of Health Metrics and Evaluation in Washington. Deze week viel 49 procent van het mondiale aantal Covid-19-doden in Latijns-Amerika, becijferde de Financial Times. Brazilië neemt grofweg de helft voor zijn rekening. Het enorme land telt acht buurlanden, waarvan vele de virusaanpak met grote zorg volgen.

Met openlijk verzet tegen lockdownmaatregelen van gouverneurs en mondkapjes, werpt Bolsonaro zich op als beschermer van de zwaar getroffen economie. Ook in Brazilië is het ongeduld om te ‘heropenen’ groot: na 83 dagen gesloten te zijn, mochten donderdag in São Paulo en Rio de Janeiro winkelcentra weer een paar uur beperkt open. Het leidde tot grote files in de twee grootste steden van het land. (MdW)

Rusland

Dagelijks 9.000 nieuwe infecties; quarantaine in hoog tempo versoepeld

Op 24 juni wordt hij alsnog gehouden, de grote militaire parade ter herdenking van 75 jaar overwinning op nazi-Duitsland. Maar de Moskouse burgemeester Sobjanin heeft liever niet dat er iemand komt kijken: „Het is beter om het op de tv te volgen. Er mag geen sprake zijn van samenscholingen.”

Terwijl in West-Europa de uitbraak terug is gedrongen, woedt het coronavirus in Rusland nog in volle hevigheid. Afgelopen week kwamen er dagelijks rond de 9.000 nieuwe infecties bij – nauwelijks minder dan op het hoogtepunt van de epidemie. Na de VS en Brazilië telt Rusland met een half miljoen gevallen de meeste geïnfecteerden.

Desondanks zijn de autoriteiten de afgelopen weken begonnen met het afbouwen van quarantainemaatregelen. Dinsdag werd de lockdown in de hoofdstad – geheel onverwacht – opgeheven en mochten Moskovieten zich weer vrij op straat bewegen. Kledingwinkels en kapperszaken zijn weer open, 23 juni volgen ook restaurants en cafés. Ook in andere regio’s worden de maatregelen in hoog tempo afgebouwd.

Over de achtergrond van de versoepelingen wordt door niemand getwijfeld. Op 1 juli, heeft president Poetin bepaald, mogen Russen stemmen over door hem voorgestelde wijzigingen in de grondwet, die hem de mogelijkheid geven tot 2036 te regeren. Mogelijk wordt de quarantaine daarna weer ingevoerd. (SD)

India

Mumbai en New Delhi beginnen de controle te verliezen

India’s lockdown was zo streng, dat vanaf de aankondiging meteen duidelijk was dat die niet lang vol te houden zou zijn. De hele bevolking moest binnenblijven, waardoor arbeidsmigranten in de steden abrupt zonder inkomsten zaten en vaak te voet de lange weg naar hun thuisdorpen moesten afleggen. Alleen al door aanrijdingen kwamen zo’n 200 van hen om. De overheid beloofde voedselhulp voor 800 miljoen Indiërs, maar lang niet iedereen is bereikt.

Stukje bij beetje heeft de regering van premier Modi maatregelen versoepeld, maar parallel daaraan groeide de uitbraak, waardoor India nu op de vierde plaats staat in de landenlijst met Covid-gevallen. Sinds deze week zijn op veel plaatsen restaurants, winkelcentra en gebedshuizen weer open, terwijl er dagen zijn waarop 10.000 besmettingen worden geteld, vooral in en rond metropolen Mumbai en New Delhi.

Die steden beginnen de controle te verliezen. Ziekenhuizen stromen vol en moeten ook ernstig zieke patiënten wegsturen. Arvind Kejriwal, premier van de regio Delhi, haalde zich veel woede op de hals toen hij verklaarde dat de ziekenhuisbedden alleen voor inwoners van de hoofdstad zijn. Dat besluit moest hij intrekken. Onder de noemer #SpeakUpDelhi delen inwoners op sociale media filmpjes van weggestuurde patiënten, daartoe aangemoedigd door oppositiepartij Congress.

Ook crematoria en begraafplaatsen waarschuwen dat zij het grote aantal overledenen niet meer aankunnen en soms moeten weigeren. Intussen komen er meer berichten over onderrapportage van het aantal sterfgevallen. „Niemand wil de werkelijke aantallen kennen”, zegt een ziekenhuismedewerker in de Financial Times.

Zorgen zijn er ook over de arbeidsmigranten en hun families. Nu de lockdown is versoepeld, is het afwachten of er in landelijke gebieden uitbraken ontstaan doordat zij het virus meenamen uit de stad. (HC)

Verenigd Koninkrijk

Virus blijft rondwaren; economische schade loopt uit de hand

Voor alle Britten die denken dat het virus op zijn retour is, nu alle winkels, dierentuinen (reptielenhuizen uitgezonderd) en drive-in-bioscopen vanaf maandag open mogen, had Chris Whitty een ontnuchterende boodschap. „Laat het duidelijk zijn. We zitten nog niet in de eindfase van deze epidemie, bij lange na niet”, zei de belangrijkste medische adviseur van de regering deze week op de dagelijkse coronabriefing.

Dat laat de spagaat zien waar het Verenigd Koninkrijk in zit. De lockdownmaatregelen die van kracht zijn sinds 23 maart lijken te werken. Het aantal doden, besmettingen en ziekenhuisopnames daalt, maar niet snel genoeg om de beperkingen op te heffen. Nog steeds worden dagelijks 1.200 besmettingen geconstateerd. Nog steeds liggen er 440 mensen aan de beademing op de intensive care. En nog steeds worden er dagelijks ruim 150 coronadoden gemeld.

Tegelijkertijd loopt de economische schade uit de hand. In april kromp de economie met 20 procent en de verwachting voor heel 2020 zijn uiterst pessimistisch. Hoe langer het virus op een relatief hoog plateau blijft rondwaren, hoe langer beperkende maatregelen nodig zijn en hoe groter de economische schade.

De regering-Johnson zint nu op een compromis. Als ze de verplichte social-distancingafstand terugbrengt van 2 tot 1 meter, kan veel meer. Een pub kan genoeg publiek toelaten om in ieder geval quitte te draaien, meldde de BBC. Is dat dan ook gevaarlijker? Daar laat de premier zich niet over uit. Het grote verantwoordingsdebat moet nog gevoerd worden. Epidemioloog en wiskundige Neil Ferguson nam deze week alvast een voorschot. Als de regering een week eerder een lockdown had afgekondigd was het aantal coronadoden waarschijnlijk de helft geweest. En was misschien nu het einde wel in zicht. (MG)