Franse ‘wonderarts’ schreef zijn eigen tijdschrift vol

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: een heel slimme arts uit Frankrijk.

Didier Raoult in zijn instituut in Marseille.
Didier Raoult in zijn instituut in Marseille. Foto Christophe Simon/AFP

Didier Raoult heeft bijna drieduizend wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan. De 68-jarige Franse arts en onderzoeker is de oprichter en directeur van het instituut IHU Méditerranée Infection, een ziekenhuis en onderzoeksinstituut dat zich toelegt op infectieziekten. In zijn lange en productieve carrière als infectioloog ontdekte hij het buitennissige Marseillevirus, een reuzenvirus dat zich ophield in een watertoren, als ook tientallen nieuwe ziekteverwekkers, waarvan er twee nu zijn naam dragen: de bacterie Rickettsia raoultii en het bacteriegeslacht Raoultella.

Raoult verwierf in de laatste maanden internationale bekendheid (en een grote aanhang van fans) met zijn agressieve promotie van de combinatie hydroxychloroquine en azithromycine tegen Covid-19. In maart publiceerde hij een rommelige studie met een klein aantal patiënten, op basis waarvan hij de medicijncombinatie die hij zelf bedacht zou hebben verdedigde. Iedereen die anders beweerde was vooringenomen of niet zo slim als hij. Terwijl andere artsen zagen dat het goedkope malariamiddel nauwelijks effectief was tegen het nieuwe coronavirus, bleef Raoult het verdedigen.

Francis Berenbaum, hoogleraar reumatologie aan de Sorbonne, zag het aan en besloot deze week „een boekje open te doen”. Volgens Berenbaum heeft het instituut van Raoult flink verdiend aan al die publicaties. Het Franse ministerie van gezondheid geeft onderzoekers namelijk een premie, volgens het puntensysteem SIGAPS (Système d’Interrogation, de Gestion et d’Analyse des Publications Scientifiques). Via een ingewikkeld rekenmodel houdt SIGAPS ook rekening houdt met de impact van de publicatie en de volgorde van de auteurs. De score per publicatie kan oplopen van 1 tot 32, met een tegenwaarde van 650 en 20.000 euro. Volgens Berenbaum heeft het IHU Méditerranée tussen 2008 en 2016 in totaal 65.499 SIGAPS-punten gespaard – dat leverde een bonus op van 42 miljoen euro.

Op zijn eigen naam

Klinisch farmacoloog Clara Locher van de universiteit van Rennes wees er in dat licht op dat het blad New Microbes and New Infections, dat in 2013 door Raoult werd opgericht, „un carnard magnifique” is. Raoults rechterhand Michel Drancourt is hoofdredacteur daarvan. Van de 718 gepubliceerde artikelen in dit Elseviertijdschrift, waren er 234 op naam van Didier Raoult. Een anonieme twitteraar reageerde met een hele waslijst aan potentiële „conflicts of interest” waarbij Raoult zelf of leden van zijn laboratorium in de redactie zaten van bladen waarin hijzelf veel publiceerde.

Raoult slaat op zijn eigen wijze terug. Volgens hem bestaat er een sinister verband dat de tegenstand tegen hem en hydroxychloroquine verklaart: wetenschappers die eerder geld kregen van de farmaceutische industrie of van Gilead, de maker van remdesivir, een ander experimenteel middel tegen Covid-19, zijn vaker tegen de behandeling met hydroxychloquine. Raoults bevindingen zullen gepubliceerd worden in New Microbes and New Infections.